Απόρρητα έγγραφα της ΚΥΠ για το Κυπριακό

Σχολιασμένα. Ιούλιος-Αύγουστος 1974

Πρόλογος: Αλέξης Παπαχελάς. Εισαγωγή – Σχόλια: Τάσος Σακελλαρόπουλος

Εκδ. Μεταίχμιο, 2025, σελ.: 800, τιμή: 22.00€

Στα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα των μυστικών υπηρεσιών δεν ανακαλύπτουμε τον γοητευτικό και περιπετειώδη κόσμο των κατασκόπων, που γνωρίζουμε ή γνωρίσαμε στο σινεμά και στα μυθιστορήματα. Δεν απουσιάζουν μόνο τα πολιτικά πάθη και οι έρωτες. Απουσιάζει επί της ουσίας ο ανθρώπινος παράγοντας. Οι αναφορές των μυστικών υπηρεσιών βρίθουν από εκτιμήσεις ολοκληρωμένων καταστάσεων, αποτιμήσεις ενεργειών, επιβεβαιώσεις αντιλήψεων. Κάποιες φορές διατυπώνονται έμμεσα προειδοποιήσεις, μέσω πληροφοριών, για τη διαφοροποίηση της συμπεριφοράς των υπό παρακολούθηση υποκειμένων, δηλαδή ηγετών, κρατικών στελεχών, δημόσιων φορέων.

Κατά κύριο λόγο από τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα μαθαίνουμε πού εστιάζεται το ενδιαφέρον του κράτους που παρακολουθεί. Μαθαίνουμε πού έχει τοποθετήσει την κύρια προσπάθειά του για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με πολιτικές προθέσεις και ενέργειες ηγετών, πολιτικών στελεχών, παρατάξεων, στρατών, αστυνομικών υπηρεσιών. Από τα έγγραφα των μυστικών υπηρεσιών τα οποία δίνονται στη δημοσιότητα μαθαίνουμε για τη σοβαρότητα και την αξιοπιστία ή μη μιας χώρας, για την εξωτερική της πολιτική, για την πολεμική της πολιτική, για την αμυντική της πολιτική, τέλος για την αξιοπιστία του ίδιου του κρατικού μηχανισμού, σε αυτή την ακραία, επικίνδυνη και ευαίσθητη διάσταση την οποία καλύπτουν οι μυστικές υπηρεσίες.

Από τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα μαθαίνουμε έμμεσα για τους σχεδιασμούς παρέμβασης στην πολιτική λειτουργία άλλων χωρών, για τις επαφές με πολιτικά στελέχη ξένων κυβερνήσεων, για την ύπαρξη, διαμόρφωση και λειτουργία δικτύων πληροφοριών και δικτύων επιρροής σε νευραλγικούς τομείς άλλων κρατών.

Τον Νοέμβριο του 2024, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από την τραγωδία της Κύπρου, η ΕΥΠ έδωσε στη δημοσιότητα 58 δελτία πληροφοριών που συνέταξαν τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1974 τα στελέχη της τότε ΚΥΠ. Είναι η πρώτη φορά που η διοίκηση των ελληνικών μυστικών υπηρεσιών αποχαρακτηρίζει αρχειακό υλικό, το οποίο αποδίδει στην ιστορική έρευνα και σε κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη.

Στα δελτία πληροφοριών αποτυπώνονται το πραξικόπημα εναντίον¬ του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, αρχιεπισκόπου Μακαρίου, που οργάνωσαν ο «αφανής» δικτάτορας Δημήτριος Ιωαννίδης και η συνωμοτική ομάδα του, ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε στο ελληνοκυπριακό πλαίσιο λόγω του πραξικοπήματος, η πυρετώδης πολεμική προετοιμασία από την πλευρά της Τουρκίας και οι δύο φάσεις της Επιχείρησης «Αττίλας».

Δεν φωτίζουν πολλές σκοτεινές πτυχές όλων όσα διαδραματίστηκαν τότε πίσω από κλειστές πόρτες, αλλά μας δίνουν μια γεύση του τι συνέβαινε εκείνες τις «καυτές» ημέρες. Είναι μια πρώτη γεύση από το τι θα μπορούσε να ακολουθήσει αν αποχαρακτηρίζονταν όλα τα αρχεία των ελληνικών κρατικών υπηρεσιών εκείνης της περιόδου.

Ο γνωστός ιστορικός Τάσος Σακελλαρόπουλος στο πρώτο μέρος σχολιάζει τις εκθέσεις της τότε ΚΥΠ, σε μια προσπάθεια να ερμηνεύσει τα γεγονότα που οδήγησαν στην απώλεια σχεδόν του 37% του νησιού και να ρίξει φως στην παροιμιώδη ολιγωρία και την εθελοτυφλία της χουντικής ηγεσίας απέναντι στη σαρωτική τουρκική εισβολή. Στην έκδοση περιλαμβάνονται και σχολιάζονται και τα έγγραφα και τα διαβαθμισμένα σήματα που διατηρούσε στο προσωπικό του αρχείο ο αντιστράτηγος ε.α. Γεώργιος Τσουμής, υψηλόβαθμο στέλεχος του κλιμακίου της ΚΥΠ στη Λευκωσία εκείνες τις καταστροφικές ημέρες.

Τεύχος 693 (Μάρτιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>