Κώστας Υφαντής, Κωνσταντίνος Φίλης, Αλέξανδρος Διακόπουλος

Μέση Ανατολή: 1945-2025. Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων

Συνομιλίες με τον Μάκη Προβατά

εκδ. Πατάκη, σελ.: 432, τιμή: 13,00€

Η πρόσληψη της Μέσης Ανατολής στη Δύση αποτελεί κρίσιμο ζήτημα. Αν ερωτηθεί ένας Αμερικανός ή έναν Ευρωπαίος ποιες λέξεις τού έρχονται πρώτες στο μυαλό για τη Μέση Ανατολή, πιθανότατα θα αναφέρει: «πετρέλαιο», «αυταρχισμός» και «κρίση». Οι παλαιότεροι ίσως σκεφτούν τις ενεργειακές κρίσεις του ’70, ενώ οι νεότεροι βλέπουν τον πλούτο της περιοχής να μη μεταφράζεται σε κοινωνική και πολιτική ανάπτυξη. Δύσκολα θα αναφερθεί κάποιος στη Μέση Ανατολή με θετικό πρόσημο ή ως περιοχή με προοπτική ειρήνης και σταθερότητας. Η περιοχή αυτή παράγει συνεχώς κρίσεις –πολέμους, συγκρούσεις, προβλήματα–, των οποίων η εμβέλεια και οι συνέπειες υπερβαίνουν τα γεωγραφικά της όρια.

Ό,τι γίνεται στη Μέση Ανατολή δεν μένει στη Μέση Ανατολή. Η Παλαιστίνη είναι μια περιοχή όπου η πραγματικότητα τροφοδοτεί μια ακραία βίαιη μυθολογία και αυτή η μυθολογία με τη σειρά της ανατροφοδοτεί με ακόμη μεγαλύτερα επίπεδα βίας την πραγματικότητα. Δεν υπάρχουν φωτεινές στιγμές στη νεότερη ιστορία της Μέσης Ανατολής. Η επίθεση και η (μία ακόμη) απόπειρα γενοκτονίας της Χαμάς εναντίον των Εβραίων του Ισραήλ την 7η Οκτωβρίου 2023 επιβεβαίωσαν τη σκοτεινή πλευρά της ιστορίας.

Η Παλαιστίνη είναι μια περιοχή όπου η πραγματικότητα τροφοδοτεί μια ακραία βίαιη μυθολογία και αυτή η μυθολογία με τη σειρά της ανατροφοδοτεί με ακόμη μεγαλύτερα επίπεδα βίας την πραγματικότητα, όπου όλα τα γνωστά κλισέ ισχύουν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Η σύγκρουση των πολιτισμών και των αβρααμικών θρησκειών ως φορέων τους είναι κατά περίπτωση είτε υπόκωφη είτε απροκάλυπτα μηδενικού αθροίσματος. Με την εξαίρεση του Ισραήλ, σχεδόν καμία άλλη χώρα δεν μπορεί πλέον να χαρακτηριστεί πολυπολιτισμική. Οι εβραϊκές κοινότητες στον αραβικό κόσμο που είχαν αποφύγει το Ολοκαύτωμα είτε εξαφανίστηκαν είτε συρρικνώθηκαν σε τέτοιο βαθμό, που είναι θέμα χρόνου η οριστική εξαφάνισή τους. Το ίδιο και οι χριστιανικές, με την εξαίρεση της Αιγύπτου. Το μόνο κράτος με κατοχυρωμένη την προστασία της διαφορετικότητας είναι το Ισραήλ.

Μπορούν οι λαοί αυτοί να συνυπάρξουν; Οι Άραβες θεωρούν ότι προϋπήρχαν των Εβραίων στην περιοχή, ενώ οι Εβραίοι ισχυρίζονται το αντίθετο και ότι η δημιουργία του κράτους του Ισραήλ το 1948 ήταν μια ιστορικά δίκαιη πράξη. Και οι δύο πιστεύουν ότι είναι ο περιούσιος λαός, και αυτό ξεπερνά τα σύνορα της Μέσης Ανατολής.

Ο γνωστός και έγκυρος δημοσιογράφος Μάκης Προβατάς συζητά διαδραστικά και ζωντανά με τρεις ειδήμονες στις διεθνείς σχέσεις, τους καθηγητές Κώστα Υφαντή και Κωνσταντίνο Φίλη και τον αντιναύαρχο Αλέξανδρο Διακόπουλο, θέτοντας ερωτήματα όπως: Είναι η αντίληψή μας για τη Μέση Ανατολή προϊόν μιας επίμονης δυτικοκεντρικής οπτικής; Υπάρχουν διαφορετικά αξιακά συστήματα στην ευρύτερη περιοχή τα οποία αποτυγχάνουμε να αναγνωρίσουμε; Μήπως θεωρούμε τη Μέση Ανατολή ενιαία, ή σχεδόν ενιαία, υποτιμώντας τις εσωτερικές της συγκρούσεις; Προπάντων, μπορεί να λυθεί το περιβόητο «μεσανατολικό»; Μπορούν να συνυπάρξουν οι Άραβες, οι Ιρανοί και οι αριθμητικά πολύ λιγότεροι Εβραίοι μολονότι επικεντρώνονται στις διαφορές τους και παραμερίζουν τις πολλές ομοιότητες που έχουν μεταξύ τους;

Τεύχος 695 (Μάιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>