Θανάσης Κουτσογιάννης

«Καθ’ εσπέραν θριαμβεύει»

Το θέατρο σκιών στη Θεσσαλονίκη 1900-1940

εκδ. Αρμός, 2024, σελ.: 540, τιμή: 25,00 €

Το θέατρο σκιών για πολλές δεκαετίες και ιδιαίτερα κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου αποτέλεσε δημοφιλές ψυχαγωγικό καταφύγιο για ευρύτατα κοινωνικά στρώματα των αστικών κέντρων και της υπαίθρου, καθώς επίσης κι’ ένα θεατρικό γεγονός που λειτούργησε συμπληρωματικά στη θεατρική ζωή και αντιπροσωπεύει μια σημαντική πτυχή της. Η περίοδος της ακμής του θεάτρου σκιών στη Θεσσαλονίκη είναι η δεκαετία του 1920, γιατί τότε καταξιώνεται ως θέαμα και αποκτά ευρύτερη αποδοχή, ενώ παράλληλα παρατηρείται η μείωση του αριθμού των καλλιτεχνών που έρχονται από τη νότια Ελλάδα. Ο Καραγκιόζης στηρίζεται πλέον στο μεγαλύτερο ποσοστό του από καλλιτέχνες οι οποίοι δραστηριοποιούνται στη βόρεια Ελλάδα. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 και κατά τη δεκαετία του 1930 πιστοποιείται η σταδιακή συρρίκνωση της εμβέλειάς του, όταν ακριβώς είχε φτάσει στην κορύφωση της αποδοχής και της δημοφιλίας του. Η συρρίκνωση αυτή γίνεται περισσότερο αισθητή προς το τέλος της δεκαετίας του 1930.

Ο Θανάσης Κουτσογιάννης στο βιβλίο του χαρτογραφεί το ευρύτερο τοπίο των λαϊκών θεαμάτων στην προπολεμική Θεσσαλονίκη, και αποτυπώνει καταλεπτώς τη δραστηριότητα των καραγκιοζοπαιχτών στην πόλη για σαράντα χρόνια. Όσοι έχουν ασχοληθεί με τη συλλογή πρωτογενούς υλικού για το θέατρο σκιών από τις εφημερίδες, γνωρίζουν καλά ότι οι πληροφορίες που υπάρχουν είναι αποσπασματικές, σποραδικές και χωρίς τη συστηματικότητα που ισχύει για τις υπόλοιπες θεατρικές παραστάσεις, είτε της πρόζας, είτε του μουσικού θεάτρου. Ως εκ τούτου, αυτή η συγκομιδή υλικού που προέκυψε από την εξαντλητική έρευνα των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης για σαράντα χρόνια είναι πολύτιμη και πολύ διαφωτιστική, ως προς τους τόπους των παραστάσεων, τους καλλιτέχνες και το κατά περιοχή κοινό που τις παρακολουθούσε.

Η χρονική περίοδος που καλύπτει το βιβλίο περιλαμβάνει βαθιές τομές, αλλαγές και επαναπροσδιορισμό του ανθρώπινου τοπίου της πόλης που αναδύονται από τη μεθοδική παρουσίαση του ιστορικοκοινωνικού πλαισίου μέσα στο οποίο αναπτύσσονται οι θεατρικές δραστηριότητες που τόνωναν τους παλιούς και νέους κατοίκους της πόλης, που πραγματικά μεταλλάχθηκε μετά την ένταξή της στο ελληνικό βασίλειο το 1912 και την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923-1924.

Από τους καραγκιοζοπαίχτες που καταγράφονται δεσπόζει ο Χαρίλαος Πετρόπουλος. Υπήρξε ο σημαντικότερος καραγκιοζοπαίχτης της Θεσσαλονίκης την περίοδο του Μεσοπολέμου κι ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες του ελληνικού θεάτρου σκιών. Με τον Πετρόπουλο εδραιώνεται, αλλά και κλείνει τον προπολεμικό κύκλο του το θέατρο σκιών στη Θεσσαλονίκη.

Ο Καραγκιόζης παρουσιάζεται πολυπρισματικά, τόσο σε σύγκριση με άλλου τύπου νυχτερινές διασκεδάσεις, όπως ο κινηματογράφος ή το ελαφρό μουσικό θέατρο, όσο και με εμβάθυνση στη διάδραση καραγκιοζοπαιχτών και κοινού, με ανάδειξη των κυρίαρχων μορφών, με βάση μαρτυρίες και γεγονότα. Τα κοινωνικά ήθη, η πολιτική ζωή, η καθημερινότητα αποτελούν προσφιλές πεδίο σχολιασμού από τους καραγκιοζοπαίχτες. Μέσα από τα ίχνη του θεάτρου σκιών στην πόλη έχει κανείς την αίσθηση ότι αναψηλαφεί πτυχές της καθημερινότητας των πολιτών της.

Η παρουσία και η θέση του θεάτρου σκιών στο ευρύτερο πολιτισμικό τοπίο της Θεσσαλονίκης αποτελεί ένα ξεχωριστό κομμάτι της θεατρικής της Ιστορίας και ευρύτερα της ψυχαγωγικής καθημερινότητάς της.

Τεύχος 693 (Μάρτιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>