Ιωάννης Β. Δασκαρόλης

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και το εσωτερικό μέτωπο 1917-1920, Α΄ Τόμος

Η αντιβενιζελική εμπειρία (1917-1919)

εκδ. Επίκεντρο, 2026, σελ.: 256, τιμή: 17,00€

Η παραδοσιακή ιστοριογραφία που ασχολείται με την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και τη διακυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου κατά την κρίσιμη τριετία 1917-1920 τείνει να επικεντρώνεται κατά κύριο λόγο στις διπλωματικές επιτυχίες, στις διαπραγματεύσεις με τις Μεγάλες Δυνάμεις της Αντάντ και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στα πολεμικά μέτωπα. Ο Ιωάννης Β. Δασκαρόλης – διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας–, επιχειρεί μια ριζική και αναγκαία μετατόπιση αυτού του ενδιαφέροντος. Στρέφει τον φακό της έρευνας αποκλειστικά στο «εσωτερικό μέτωπο», αναλύοντας τη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού και τις κοινωνικές δυναμικές μετά την επανένωση του κράτους (Ιούνιος 1917), η οποία ακολούθησε την έκπτωση του βασιλιά Κωνσταντίνου.

Με την επιστροφή του Βενιζέλου στην Αθήνα και την ανάληψη της εξουσίας, η Ελλάδα εισήλθε επίσημα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, για να υποστηριχθεί η πολεμική προσπάθεια σε ένα ήδη βαθιά διχασμένο έθνος, η κυβέρνηση επέβαλε ένα αυστηρό καθεστώς έκτακτης ανάγκης. Το βιβλίο εξετάζει πώς οι τοπικοί μηχανισμοί, ο πολιτικός λόγος και ο κρατικός μηχανισμός επιστρατεύτηκαν για τη διατήρηση της εσωτερικής ασφάλειας και της κυβερνητικής σταθερότητας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εφαρμόστηκε ένα πυκνό πλέγμα αυστηρής λογοκρισίας στον Τύπο και περιορισμού των ατομικών ελευθεριών, με στόχο την καθολική καταστολή οποιασδήποτε αντίθετης φωνής που θα μπορούσε να υπονομεύσει τη συμμαχία με την Αντάντ.

Ο πυρήνας του πρώτου τόμου εστιάζει στην αποκαλούμενη «αντιβενιζελική εμπειρία» της διετίας 1917-1919. Ο συγγραφέας αναλύει τις πρωτοφανείς σε έκταση εκκαθαρίσεις που υπέστη η ηττημένη παράταξη. Οι διώξεις αυτές δεν περιορίστηκαν στο πολιτικό προσωπικό, αλλά απλώθηκαν οριζόντια σε ολόκληρο το εύρος της κρατικής δομής: στις ένοπλες δυνάμεις, στη δικαιοσύνη, στη δημόσια διοίκηση, ακόμη και στο σώμα της Εκκλησίας. Χιλιάδες δημόσιοι λειτουργοί, αξιωματικοί και πολίτες που θεωρούνταν φιλοβασιλικοί ή ύποπτοι για αντιπολεμικά αισθήματα ήρθαν αντιμέτωποι με απολύσεις, δικαστικές διώξεις, φυλακίσεις και εκτοπισμούς (εξορίες) σε απομονωμένα νησιά. Η μελέτη καταδεικνύει ότι η σύγκρουση αυτή έλαβε χαρακτηριστικά μιας ιδιότυπης, βίαιης πολιτικοκοινωνικής αναμέτρησης εμφύλιου τύπου.

Μια από τις σημαντικότερες συνεισφορές του έργου είναι ότι αποδεικνύει πως ο Εθνικός Διχασμός δεν ήταν απλώς μια διαμάχη κορυφής ανάμεσα στο Παλάτι και την κυβέρνηση. Οι μηχανισμοί πίεσης και αποκλεισμού διαπέρασαν την ελληνική κοινωνία μέχρι τη βάση της. Στις τοπικές κοινωνίες και στην καθημερινή ζωή των πολιτών, ο διαχωρισμός σε «βενιζελικούς» και «αντιβενιζελικούς» δημιούργησε βαθιά τραύματα, καχυποψία και κοινωνικό αποκλεισμό, επηρεάζοντας την εργασία, τις κοινωνικές σχέσεις και τη συνοχή των κοινοτήτων.

Ο Ιωάννης Β. Δασκαρόλης στηρίζει τη μελέτη του σε μια εκτενή και συστηματική αξιοποίηση πρωτογενών πηγών. Μέσα από αρχεία, εφημερίδες της εποχής, προσωπικά απομνημονεύματα και σπάνια τεκμήρια, ανασυνθέτει τη ζοφερή ατμόσφαιρα της περιόδου. Το βιβλίο αποφεύγει τις απλουστεύσεις, τις αγιογραφίες των νικητών ή τις εκ των υστέρων αφοριστικές ηθικές καταδίκες. Αντίθετα, πιστό στην αρχή που διατυπώνεται στην προμετωπίδα του επιδιώκει την ιστορική ερμηνεία και εξήγηση. Στόχος είναι να κατανοηθούν οι βαθύτερες αιτίες και οι πολιτικές αναγκαιότητες που οδήγησαν έναν σπουδαίο εκσυγχρονιστή ηγέτη, όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος, στην υιοθέτηση τόσο σκληρών και αυταρχικών μεθόδων διακυβέρνησης στο εσωτερικό της χώρας.

Τεύχος 701 (Νοέμβριος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>