Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή

Αναζητήσεις μιας νέας προοπτικής για την Ελλάδα

(επιμέλεια: Ευάνθης Χατζηβασιλείου)

εκδ. Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, 2025, σελ.: 298, τιμή: 15,00€

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η Ελλάδα κλήθηκε να βρει μια νέα στοχοθεσία που θα καθόριζε το ποια ήταν η χώρα στην εποχή μετά τη Μεγάλη Ιδέα. Επρόκειτο για μια αναζήτηση κρίσιμης σημασίας. Από την απάντηση στα μείζονα αυτά ερωτήματα θα εξαρτώνταν ζητήματα καταλυτικής πνευματικής σημασίας, όπως η αυτοεικόνα, η κοσμοαντίληψη, η αίσθηση του ανήκειν του έθνους (δηλαδή το σχεδόν μόνιμο, στη νεότερη εποχή, ερώτημα εάν ανήκει στη Δύση ή στην Ανατολή, και εάν στην Ανατολή σε ποια από τις διαθέσιμες εκδοχές της), αλλά και η πρακτική εφαρμογή της πολιτικής που ήταν επίσης μείζον επίδικο αντικείμενο. Ως μικρό κράτος στα σύνορα δύο κόσμων η Ελλάδα, ειδικά στη μεταπολεμική εποχή, η Ελλάδα αναδείχτηκε συχνά σε έναν διεκδικούμενο χώρο, η ίδια διχασμένη ανάμεσα σε διαφορετικές επιλογές. Παρ’ όλα αυτά διαπιστώνεται ότι βρέθηκε στο πλευρό των νικητών σε μεγάλες διακρατικές διαμάχες, στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και στον Ψυχρό Πόλεμο, ενώ η απόφαση για συμμετοχή στο κίνημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης έχει –έως σήμερα– δικαιωθεί.

Το τρομερό γεγονός του 1922, που διαμόρφωσε τη σύγχρονη μορφή του έθνους και του κράτους, βρέθηκε στο επίκεντρο της δραστηριότητας του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων, που διοργάνωσε συνέδρια, εξέδωσε βιβλία που εισέφεραν νέα γνώση και νέες ερμηνείες και πραγματοποίησε μια μεγάλη έκθεση για τη μουσική των προσφύγων του 1922. Η αποτίμηση της Μικρασιατικής Καταστροφής, ωστόσο, θα έμενε ατελής, εάν δεν γινόταν και ένα βήμα ακόμη: έπρεπε να εκτιμηθεί το πώς αντέδρασε το ελληνικό κράτος μετά τη μεγάλη τραγωδία, πώς διαμόρφωσε τη στοχοθεσία και την πολιτική του ως προς τη θέση που διεκδικούσε στον κόσμο.

Το συνέδριο –που διοργανώθηκε στις 16-18 Φεβρουαρίου 2023 από το Ίδρυμα της Βουλής, στο πλαίσιο του κύκλου δράσεων για τα εκατό χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή– δεν επιδίωξε να παρουσιάσει μια επισκόπηση της ιστορίας της Ελλάδας μετά το 1922. Εστιάστηκε στις μεγάλες κατευθύνσεις, τους προγραμματικούς στόχους, τις αντικρουόμενες τάσεις, τα ρεύματα, τις συγκρούσεις (συμπεριλαμβανομένου του Εμφυλίου Πολέμου) και τις συνθέσεις που διαμόρφωσαν το τοπίο της σύγχρονης Ελλάδας σε κρίσιμες περιόδους. Σκιαγράφησε την εδραίωση της Ελλάδας ως μιας δύναμης που υποστήριζε το υπάρχον εδαφικό καθεστώς και τη διεθνή νομιμότητα, την πολιτική της στο επίπεδο των περιφερειακών πολιτικών, ειδικά στα Βαλκάνια, τη σχέση ανάμεσα στην επιστημονική πρόοδο και τον δημόσιο βίο, τους πνευματικούς προσανατολισμούς και τα διλήμματα στο πεδίο της συνταγματικής οργάνωσης και της ανάπτυξης της δημοκρατίας, αποτυπώνοντας την εικόνα αυτών των αναζητήσεων στο τέλος του δεύτερου αιώνα της ελληνικής ανεξαρτησίας. Στο απαιτητικό αυτό εγχείρημα συνέβαλαν επιστήμονες από διαφορετικές αφετηρίες: οικονομικοί ιστορικοί, ιστορικοί των ιδεών, πολιτικοί επιστήμονες και διεθνολόγοι.

Ο τόμος που συγκεντρώνει τις ανακοινώσεις του συνεδρίου παρακολουθεί την εδραίωση της Ελλάδας ως μιας δύναμης που υποστήριζε το υπάρχον εδαφικό καθεστώς και τη διεθνή νομιμότητα, την πολιτική της στο επίπεδο των περιφερειακών πολιτικών, ειδικά στα Βαλκάνια και τη σχέση ανάμεσα στην επιστημονική πρόοδο και τον δημόσιο βίο.

Τεύχος 694 (Απρίλιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>