Στις εκλογές της 29ης Οκτωβρίου 1961 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής με την ΕΡΕ κέρδισε την τρίτη συνεχόμενη εκλογική νίκη του. Στις 31 Οκτωβρίου, ο αρχηγός της Ένωσης Κέντρου, Γεώργιος Παπανδρέου, κατήγγειλε δημοσίως το αποτέλεσμα των εκλογών ως προϊόν «βίας και νοθείας», υποστηρίζοντας ότι τα στοιχεία που συγκεντρώνονταν από όλη τη χώρα αποδείκνυαν το μέγεθος και τον μηχανισμό της κρατικής παρέμβασης στην εκλογική διαδικασία, και δεσμεύτηκε ότι το κόμμα του δεν επρόκειτο να νομιμοποιήσει τη νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία, επιφυλασσόμενος για τις περαιτέρω ενέργειες της Ένωσης Κέντρου. Στις 18 Ιανουαρίου 1962, με έναν πύρινο λόγο του στην Βουλή, ο οποίος (πράγμα πρωτόγνωρο για την εποχή) είχε ηχογραφηθεί και κυκλοφορήσει σε δίσκους βινυλίου, κήρυξε τον Ανένδοτο Αγώνα.

Υπό την αρχηγία του Παπανδρέου, και με την ενεργό συμμετοχή ενός πυρήνα σημαντικών στελεχών, το νέο κόμμα κατάφερε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να εγκαινιάσει μια διαλεκτική σχέση με ευρύτερα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας, γεγονός που επέτρεψε στον Ανένδοτο να λειτουργήσει ως αγωγός έκφρασης πολιτικών αναζητήσεων και μέσο κοινωνικών διεκδικήσεων.

Απαντώντας στην επιλογή της Ένωσης Κέντρου να μην αναγνωρίσει το εκλογικό αποτέλεσμα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής κατηγόρησε τον Παπανδρέου ότι με την τακτική του διευκόλυνε την Αριστερά στην προσπάθειά της να παρουσιάσει την μείωση των ποσοστών της ως αποτέλεσμα βίας. Παράλληλα, υποστήριξε ότι ο ίδιος είχε εισηγηθεί ευνοϊκό εκλογικό νόμο για το Κέντρο και είχε αποδεχθεί την ανάθεση της διεξαγωγής των εκλογών σε υπηρεσιακή κυβέρνηση. Με τον τρόπο αυτό ο αρχηγός της ΕΡΕ κωδικοποιούσε τα βασικά επιχειρήματα της παράταξής του στην αντιπαράθεσή της με την Ένωση Κέντρου κατά τους επόμενους μήνες.

Η οργανωμένη αμφισβήτηση του εκλογικού αποτελέσματος από την Ένωση Κέντρου εξελίχθηκε σταδιακά, περνώντας από την αμηχανία των πρώτων ωρών στη συντονισμένη καταγγελία ενεργειών νόθευσης και επηρεασμού των εκλογέων προς όφελος της ΕΡΕ. Επρόκειτο για ένα πρώιμο στάδιο του Ανένδοτου Αγώνα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, που στόχευε αφενός στην τεκμηριωμένη απόδειξη των εκλογικών παρατυπιών και αφετέρου στην ανάδειξη των βασικών αξόνων της ευρύτερης στρατηγικής της.

Στο ερώτημα κατά πόσο ο Ανένδοτος πέτυχε τους στόχους του, η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη. Είναι προφανές ότι βραχυπρόθεσμα η αξιωματική αντιπολίτευση έδειχνε να έχει επιτύχει τις βασικές επιδιώξεις της. Ο Καραμανλής είχε παραιτηθεί, η ενότητα του Κέντρου είχε –προσωρινά τουλάχιστον– επιβληθεί και οι πολιτικές εξελίξεις έμοιαζε να ευνοούν την πολιτική επικράτηση του κόμματος έναντι των αντιπάλων του. Λίγους μήνες αργότερα αυτή η πολιτική δυναμική επρόκειτο να εκφραστεί και στις κάλπες: αρχικά με το οριακό αποτέλεσμα των εκλογών του 1963 και εν συνεχεία με τον εκλογικό θρίαμβο του Φεβρουαρίου του 1964. Το αμέσως επόμενο διάστημα όμως έμελλε να αποδείξει τον προσωρινό χαρακτήρα αυτής της επιτυχίας. Με τη σκληρή αντιπολιτευτική τακτική του το Κέντρο φάνηκε να έχει απελευθερώσει δυνάμεις που τελικά στράφηκαν εναντίον του, παγιδεύοντας το ίδιο και τη χώρα σε έναν νέο κύκλο έντασης. Οι εξελίξεις που ακολούθησαν, από τα μέσα της δεκαετίας, κατέδειξαν την ανεπάρκεια του πολιτικού συστήματος και την παντελή έλλειψη εγγυήσεων του πολιτεύματος, με συνέπειες που επρόκειτο να οδηγήσουν τη χώρα πολλά χρόνια πίσω.

Διονύσης Ν. Μουσμούτης
Εκδότης – Διευθυντής

Τεύχος 698 (Αύγουστος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>