Richard Stites

Οι τέσσερις καβαλάρηδες

Καλπάζοντας προς την ελευθερία στη μεταναπολεόντεια Ευρώπη

Μετάφραση: Μενέλαος Αστερίου

εκδ. Αλεξάνδρεια, 2025, σελ.: 592, τιμή: 37,00 €

Οι Τέσσερις καβαλάρηδες παρουσιάζουν μια ενιαία ιστορία τεσσάρων εξε­γέρσεων κατά της κυριαρχίας των μοναρχών στην Ευρώπη στη δεκαετία του 1820. Την επαύριο των Ναπολεοντείων Πολέμων οι υποστηρικτές της απολυ­ταρχίας είχαν εδραιώσει την κυριαρχία τους στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, διαψεύδοντας παντού τα όνειρα των φιλελευθέρων. Μερικοί απ’ όσους είχαν δει τα όνειρά τους να συντρίβονται επέλεξαν να εξεγερθούν. Οι εξεγέρσεις της δεκα­ετίας του 1820 στην Ισπανία, τη Νάπολη, την Ελλάδα και τη Ρωσία είναι ιστορίες γνωστές σε όσους γνωρίζουν καλά τις εθνικές ιστορίες των χωρών αυτών.

Οι άνθρωποι που πυροδότησαν αυτά τα εγχειρήματα από την Ανδαλουσία μέχρι τις χιονισμένες πεδιάδες της Ουκρανίας –ο συνταγματάρχης Ραφαέλ ντελ Ριέγο, ο στρατηγός Γκουλιέλμο Πέπε, ο στρατηγός Αλέξανδρος Υψηλάντης και ο συνταγματάρχης Σεργκέι Μουράβιοφ-Αποστόλ–έλπιζαν όλοι να ανατρέψουν την παλαιά τάξη πραγμάτων. Μέσα στα επόμενα έξι χρόνια οι επαναστάσεις τους κατέληξαν σε αποτυχία και οι ίδιοι έγιναν οι τραγικοί τους μάρτυρες.

Ο ιστορικός Ρίτσαρντ Στάιτς (1931-2010), διετέλεσε καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν, στο βιβλίο του διαπιστώνει ότι οι εξεγέρσεις αυτές είχαν πολλά παράλληλα γνωρίσματα, αλλά και συνδέσεις μεταξύ τους. Τα παρά­πονα που κρύβονταν πίσω από τις εξεγέρσεις, η μορφή και οι πρακτικές τους, η καταστολή τους, και η μεταφορά τους στη λαϊκή κουλτούρα παρουσιάζουν όλα κοινά χαρακτηριστικά. Οι ίδιοι οι επαναστάτες γνώριζαν καλά ότι οι σύντροφοί τους αγωνίζονταν σε παράλληλες μάχες σε άλλες χώρες, και κατά καιρούς εμπνέ­ονταν ο ένας από τον άλλον. Ένας μικρός αριθμός από αυτούς, σαν τους χρυσο­θήρες που μετακινούνταν από ορυχείο σε ορυχείο, έλαβαν μέρος σε περισσότε­ρες από μία εξεγέρσεις. Ήταν επαναστάτες πάνω από εθνικά σύνορα, ασήμαντοι για τις εθνικιστικές αφηγήσεις αυτών των γεγονότων, σημαντικοί όμως για μια πληρέστερη, πανευρωπαϊκή κατανόηση του φαινομένου.

Θέτοντας δίπλα-δίπλα αυτές τις ιστορίες κι αντιπαραβάλλοντας γεγονότα και κινήματα, ο Στάιτς φωτίζει θέματα όπως ο ανταρτοπόλεμος, οι μυστικές εταιρείες, η μεταφορά ιδεών και ανθρώπων πέρα από σύνορα, ο σχηματισμός μιας διεθνούς κοινότητας επαναστατών και η ιδιοποίηση χριστιανικών συμβόλων και λεξιλογίων για εγκόσμιους σκοπούς. Δείχνει πώς κάθε είδους λαϊκές μορφές έκφρασης, τέχνης, γιορτής, προπαγάνδας και θρησκείας συνέβαλαν σε αυτά τα επαναστατικά κινήματα και καθεστώτα. Και τεκμηριώνει τη διαφθορά, την εγκατάλειψη των φιλελεύθερων αξιών και την κατάφωρη προδοσία της επανάστασης όπως εκδηλώθηκαν στην Ισπανία και τη Νάπολη﮲ τη σύγκρουση φιλοδοξιών και ιδεών που διέλυσαν την αγωνιστική ενότητα των Δεκεμβριστών﮲ και τον εμφύλιο πόλεμο που ξέσπασε στην καρδιά του ελληνικού Αγώνα. Δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στα διεθνικά στοιχεία των επαναστάσεων και των καθεστώτων που δημιούργησαν ή προσπάθησαν να δη­μιουργήσουν: κοινές πνευματικές πηγές, παρόμοιες πρακτικές, απροκάλυπτη μίμηση, παράλληλες βιογραφίες, μετακίνηση επαναστατών από τον έναν αγώ­να στον άλλον και άλλες διασυνδέσεις.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικά πρωτότυπο έργο που καλύπτει ένα κενό στη διεθνή βιβλιογραφία για τις επαναστάσεις, καθώς φέρνει στο προσκήνιο μια ιστορία, ορθότερα τέσσερις παράλληλες και διαδοχικές ομόλογες ιστορίες.

Τεύχος 700 (Οκτώβριος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>