Σπυρίδων Γ. Πλουμίδης

Περί «της Μεγάλης εκείνης της πατρίδος Ιδέας»

Η Εθνική ιδεολογία των Ελλήνων τον 19ο αιώνα

εκδ. Μίνωας, 2026, σελ.: 248, τιμή: 23,30 €

Η Μεγάλη Ιδέα συνέδεσε το σύγχρονο ελληνικό κράτος με την αρχαιότητα και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Καλλιέργησε την αντίληψη ότι το νέο έθνος είναι ο ιστορικός συνεχιστής των προηγούμενων ελληνικών πολιτισμών, εδραιώνοντας την πεποίθηση περί ιστορικής αποστολής. Η Μεγάλη Ιδέα –το ιδεώδες της εθνικής ολοκλήρωσης και της ιστορικής αποκατάστασης του ελληνισμού που διατυπώθηκε στην Γ´ Εθνοσυνέλευση, στον εμπνευσμένο λόγο του Ιωάννη Κωλέττη– έγινε η ψυχή μιας εποχής, η πολιτική πυξίδα ενός νεαρού κράτους και το όνειρο γενεών που αναζητούσαν τη θέση τους στην Ευρώπη.

Από τα περιορισμένα σύνορα της μικρής Ελλάδας του Όθωνα, την ειρκτή (φυλακή) για τους πολεμιστές του Εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα, έως τη Μικρασιατική Καταστροφή, η Ελλάδα πορεύτηκε με το βλέμμα στραμμένο στην Ανατολή, πιστεύοντας πως τα πρώτα της σύνορα ήταν μόνο η αρχή. Η Μεγάλη Ιδέα δεν υπήρξε απλώς ένα πολιτικό σχέδιο· υπήρξε η έκφραση μιας βαθιάς ιστορικής μνήμης και η προσπάθεια ενός λαού να συνδέσει το αρχαίο του παρελθόν με το νεότερο πεπρωμένο του. Μέσα από την πολιτική ρητορική του Κωλέττη, τις μεταρρυθμίσεις, τους πολέμους, τις διπλωματικές επιτυχίες και τις δραματικές ήττες, ξετυλίγεται η ιστορία μιας ιδέας που άλλοτε ενέπνευσε ενότητα και άλλοτε προκάλεσε διχασμό. Η Μεγάλη Ιδέα δεν είναι μόνο η αφήγηση μιας πολιτικής διαδρομής· είναι το χρονικό μιας εθνικής ψυχολογίας. Ενός ονείρου που ύψωσε και λύγισε την Ελλάδα, που ένωσε και πλήγωσε τον ελληνισμό.

Η ελληνική Μεγάλη Ιδέα όπως την βάπτισε ο Κωλέττης το 1844, δεν ήταν μια ιδιοτυπία, αλλά εντάσσεται σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο και μια τυπολογία ενός ρεύματος ιδεών το οποίο ακούει στο όνομα εθνικισμός. Ο εθνικισμός είναι ένα ιστορικό φαινόμενο το οποίο έχει τύχει ενδελεχούς έρευνας και συστηματικής μελέτης από πολλούς κλάδους της επιστήμης κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα, όταν κλονίστηκε και διασπάστηκε μια σειρά από πολυεθνικά κράτη του ανατολικού μπλοκ και επανεμφανίστηκαν στο διεθνές προσκήνιο κάποια «παγωμένα» εθνικά ζητήματα.

Ο Σπύρος Πλουμίδης –καθηγητής στο ΕΚΠΑ– στο βιβλίο του εξετάζει και αναλύει διεξοδικά μορφές και όψεις που έλαβε ο ελληνικός εθνικισμός μετά την πανηγυρική δημόσια εμφάνιση της κυρίαρχης κατά το 19ο αιώνα αφήγησής του στην Εθνοσυνέλευση της Τρίτης Σεπτεμβρίου το 1844. Η ίδρυση του ελληνικού έθνους-κράτους το 1830 εγκαινίασε μια νέα φάση, όπου ο ελληνικός εθνικισμός λαμβάνει θεσμική μορφή, αναπτύσσεται ραγδαία και τυποποιείται σε μια ενιαία λόγια και συμβολική μορφή, η οποία έχει τον άξονά της το 1821. Από τα τέλη της τρίτης δεκαετίας του 19ου αιώνα και με άξονα τον αγώνα του ’21, η Μεγάλη Ιδέα καθίσταται πλέον η ηγεμονική ιδεολογία και ο κεντρικός πυρήνας του ελληνικού βίου καθ’ όλο τον 19ο αιώνα έως την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης το 1923.

Η καλή και η εις βάθος γνώση του παρελθόντος και πως το παρελθόν γίνεται Ιστορία βοηθούν στην εκλογίκευση των εθνικών παθών και στην προσέγγιση των δυο λαών που κατοικούν στις όχθες του Αιγαίου.

Τεύχος 697 (Ιούλιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>