Επικαιρότητα & Ιστορία – Τεύχος 693

Επικαιρότητα & Ιστορία

Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ

Στη Μεγαλόπολη τα παλαιότερα ξύλινα εργαλεία του ανθρώπου

Τα αρχαιότερα γνωστά ξύλινα εργαλεία παγκοσμίως, ηλικίας περίπου 430.000 ετών,  εντόπισε στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας διεθνής ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής την παλαιοανθρωπολόγο από το Πανεπιστήμιο του Τίμπιγκεν, Κατερίνα Χαρβάτη. Τα ευρήματα προέρχονται από την παλαιολιθική θέση Μαραθούσα 1 και φωτίζουν κρίσιμες πτυχές της τεχνολογίας και της ζωής των πρώιμων ανθρώπων.

Σύμφωνα με τη σχετική μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS, δύο από τα 144 ξύλινα ευρήματα της ανασκαφής της περιόδου 2015-2019 φέρουν σαφή ίχνη επεξεργασίας και χρήσης από ανθρώπινο χέρι. Πρόκειται για ένα ραβδόμορφο εργαλείο από σκλήθρο, πιθανότατα σκαπτικό, και ένα τέχνεργο από ιτιά ή λεύκα, άγνωστης μέχρι τώρα χρήσης. Η άριστη διατήρηση των ευρημάτων αποδίδεται στο γεγονός ότι είχαν θαφτεί στις όχθες ή κάτω από το ρηχό νερό της λίμνης, που υπήρχε στην περιοχή επί εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια κατά την Κατώτερη Παλαιολιθική περίοδο.

Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η ανακάλυψη μεταθέτει κατά τουλάχιστον 40.000 χρόνια στο παρελθόν τη χρήση τέτοιων εργαλείων και αναδεικνύει τη Μεγαλόπολη ως κομβική περιοχή για την εξέλιξη του ανθρώπου στην Ευρώπη.

Το μεγαλύτερο μεσαιωνικό εμπορικό πλοίο της βόρειας Ευρώπης Ναυάγιο ηλικίας περίπου 600 ετών, διατηρημένο σε πολύ καλή κατάσταση, εντόπισαν αρχαιολόγοι του Μουσείου Πλοίων Βίκινγκ της Δανίας στο Όρεσουντ, το στενό που χωρίζει τη Δανία από τη Σουηδία. Πρόκειται για φορτηγό πλοίο, τύπου «γρανάζι», που κυριάρχησε στη βόρεια Ευρώπη από τον 10ο αιώνα, και σύμφωνα με τους ερευνητές είναι το μεγαλύτερο του είδους του που έχει ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα.

Το πλοίο, γνωστό ως Svaelget 2, έχει μήκος 28 μ., πλάτος 9 μ. και εκτιμώμενη χωρητικότητα γύρω στους 300 τόνους, ενώ η ανάλυση του ξύλου δείχνει ότι κατασκευάστηκε γύρω στο 1410 με υλικά από την Ολλανδία και την Πομερανία. Η δεξιά πλευρά του είναι βυθισμένη στον πυθμένα, γεγονός που συνέβαλε στη διάσωση μεγάλου μέρους του, συμπεριλαμβανομένων των καταρτιών, μιας κουζίνας κατασκευασμένης από τούβλα και τμημάτων οχυρωματικής κατασκευής στην πρύμνη.

«Το εύρημα αποτελεί ορόσημο για την ενάλια αρχαιολογία, αφού προσφέρει μοναδική ευκαιρία να κατανοήσουμε τον τρόπο κατασκευής των μεγαλύτερων εμπορικών πλοίων του Μεσαίωνα, αλλά και τη ζωή σε αυτά», ανέφερε σε ανακοίνωσή του ο επικεφαλής αρχαιολόγος, Όττο Ούλντουμ.

Ιατρικές θεραπείες με… σαύρες και ανθρώπινα κόπρανα

Σημαντικά στοιχεία για τις θεραπευτικές μεθόδους που χρησιμοποιούνταν κατά τον 16ο και 17ο αιώνα, εντόπισαν ερευνητές, αναλύοντας τα χημικά υπολείμματα που άφηναν με τα δάκτυλα ή το σάλιο τους οι χρήστες ιατρικών εγχειριδίων στις σελίδες τους. Για τον σκοπό αυτό, χρησιμοποίησαν δύο βιβλία για τη θεραπεία κοινών παθήσεων, που είχε δημοσιεύσει το 1531 ένας Γερμανός γιατρός και εκείνη την εποχή ήταν εξαιρετικά δημοφιλή.

Όπως αναφέρουν σε μελέτη τους στο περιοδικό American Historical Review, μεταξύ άλλων ανακάλυψαν ίχνη ευρωπαϊκής οξιάς, νεροκάρδαμου και δεντρολίβανου δίπλα σε συνταγές που συνιστούσαν τη χρήση αυτών των φυτών για τη θεραπεία της τριχόπτωσης, εκχυλισμένη πρωτεΐνη που θα μπορούσε να ταιριάζει με καβούκι χελώνας ή με σαύρες, επίσης για την αντιμετώπιση της τριχόπτωσης, πρωτεΐνες ιπποπόταμου για στοματικά προβλήματα και  λιποκαλίνη σε σελίδα συνταγής που προτείνει την καθημερινή χρήση ανθρώπινων κοπράνων για το πλύσιμο του φαλακρού κεφαλιού!

Τώρα η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει την επέκταση της έρευνάς της και σε άλλα ιστορικά βιβλία, με στόχο την εκτενέστερη καταγραφή των χαρακτηριστικών της πρώιμης σύγχρονης οικιακής ιατρικής.

Το «κεχριμπαρένιο» μυρμήγκι του Γκαίτε

Ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε (1749-1832) είναι κυρίως γνωστός ως κορυφαία μορφή της γερμανικής λογοτεχνίας, ωστόσο παράλληλα υπήρξε παθιασμένος επιστήμονας, ασχολούμενος συστηματικά με τη βοτανική, τη γεωλογία και τη θεωρία του φωτός. Όταν πέθανε, άφησε περισσότερα από 18.000 γεωλογικά και ορυκτολογικά δείγματα, τη μεγαλύτερη ιδιωτική συλλογή της Ευρώπης στην εποχή του, η οποία σήμερα φυλάσσεται στο Εθνικό Μουσείο Γκαίτε στη Βαϊμάρη.

Ανάμεσα στα εκθέματα περιλαμβάνονται και 40 κομμάτια κεχριμπαριού, που ο Γκαίτε μελετούσε για τις οπτικές τους ιδιότητες. Πρόσφατα, διεθνής ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο Φρίντριχ Σίλλερ της Ιένας εντόπισε σε δύο από αυτά εγκλωβισμένα έντομα: το ένα περιείχε υπολείμματα δύο μαύρων μυγών, ενώ το δεύτερο απολίθωμα μυρμηγκιού, ηλικίας έως 47 εκατ. ετών, σε εξαιρετική κατάσταση. Χρησιμοποιώντας σύγχρονες απεικονιστικές τεχνικές, η ερευνητική ομάδα κατάφερε να δημιουργήσει μια τρισδιάστατη ανακατασκευή του μυρμηγκιού, αποκαλύπτοντας ανατομικά στοιχεία που δεν είχαν παρατηρηθεί ποτέ πριν σε απολιθωμένα μυρμήγκια της Καινοζωικής περιόδου.

Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, η ανακάλυψη αυτή δικαιώνει, εκτός των άλλων, και τον ίδιο τον Γκαίτε για την αφοσίωσή του στην επιστήμη.

Τεύχος 693 (Μάρτιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>