Δημήτρης Κ. Ψυχογιός

Η πολιτική στη ζωή και το έργο του Ανδρέα Καρκαβίτσα

Εκδ. Επίκεντρο, 2025, σελ.: 184, τιμή: 12,00 €

Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας υπήρξε ένας ιδιαίτερα πολιτικοποιημένος άνθρωπος με άποψη και προσωπική συμμετοχή σε πολλά σημαντικά γεγονότα που σημάδεψαν τη σύγχρονη ελληνική Ιστορία. Η οικογένεια τον απομάκρυνε από έναν νεανικό έρωτα και τον έχτισε μέσα στον άτεγκτο κανόνα που θέσπιζε πως πριν από τα αρσενικά έπρεπε να προικοδοτηθούν και να παντρευτούν οι αδελφές. Γεννήθηκε το 1865 στα Λεχαινά, και δεκατριών ετών πήγε στην Πάτρα για γυμνασιακές σπουδές. Στο τέλος του 1882 εγγράφηκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από όπου αποφοίτησε πέντε χρόνια αργότερα με τον τίτλο του «διδάκτορα Ιατρικής».

Το 1891, μετά τη λήξη της στρατιωτικής του θητείας, διορίστηκε υγειονομικός γιατρός. Από τον Αύγουστο του 1896 μέχρι το 1922 υπήρξε μόνιμος αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού, φθάνοντας μέχρι τον βαθμό του Γενικού Αρχιάτρου. Όντας μέλος του Στρατιωτικού Συνδέσμου συμμετείχε, το 1909, στο κίνημα στο Γουδί, στη συνέχεια, όμως, στράφηκε εναντίον του Ελ. Βενιζέλου. Αργότερα πήρε μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους ως στρατιωτικός γιατρός. Το 1916 σε μια συζήτηση στη Στρατιωτική Λέσχη στη Θεσσαλονίκη αντιτάχτηκε στο κίνημα Εθνικής Αμύνης, με αποτέλεσμα να τεθεί σε περιορισμό, αρχικά στα Λεχαινά, και να εξοριστεί στη συνέχεια στη Μυτιλήνη. Επέστρεψε στην Αθήνα το 1917, αλλά οι κακουχίες της εξορίας κλόνισαν την υγεία του. Έφυγε από τη ζωή το 1922 από φυματίωση του λάρυγγα.

Έγραψε μυθιστορήματα, διηγήματα, μελέτες και χρονογραφήματα, συνεργάστηκε με εφημερίδες και με λογοτεχνικά περιοδικά, δημοσίευσε έργα κριτικής ηθογραφίας, συνδέθηκε με τον ρεαλισμό και με τον νατουραλισμό, υπήρξε δημοτικιστής, ξεκινώντας από την καθαρεύουσα. Με τη λογοτεχνία του προσανατολίστηκε σε πλήθος κοινωνικά ζητήματα, εστιάζοντας εκ παραλλήλου την προσοχή του σε θέματα της λαϊκής παράδοσης.

Η εντυπωσιακή συγγραφική ικανότητα του ατόνησε με τα χρόνια καθώς ο συγγραφέας βρέθηκε στη δίνη ενός κοινωνικού και πολιτισμικού μετασχηματισμού, αδυνατώντας να αφομοιώσει τις νέες επιδράσεις. Νέα ιδεολογικά και καλλιτεχνικά ρεύματα διαμορφώνονταν εκείνη την εποχή στον ευρωπαϊκό χώρο και η πρόσληψή τους στην Ελλάδα κατέστη προβληματική εξαιτίας των ενεργειών μιας αντιδραστικής μερίδας της ελληνικής διανόησης, ενώ την ίδια στιγμή η διάψευση των εθνικών προσδοκιών εξαιτίας του διχασμού και, κυρίως, της αποτυχημένης εκστρατείας στη Μικρά Ασία κατακρήμνισε το εθνικό όραμα της Μεγάλης Ιδέας, στην οποία πίστεψαν βαθιά πολλοί άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος.

Στην πολιτική του αρθρογραφία, κατηγορούσε τους Έλληνες πολιτικούς ότι δεν είχαν όραμα για την Ελλάδα, ούτε εκσυγχρονιστικό ούτε εθνικό. Ο Καρκαβίτσας, σε αντίθεση με τον Παπαδιαμάντη, ενεπλάκη στην πολιτική και του κόστισε: τον κυνήγησαν και οι βενιζελικοί και οι βασιλικοί. Δεν υπήρξε επαγγελματίας πολιτικός.

Ο Δημήτρης Κ. Ψυχογιός στο βιβλίο του αποτίει φόρο τιμής στον συμπατριώτη του συγγραφέα, αναδεικνύοντας εκ παραλλήλου την αντιφατική πολιτική του προσωπικότητα, η οποία γίνεται αφορμή για μια ενδελεχή έρευνα της λειτουργίας τόσο του πολιτικού και κομματικού συστήματος όσο και των κοινωνικών θεσμών της εποχής. Σκιαγραφεί μοναδικά το πολιτικό στίγμα του Ανδρές Καρκαβίτσα που ορίζει και τη λογοτεχνία του.

Τεύχος 691 (Ιανουάριος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>