Την 1η Μαρτίου 1935 ξέσπασε το μεγαλύτερο από τα δεκατέσσερα κινήματα της Α΄ Αβασίλευτης Δημοκρατίας (1924-1935). Μια φιλόδοξη και απονεννοημένη ταυτόχρονα αντίδραση του βενιζελικού κόσμου στην προϊούσα αντιβενιζελική κυριαρχία και τη διαφαινόμενη προσπάθεια για παλινόρθωση της βασιλικής δυναστείας. Οργανώθηκε από αξιωματικούς, εν ενεργεία και απόστρατους, που ανήκαν στη βενιζελική παράταξη. Ωστόσο σχεδιάστηκε με τόσο χαοτικό τρόπο, που δύσκολα θα πετύχαινε ακόμη και αν η κυβέρνηση διέπραττε σοβαρά λάθη, τα οποία στην πραγματικότητα απέφυγε.

Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε την κατάληψη του στόλου, ο οποίος θα έπλεε προς τη βόρεια Ελλάδα, όπου τα ποσοστά των βενιζελικών ήταν υψηλά και οι κινηματίες πίστευαν ότι ο κατάπλους του εκεί θα οδηγούσε σε εξέγερση των τοπικών φρουρών, ενώ ενδιάμεσα θα είχε ξεσηκώσει και τα νησιά του Αιγαίου.

Το κίνημα στο ναυτικό εξελίχθηκε θετικά για τους στασιαστές, αλλά τα πλοία που καταλήφθηκαν απέπλευσαν για τη Σούδα του νομού Χανίων, προπύργιο του βενιζελισμού. Επικεφαλής των πλοίων των στασιαστών τέθηκε ο απόστρατος υποναύαρχος Ιωάννης Δεμέστιχας. Αυτή η απόφαση αποδείχθηκε εσφαλμένη, καθώς δεν τηρήθηκε το αρχικό σχέδιο για πλεύση του στόλου προς τη Θεσσαλονίκη. Η πόλη θα είχε τεθεί υπό έλεγχο μετά την εξέγερση της φρουράς της και οι στασιαστές θα μπορούσαν να «κόψουν» τη χώρα στα δύο μέσω του βομβαρδισμού ή και της κατάληψης της σιδηροδρομικής γραμμής Πλαταμώνα-Κατερίνης.

Το κίνημα κατεστάλη λίγες μόνο μέρες μετά την εκδήλωσή του, χάρη, κυρίως, στην αποφασιστικότητα του υπουργού Στρατιωτικών, Γεωργίου Κονδύλη, ο οποίος φαίνεται ότι αναζητούσε την κατάλληλη ευκαιρία για να αναμετρηθεί με τον βενιζελισμό και να τον συντρίψει.

Η πολυαρχία, η κακή οργάνωση και η βεβαιότητα επικράτησης των κινηματιών συνδυάστηκαν με την απροθυμία των μυημένων να κινηθούν έγκαιρα και αποτελεσματικά. Η έλλειψη συντονισμού, αλλά κυρίως η έλλειψη στράτευσης για την πραγμάτωση του σκοπού ήταν οι κύριοι λόγοι για το θνησιγενές της ενέργειας. Πολλά γράφτηκαν για τον ρόλο των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών στην υποκίνηση του κινήματος, ακόμη και στη γεωγραφική τριχοτόμησή του. Παρά το ότι αποδόθηκαν ευθύνες στις βρετανικές υπηρεσίες, καίρια αιτία για την αποτυχία του κινήματος πρέπει να θεωρηθεί η προβληματική κινητοποίηση των Φιλελευθέρων, καθώς και η μη κατάληψη και έλεγχος της Αθήνας από τους κινηματίες. Η προσπάθεια επανάληψης των συνθηκών του κινήματος της Εθνικής Αμύνης του 1916 δεν απέδωσε, καθώς τότε οι Φιλελεύθεροι, με τη βοήθεια των Δυτικών συμμάχων, έλεγχαν τη μισή σχεδόν επικράτεια.

Το κίνημα οδήγησε σε αυτό που οι βενιζελικοί ήθελαν να αποφύγουν: την παλινόρθωση της μοναρχίας με την επαναφορά του Γεωργίου Β΄.  Υπήρξε αφετηρία εξελίξεων που επιτάχυναν την εξαφάνιση της επιρροής των βενιζελικών αξιωματικών στο στράτευμα, καθώς την καταστολή του εύλογα ακολούθησε κύμα διώξεων και αποτάξεων όσων συμμετείχαν ή εκδηλώθηκαν υπέρ του. Στις δίκες που ακολούθησαν η νικήτρια παράταξη χειρίστηκε την όλη υπόθεση με κυρίαρχο το πνεύμα αντεκδίκησης και αποκατάστασης του πλήγματος που είχε υποστεί από την εκτέλεση των Έξι μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, αλλά και μετά τη γενικότερη απώλεια του ελέγχου του κράτους λόγω της ανάπτυξης του βενιζελικού αστικού πόλου.

Το κίνημα αυτό υπήρξε επίσης το κύκνειο άσμα του Ελευθέριου Βενιζέλου, ο οποίος πέθανε στο Παρίσι το 1936.

Διονύσης Ν. Μουσμούτης
Εκδότης – Διευθυντής

Τεύχος 693 (Μάρτιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>