Επικαιρότητα & Ιστορία – Τεύχος 694

Επικαιρότητα & Ιστορία

Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ

Πόσο παλιά είναι η γραφή;

Πριν από περίπου 45.000 χρόνια εμφανίστηκε η πρώτη οργανωμένη μορφή «γραφής», υποστηρίζουν ερευνητές σε μελέτη που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό PNAS. Οι ερευνητές ανέλυσαν περισσότερες από 3.000 εγχαράξεις σε ευθείες γραμμές, τελείες και σταυρούς, οι οποίες υπάρχουν σε 260 αντικείμενα της Παλαιολιθικής Εποχής που έχουν βρεθεί σε σπήλαια της νότιας Γερμανίας και διαπίστωσαν ότι οι ακολουθίες των συμβόλων έχουν έντονη επαναληπτικότητα και ακολουθούν συγκεκριμένους κανόνες, χαρακτηριστικά που συγκρίνονται με μεταγενέστερες μορφές της πρωτοσφηνοειδούς γραφής. Ακόμα, στη μελέτη τους επισημαίνουν πως οι πιο συχνές ακολουθίες συμβόλων εμφανίζονται σε ειδώλια και όχι σε εργαλεία, στοιχείο που ενισχύει την εκτίμηση ότι τα αντικείμενα αυτά, πέρα από τη χρηστική τους αξία, χρησιμοποιούνταν και για τη διακίνηση πληροφοριών και ιδεών. Καθώς τα ευρήματα προέρχονται από την περίοδο κατά την οποία οι Homo sapiens ήρθαν σε επαφή με τους Νεάντερταλ, οι ερευνητές θέτουν το ερώτημα σχετικά με το ποιος ανέπτυξε πρώτος τέτοιες συμβολικές πρακτικές και πώς αυτές μεταδόθηκαν.

Σημειώνεται πως, μέχρι σήμερα, οι ιστορικοί θεωρούν ως τα πρώτα γνωστά «γραπτά» συστήματα γραφής τις πρωτοσφηνοειδείς πινακίδες της Μεσοποταμίας, ηλικίας 5.000 ετών.

Μαζικό έγκλημα 3.000 ετών έρχεται στο φως

Ένα αινιγματικό μαζικό έγκλημα, που διαπράχθηκε το 9ο αιώνα π.Χ. στην περιοχή Γκομόλαβα της σημερινής Σερβίας, με 77 θύματα, κυρίως γυναίκες και παιδιά, επιχειρεί να φωτίσει διεθνής ερευνητική ομάδα.

Οι αναλύσεις στα οστά, που εντοπίστηκαν σε ομαδικό τάφο της Εποχής του Σιδήρου, αποκάλυψαν ίχνη ακραίας βίας, καθώς πολλά από τα θύματα είχαν κτυπηθεί με ρόπαλα μέχρι θανάτου, ενώ άλλα έφεραν τραύματα από αιχμηρά όπλα. Τα σώματα είχαν ενταφιαστεί το ένα δίπλα στο άλλο σε μικρό και ρηχό λάκκο, με τρόπο που υποδηλώνει βιασύνη και έλλειψη σεβασμού. Ωστόσο, τα ευρήματα έχουν και μια τελετουργική διάσταση, αφού στο κέντρο του λάκκου βρέθηκε σκελετός νεαρής αγελάδας, ενώ εντοπίστηκαν ακόμα άλλα ζωικά κατάλοιπα και απανθρακωμένοι σπόροι.

Ισοτοπικές και γενετικές αναλύσεις δείχνουν ότι οι περισσότεροι νεκροί δεν είχαν συγγένεια μεταξύ τους και προέρχονταν από διαφορετικές περιοχές, ενώ το μυστήριο εντείνεται από την αιφνίδια εγκατάλειψη του οικισμού, όπου βρέθηκε ο τάφος, μετά τις μαζικές θανατώσεις.

Με τις έρευνες να συνεχίζονται, οι ερευνητές ελπίζουν τώρα ότι τα επόμενα ευρήματα θα δώσουν απαντήσεις σε ένα από τα πλέον αποτρόπαια μυστήρια της ευρωπαϊκής προϊστορίας.

Άγνωστες σημειώσεις του Γαλιλαίου σε βιβλίο αστρονομίας

Χειρόγραφες σημειώσεις και ένας στίχος από τη Βίβλο, γραμμένα από τον Γαλιλαίο Γαλιλέι (1564-1642) γύρω στο 1590, ήρθαν στο φως σε μεσαιωνικό αντίτυπο του αρχαίου αστρονομικού συγγράμματος «Αλμαγέστη», προκαλώντας νέο ενδιαφέρον για τις πνευματικές και επιστημονικές αφετηρίες του κορυφαίου μαθηματικού, φιλοσόφου και αστρονόμου. Την ανακάλυψη έκανε ο Ιταλός ιστορικός Ιβάν Μαλάρα, όταν εντόπισε χειρόγραφη αντιγραφή του Ψαλμού 145 και σχόλια που ταυτίζονται γραφολογικά με εκείνα του Γαλιλαίου. Ειδικοί επαλήθευσαν την αυθεντικότητα των σημειώσεων, που συνδέονται και με μαρτυρίες ότι ο Ιταλός επιστήμονας συνήθιζε να προσεύχεται πριν μελετήσει το συγκεκριμένο έργο.

Η ανακάλυψη φωτίζει μια λιγότερο γνωστή περίοδο του Γαλιλαίου, ο οποίος προτού επικεντρωθεί στο ηλιοκεντρικό μοντέλο του Κοπέρνικου, είχε μελετήσει διεξοδικά το γεωκεντρικό σύστημα. Οι νέες σημειώσεις αποκαλύπτουν επίσης, έναν στοχαστή εξοικειωμένο με τα μαθηματικά θεμέλια της αστρονομίας, ανατρέποντας την εικόνα ενός θεωρητικού που αγνοούσε το «τεχνικό» υπόβαθρο της επιστήμης του.

Η μελέτη του Μαλάρα πρόκειται να δημοσιευθεί στην επιστημονική επιθεώρηση Journal for the History of Astronomy και αναμένεται να προσφέρει νέα στοιχεία για την πορεία που οδήγησε τον Γαλιλαίο στις καινοτόμες ιδέες του.

Ο «σκληρός μηλίτης» από τη Γιούτα του 19ου αιώνα

Ένα μπουκάλι, χρώματος σκούρου πράσινου, που περιείχε ένα μυστηριώδες αλκοολούχο ποτό με φρουτώδη γεύση και υπολογίζεται ότι παρασκευάστηκε μεταξύ του 1870 και του 1890, εντοπίστηκε στη διάρκεια εργασιών στο χιονοδρομικό κέντρο Άλτα, κοντά στο Σολτ Λέικ Σίτι της Γιούτα των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των δοκιμών που ακολούθησαν την ανεύρεσή του, το ποτό πιθανότατα παρασκευαζόταν από μήλα, γεγονός που υποδηλώνει ότι μπορεί να είναι κάποιο είδος «σκληρού» μηλίτη, ενώ ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στο στόμιο διατηρούσε άθικτο τον φελλό του.

Σήμερα, η πολιτεία της Γιούτα έχει υιοθετήσει ιδιαίτερα αυστηρούς νόμους για τη χρήση του αλκοόλ, ωστόσο όπως δήλωσε σε πολιτειακά ΜΜΕ ο διευθυντής του τοπικού αποστακτηρίου High West, Ισαάκ Γουίντερ «το μπουκάλι υποδηλώνει ότι στα τέλη του 19ου αιώνα οι κάτοικοι της πολιτείας απολάμβαναν καλοφτιαγμένα αλκοολούχα ποτά».

Τώρα, ειδικοί παρασκευαστές σχεδιάζουν να πραγματοποιήσουν πρόσθετες αναλύσεις, ώστε να επιβεβαιώσουν την ακριβή σύνθεση του ποτού και να αποπειραθούν να το αναδημιουργήσουν στο μέλλον. «Ξέρω ότι αυτό είναι δύσκολο» σημείωσε ο Γουίντερ «αλλά αν το καταφέρουμε, νομίζω ότι θα είναι κάτι συναρπαστικό».

Τεύχος 694 (Απρίλιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>