Τον Οκτώβριο του 1915, εν μέσω του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου, σημειώθηκε ένα από τα πλέον ιδιότυπα επεισόδια της νεότερης ελληνικής και κυπριακής διπλωματικής ιστορίας: η βρετανική πρόταση εκχώρησης της Κύπρου στην Ελλάδα ως αντάλλαγμα για την είσοδο της τελευταίας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Η προσφορά αυτή, που διατυπώθηκε επίσημα στις 16 Οκτωβρίου 1915, έμελλε να αποτελέσει μία από τις «χαμένες ευκαιρίες» της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, καθώς ουδέποτε αξιοποιήθηκε. Οι αποφάσεις που λήφθηκαν στην Αθήνα καθόρισαν όχι μόνο την τύχη της Κύπρου, αλλά και την πορεία του ελληνικού κράτους μέσα στο πλαίσιο του Εθνικού Διχασμού.

Η ελληνική απάντηση υπήρξε απορριπτική‧ όχι όμως χωρίς αμφιθυμία και βαθιά πολιτική φόρτιση. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είδε στην πρόταση μια ιστορική ευκαιρία για τον ελληνισμό, αλλά το Παλάτι, ο Γεώργιος Στρέιτ και ο Ιωάννης Μεταξάς, αντίθετα, διέβλεπαν σε αυτή μια παγίδα που θα έθετε σε άμεσο κίνδυνο την εδαφική ακεραιότητα της χώρας. Το αποτέλεσμα ήταν η απώλεια μιας διπλωματικής ευκαιρίας, αλλά και η περαιτέρω εδραίωση της ρήξης ανάμεσα στο Παλάτι και στο βενιζελικό στρατόπεδο. Αυτό που είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός πλέον είναι ότι εάν η συμμετοχή της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο στο πλευρό της Αντάντ γινόταν έγκαιρα και όταν της ζητήθηκε, θα είχε ως αποτέλεσμα την προσάρτηση και της Κύπρου. Η υπόθεση του 1915 δεν αποτελεί απλώς μια «χαμένη ευκαιρία», αλλά και ένα παράδειγμα του πώς η ιστορική συγκυρία, η εσωτερική πολιτική ισορροπία και η διεθνής συγκρότηση δυνάμεων καθορίζουν τις τύχες των εθνών.

Οι ελπίδες των Κυπρίων αναπτερώθηκαν όταν η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο, ιδιαίτερα όταν, στις 9 Ιανουαρίου 1918, ο Βενιζέλος δήλωσε στον Άγγλο πρεσβευτή στην Αθήνα πως ήταν απόλυτα πεπεισμένος ότι, όταν θα τελείωνε ο πόλεμος, η κυβέρνηση της Βρετανίας δεν θα μπορούσε παρά να παραχωρήσει τη Μεγαλόνησο στην Ελλάδα, ύστερα από τόσες διακηρύξεις που είχε κάνει η Βρετανία υπέρ της αυτοδιάθεσης των λαών, υπέρ της διακυβέρνησης σύμφωνα με την αρχή των εθνοτήτων και με τη συναίνεση των διοικουμένων.
Η Βρετανία έπαιζε ένα περίεργο παιχνίδι με τις ελπίδες του κυπριακού λαού, δίνοντας ελπίδες και διαψεύσεις ταυτόχρονα. Τον Μάιο του 1919, στο Συνέδριο της Ειρήνης, ο πρωθυπουργός της, Λόιντ Τζορτζ, δήλωσε την επιθυμία του να δώσει την Κύπρο στην Ελλάδα. Επόμενο ήταν ο Βενιζέλος να σπεύσει να αποδεχθεί την προσφορά, εκφράζοντας μάλιστα την ευγνωμοσύνη της χώρας του, αλλά και διαβεβαιώνοντας τον Άγγλο πρωθυπουργό ότι η αποδοχή αυτή θα ίσχυε ακόμη και στην περίπτωση που οι Βρετανοί θα ήθελαν να διατηρήσουν την επικυριαρχία τους σε κάποιο από τα λιμάνια του νησιού, έπειτα από δική τους επιλογή. Επίσης, δηλώνοντας ότι, σε περίπτωση πολέμου, η Βρετανία θα είχε την εξουσιοδότηση να χρησιμοποιήσει «ολόκληρο το νησί σαν βάση για τις στρατιωτικές, ναυτικές και αεροπορικές επιχειρήσεις της».

Η μη αποδοχή της πρότασης είχε μακροπρόθεσμες συνέπειες. Η Κύπρος παρέμεινε υπό βρετανική κατοχή και, μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923), η Τουρκία αναγνώρισε την πλήρη βρετανική κυριαρχία επί του νησιού. Έτσι, η δυνατότητα ένωσης χάθηκε οριστικά. Τις επόμενες δεκαετίες η βρετανική αποικιοκρατία εγκαθιδρύθηκε σταθερά, έως το 1960, όταν η Κύπρος απέκτησε την ανεξαρτησία της.

Διονύσης Ν. Μουσμούτης
Εκδότης – Διευθυντής

Τεύχος 696 (Ιούνιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>