Ismini Lamb & Christopher Lamb

George Horton

Η Καταστροφή της Σμύρνης μέσα από την Οδύσσεια του Αμερικανού Προξένου

Μετάφραση: Διονυσία Ζάφειρα

εκδ. Γκοβόστη, 2025, σελ.: 616, τιμή: 33,00 €

Ο Τζωρτζ Χόρτον γεννήθηκε το 1859 στο Φέρβιλ της Νέας Υόρκης. Ακολούθησε κλασικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Μετά την αποφοίτησή του (1878) ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία και εργάστηκε στις εφημερίδες Σικάγο Τάιμς Χέραλντ και Σικάγο Αμέρικαν. Έγραψε συνολικά 18 έργα, κυρίως μυθιστορήματα, από τα οποία πολλά εξελίσσονται στην Ελλάδα. Στην Αθήνα ήρθε το 1893 ως πρόξενος των ΗΠΑ και παρέμεινε έως το 1897. Επανήλθε το 1903 και το 1909 παντρεύτηκε την Αικατερίνη Σακοπούλου. Το 1910 μετατέθηκε στην υπό οθωμανική κατοχή Θεσσαλονίκη, σημείο αναφοράς της επανάστασης των Νεότουρκων (1908) κι ένα χρόνο αργότερα μετατέθηκε για πρώτη φορά στη Σμύρνη ως πρόξενος των ΗΠΑ. Το 1917, με την έξοδο των ΗΠΑ στον πόλεμο, και την διακοπή των αμερικανοτουρκικών σχέσεων ο Χόρτον επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη. Έχοντας επιστρέψει στη θέση του προξένου στη Σμύρνη το 1919, έζησε από κοντά τη Μικρασιατική Εκστρατεία και κατέγραψε το δραματικό τέλος της.

Η εμπειρία του Χόρτον ως Αμερικανού διπλωμάτη αποκαλύπτει σημαντικές αλήθειες για την περίοδο του Μεσοπολέμου στην Εγγύς Ανατολή. Κατά τη διάρκεια τριών δεκαετιών υπηρεσίας πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, υπήρξε μάρτυρας της γενοκτονίας και της εθνοκάθαρσης των Χριστιανών, συμπεριλαμβανομένης της λεηλασίας και της πυρπόλησης της Σμύρνης το 1922. Διαμαρτυρήθηκε για την αμερικανική συνενοχή στην συγκάλυψη και την απόκρυψη των φρικαλεοτήτων και δημοσίευσε ένα βιβλίο για το τι συνέβη. Η σύγχρονη ακαδημαϊκή έρευνα επιβεβαιώνει ότι ο Χόρτον ανέφερε τα γεγονότα με ακρίβεια και ότι η ιστορική του αφήγηση παραμένει σημαντική για πολλαπλούς λόγους, συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης κατανόησης της γενοκτονίας κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Παρομοίασε την καταστροφή της Σμύρνης με την καταστροφή της Καρχηδόνας από τους Ρωμαίους. «Στην καταστροφή της Σμύρνης υπάρχει, όμως, ένα χαρακτηριστικό το οποίο δεν έχει προηγούμενο ούτε στην περίπτωση της Καρχηδόνας. Εκεί, δεν υπήρχε στόλος χριστιανικών πολεμικών πλοίων που να παρατηρεί μια σφαγή για την οποία υπεύθυνες ήταν οι κυβερνήσεις τους. Στην Καρχηδόνα δεν υπήρχαν αμερικανικά αντιτορπιλικά». Απόψεις σαν αυτές τού κόστισαν τη δυσμενή μετάθεση το 1924 στη Βουδαπέστη. Ύστερα από λίγο συνταξιοδοτήθηκε κι επέστρεψε στις ΗΠΑ. Άφησε την τελευταία του πνοή τον Ιούνιο του 1942.

Η ζωή του Χόρτον βρίσκεται σε άμεση συνάφεια με την ελληνική ιστορία. Η βιογραφία του από τους Ισμήνη και ο Κρίστοφερ Λαμπ είναι εξαιρετικά αποκαλυπτική. Σκιαγραφούν τον άνθρωπο πίσω από τον θρύλο. Μεταξύ άλλων ο αναγνώστης αποκαλύπτει πως τέλειωσε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στην Ευρώπη και γιατί δεν έληξε ποτέ στην Τουρκία παρά την ανακωχή. Πέρα όμως από αυτά η ιστορία του προσφέρει μια νέα οπτική στον αναγνώστη σε σχέση με το γιατί τα έθνη, όπως και οι άνθρωποι, δεν είναι δυνατόν να μην βρεθούν απέναντι σε ηθικά διλήμματα για τα οποία πρέπει να επιλέξουν. Ο Τζωρτζ Χόρτον ως αυτόπτης μάρτυρας τραγικών γεγονότων και αποτρόπαιων εγκλημάτων αρνήθηκε να προδώσει τη συνείδησή του.

Τεύχος 694 (Απρίλιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>