Η Ελλάδα και η Λιβύη είναι δύο χώρες της Μεσογείου με μακραίωνη ιστορία. Η σημαντική γεωστρατηγική τους θέση τις κατέστησε στόχο διαφόρων επίδοξων κατακτητών διαχρονικά. Κατά τη νεότερη περίοδο, και τα δύο κράτη βίωσαν τον οθωμανικό και τον ιταλικό ζυγό. Τον 20ό αιώνα δεν ανέπτυξαν στενές σχέσεις, με εξαίρεση την περίοδο 1981-1984, όταν στην εξουσία βρίσκονταν ο Ανδρέας Παπανδρέου στην Ελλάδα και ο συνταγματάρχης Μουαμάρ Καντάφι στην Λιβύη.

Ο Μουαμάρ Καντάφι αποφοίτησε από την ελληνική Σχολή Ευελπίδων με την τάξη του 1966. Από την περίοδο αυτή οριοθετούνται και οι σχέσεις του με την Ελλάδα. Ο ίδιος μπορεί να είχε άδοξο τέλος στις 20 Οκτωβρίου 2011, αλλά οι λογαριασμοί του με την Ελλάδα παραμένουν ανοιχτοί ώς τις μέρες μας. Μετά την επιστροφή του στη Λιβύη διατήρησε φιλικές σχέσεις με ορισμένους από τους Έλληνες, μετέπειτα ανώτερους, αξιωματικούς. Αυτό το γεγονός αποτελεί το υπόστρωμα για όσα αμφιλεγόμενα ακολούθησαν το 1969, όταν ανέτρεψε τον βασιλιά Ιντρίς, δύο χρόνια μετά το πραξικόπημα των συνταγματαρχών στην Ελλάδα.

Φαίνεται ότι μεταξύ των δύο καθεστώτων αναπτύχθηκε σχέση συνεργασίας, παρά το γεγονός πως ο πρόδηλος αντιαμερικανικός χαρακτήρας που είχε η διακυβέρνηση του Καντάφι εκείνα τα χρόνια ερχόταν σε αντίθεση με την ελληνική δικτατορία. Κοινός παρονομαστής ήταν όμως η εναντίωση στο κράτος του Ισραήλ. Η Λιβύη εκείνη την περίοδο ήταν εξαιρετικά ευέλικτη στη διπλωματία της, με βασικές της επιδιώξεις την προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού, την πώληση πετρελαίου στη Δύση και τη δημιουργία ενός ισχυρού, ακόμη και ανομοιογενούς, μπλοκ δυνάμεων ενάντια στο Ισραήλ.

Η δεύτερη φάση της αναζωπύρωσης της ελληνολιβυκής φιλίας εκτυλίχθηκε στα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου έριξε γέφυρες στον αραβικό κόσμο για να ενισχύσει τη θέση του έναντι της Δύσης, επιδιώκοντας να παίξει ρόλο στο Κίνημα των Αδέσμευτων. Το 1984 ο Παπανδρέου θα επισκεφθεί ως πρωθυπουργός την Τρίπολη της Λιβύης. Έκτοτε, η Λιβύη θα ψηφίζει υπέρ της Ελλάδας στον ΟΗΕ για το Κυπριακό. Λίγους μήνες μετά, στις 15 Νοεμβρίου 1984, το ξενοδοχείο «Ελούντα» στην Κρήτη ανοίγει τις πόρτες του για να υποδεχθεί τον Καντάφι και τον Γάλλο πρόεδρο Φρανσουά Μιττερράν, οι οποίοι, με τη μεσολάβηση του Παπανδρέου, καταλήγουν στην περίφημη «Συμφωνία της Ελούντας». Η επιτυχής ελληνική μεσολάβηση δυσαρέστησε ακόμη περισσότερο τους Αμερικανούς.

Την προσωπική σχέση που είχε Παπανδρέου με τον Καντάφι κανένας δεν κατόρθωσε να συνεχίσει. Η αίγλη του Καντάφι ξεθώριασε πολύ γρήγορα στην Ελλάδα και οι δύο χώρες βίωσαν, από διαφορετικές απόψεις, ραγδαίους μετασχηματισμούς.

Οι διαπροσωπικές σχέσεις έπαιζαν διαχρονικά σημαίνοντα ρόλο στην πολιτική σκηνή. Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία έφερε αναδιάταξη πολλών παραμέτρων της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Η Αθήνα άρχιζε να δραστηριοποιείται σε πολλά επίπεδα, βασιζόμενη εν πολλοίς στις σχέσεις (και το κύρος) του ιδίου του Παπανδρέου. Ο τελευταίος έδινε μεγάλη βαρύτητα στο ιδεολογικό πλαίσιο, η σπουδαιότητα του οποίου όμως άρχισε σταδιακά να μειώνεται στο αδυσώπητο διεθνές περιβάλλον. Σύντομα, υιοθέτησε μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση, καθώς δεν ήταν διατεθειμένος να παραβλέψει τις μόνιμες «σταθερές» της ελληνικής διπλωματίας προς χάριν ενός φίλου, ο οποίος είχε ήδη αποδειχθεί αφερέγγυος, τουλάχιστον στον οικονομικό τομέα.

Διονύσης Ν. Μουσμούτης
Εκδότης – Διευθυντής

Τεύχος 620 (Φεβρουάριος 2020)

Δείτε Περισσότερα >>