Σώτη Τριανταφύλλου

Φασισμός. Η ιστορία μιας ιδεολογίας

ΕΚΔ. Πατάκη, 2025, σελ. 368, τιμή: 16,00 €

Ογδόντα και πλέον χρόνια μετά τη συντριβή της, η φασιστική ιδεολογία πλανιέται ακόμα σαν φάντασμα. Οι λέξεις «φασισμός», «φασίστας», «φασιστικός», «φασιστοειδής» επαναλαμβάνονται καθημερινά, άλλοτε ζωντανεύοντας εφιάλτες από την ιστορία, άλλοτε χαρακτηρίζοντας ανθρώπους και ιδέες με σκοπό την ηθική τους απόρριψη. Αλλά, αν και οι όροι έχουν αποκοπεί από τα ιστορικά τους συμφραζόμενα, αν κι από το 1945 δεν έχει εμφανιστεί κανένα σημαντικό εκλογικό κίνημα που να αυτοαποκαλείται «φασιστικό», ο φασισμός στις ποικίλες εκδοχές του αποτελεί διαρκή πειρασμό.

Η ανάδυση του φασιστικού κινήματος αποδίδεται στην αληθινή ή αντιληπτή κρίση του φιλελευθερισμού: ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος συνέτριψε την πεποίθηση ότι η πρόοδος και η λογική θα οδηγούσαν την ανθρωπότητα σε ένα μέλλον ειρήνης και ευημερίας. Η απογοήτευση των παλαιών τάξεων, η αποδιοργάνωση των ελίτ και ο πανικός των μεσαίων στρωμάτων μπροστά στην καινούρια κοινωνική κινητικότητα συνδυάστηκαν με τον φόβο για κομμουνιστική επανάσταση, με αίσθημα ταπείνωσης από τις συνθήκες ειρήνευσης του 1919, καθώς και με την έλλειψη εμπιστοσύνης στις «διεφθαρμένες» πολιτικές ηγεσίες, οι οποίες δεν ήταν περισσότερο «διεφθαρμένες» από ό,τι παλιότερα.

Η Σώτη Τριανταφύλλου στο βιβλίο της περιγράφει τις περιπέτειες, τις πτυχές και τα χαρακτηριστικά της φασιστικής ιδεολογίας, αποτιμά ένα σύνολο αντιλήψεων και στάσεων, μερικές από τις οποίες –ο εθνικισμός, ο λαϊκισμός, ο αυταρχισμός– είναι ακόμα ενεργές και διαχέονται σε ιδεολογικά συστήματα που θεωρούνται «αντιφασιστικά». Ανάμεσα στα ζητήματα που αναλύει είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές ανάμεσα στον φασισμό και στον ναζισμό, οι διανοητικές ρίζες της φασιστικής ιδεολογίας, καθώς και οι σχέσεις της με τον σοσιαλισμό, την ανδροκρατία, τον πολιτικό και κοινωνικό συντηρητισμό, τον λαϊκισμό και το ριζοσπαστικό ισλάμ.

Το Φασισμός, η ιστορία μιας ιδεολογίας απευθύνεται σε όσους έχουν μια γενική ιδέα για το θέμα και επιθυμούν να εμβαθύνουν στην ιστορία και να κατανοήσουν γιατί ο φασισμός συνεχίζει να μας στοιχειώνει. Μπορεί επίσης να αποβεί χρήσιμο σε όσους τείνουν να χαρακτηρίζουν «φασίστα» οποιονδήποτε δεν ενστερνίζεται τις ιδέες τους, καθώς και σε όσους αποδέχονται αδιαμαρτύρητα τη δράση φασιστών μόνο και μόνο επειδή δεν αυτοπροσδιορίζονται ως φασίστες.

Η Σώτη Τριανταφύλλου δεν διστάζει να μιλήσει για τον φασισμό του Ισλάμ, αλλά και για το πώς ο κομμουνισμός συνομιλεί ανοιχτά με τον φασισμό. Πρόκειται για ένα έργο πολιτικής αυτογνωσίας που υπερβαίνει τα όρια μιας απλής ιστορικής καταγραφής. Μια συστηματική χαρτογράφηση του φασισμού ως ιδεολογικού μορφώματος, ως ψυχολογικής διάθεσης, ως κοινωνικού πειρασμού. Προσεγγίζει το θέμα με καθαρότητα σκέψης και μεθοδικότητα, εξετάζοντας τις ρίζες, τις μεταμορφώσεις και την επιβίωση μιας ιδεολογίας που σημάδεψε τον 20ό αιώνα και εξακολουθεί να τροφοδοτεί τον 21ο. Ένα από τα κυρίαρχα ζητήματα των ημερών, το οποίο θίγει ευθέως, είναι η woke κουλτούρα, που κατά την άποψή της ουσιαστικά λειτουργεί φασιστικά, τη στιγμή που οι φορείς της κάνουν λόγο για τον φασισμό της πλειοψηφίας. Το βιβλίο αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα σε ένα περιβάλλον όπου ο λαϊκισμός και ο εθνοκεντρικός λόγος κερδίζουν έδαφος.

Τεύχος 700 (Οκτώβριος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>