Η κιβωτός της ελληνικής μουσικής

Εικόνες και ήχοι από τη συλλογή του Στάθη Αρφάνη

Επιμέλεια έκδοσης: Γιάννης Σβώλος

εκδ. Ωδείον Αθηνών, 2025, σελ.: 152, τιμή: 40,00 €

Ανάγκη για συστηματική οργάνωση αρχείων προέκυψε από το αυξανόμενο ενδιαφέρον των λαών για το παρελθόν τους τον 19ο αιώνα και τη συνακόλουθη ανάπτυξη της ιστορικής επιστήμης. Τα αρχεία που αναπαριστούν τις κοινωνικές λειτουργίες στη συνέχεια τους, μαζί με τις συλλογές που είναι αποτέλεσμα επιλογής εκ των υστέρων, αποτελούν το πρωτογενές υλικό, βάσει του οποίου μπορεί να ανασυντεθεί το παρελθόν. Τα αρχεία αποτελούν φορείς πολιτισμού και ιστορικής γνώσης.

Σε σχέση με άλλα ευρωπαϊκά κράτη που μερίμνησαν και μεριμνούν για την αρχειακή πολιτιστική Ιστορία τους, που αφορά το θέατρο και την μουσική, η Ελλάδα υστερεί και εν πολλοίς αδιαφορεί. Από τις κρατικές θεατρικές σκηνές, προς ώρας μόνο το Εθνικό Θέατρο ενδιαφέρθηκε να αξιοποιήσει το αρχείο του, ώστε να είναι προσβάσιμο στην έρευνα. Τα Θεατρικό Μουσείο που διέθετε ένα σημαντικό αρχείο εγκαταλείφθηκε από χρόνια στη μοίρα του και το μέλλον του παραμένει αβέβαιο. Το αρχείο του Ωδείου Αθηνών –συνιστά επίσης ένα μοναδικό τεκμήριο της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής ζωής της Ελλάδας από το 1871 μέχρι σήμερα–, τα τελευταία χρόνια με την αξιοποίησή του προσφέρει σημαντικά στην έρευνα. Η σύγχρονη ιστορία του ξεκινά το 2013, όταν ο αείμνηστος μουσικολόγος και συνθέτης Χάρης Ξανθουδάκης (1950–2023) ανέλαβε, σε συνεργασία με τη μουσικολόγο Στέλλα Κουρμπανά και με τη στήριξη του Ιονίου Πανεπιστημίου, να οργανώσει και να διασώσει τον χαοτικό θησαυρό που βρισκόταν στοιβαγμένος στα υπόγεια του Ωδείου.

Το μεγαλύτερο και σημαντικότερο ιδιωτικό μουσικό αρχείο στην Ελλάδα, το Αρχείο του Στάθη Αρφάνη, μεταβιβάστηκε από τον ίδιο το στο Ωδείο Αθηνών το 2023. Προϊόν άσβεστου συλλεκτικού πάθους πολλών δεκαετιών, περιλαμβάνει τεράστια ποικιλία  υλικού με ελληνικό ενδιαφέρον και πολλαπλάσιο υλικό διεθνούς ενδιαφέροντος. Πάνω από 30.000 δίσκοι βινυλίου και γραμμοφώνου, καθώς και κασέτες, VHS και δίσκοι ακτίνας με μοναδικές ηχογραφήσεις Ελλήνων και ξένων ερμηνευτών και συνθετών  αποτελούν τμήμα του που αποτελεί εθνική πολιτιστική κληρονομιά.

Αυτόγραφα των Βέρντι, Πουτσίνι, Βάγκνερ Λιστ, Μπραμς, Μπερλιόζ, Στραβίνσκι, όπως και διεθνούς φήμης τραγουδιστών από τον Καρούζο ώς τον Νίκο Ζαχαρίου και από την Ελβίρα ντε Ιντάλγκο ώς την Αγνή Μπάλτσα αποτελούν ένα μικρό μέρος της πλούσιας συλλογής. Ανεκτίμητης αξίας πρωτότυπες φωτογραφίες, εκατοντάδες αρχειακά έγγραφα, σπάνια προγράμματα συναυλιών και αφίσες των αρχών του 20ού αιώνα συνθέτουν μια νέα, άγνωστη, εικόνα για την μουσική ζωή στην Ελλάδα.

Ο Στάθης Αρφάνης, εκτός από την συγκρότηση της πλουσιότατης συλλογής με έγγραφα, σπάνιες εκδόσεις, περιοδικά και παρτιτούρες, φρόντισε να διασώσει πλήθος αρχείων σημαντικών Ελλήνων τραγουδιστών (όπως των Τίτου Ξηρέλλη, Πέτρου Επιτροπάκη, Οδυσσέα Λάππα, Μιρείγ Φλερύ, Ζωής Βλαχοπούλου, Ευάγγελου Μαγκλιβέρα, Αντώνη Δελένδα, κ. ά.), καθώς και πολύτιμες σελίδες της ελληνικής μουσικής από τα πιο απίθανα μέρη.

Αυτής της ανεκτίμητης κιβωτού αξιοποιήθηκε ένα μικρό μέρος και προέκυψε μια υποδειγματική έκδοση, με πλούσια εικονογράφηση που περιλαμβάνει επίσης και ένα cd με 18 ηχογραφήσεις, δίνοντας έτσι μια ιδέα του θησαυρού. Μια έκδοση που αναδεικνύει και τιμά ένα άγνωστο, αλλά εξαιρετικά σημαντικό, κεφάλαιο της μουσικής μας Ιστορίας.

Τεύχος 695 (Μάιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>