Θανάσης Αγάθος

Ο Καραγάτσης του κινηματογράφου

εκδ. Αιγόκερως, 2025, σελ.: 324, τιμή: 15,90€

Ο Μ. Καραγάτσης, λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Δημήτρη Ροδόπουλου (1908-1960), υπήρξε πολύπλοκος άνθρωπος. Έζησε με θάρρος και ασυμβίβαστα, έγραψε με πάθος, πέθανε με έναν περήφανο σαρκασμό και, μετά θάνατον, συνέχισε να απασχολεί, να θαυμάζεται, να διχάζει. Έφυγε πρόωρα από τη ζωή αφήνοντας πίσω του ένα σπουδαίο και τολμηρό έργο. Με ιδιαίτερη αφηγηματική δύναμη, μεστή γλώσσα και αιχμηρή κοινωνική ματιά, δημιούργησε μυθιστορήματα που σφράγισαν την ελληνική πεζογραφία – από τη Μεγάλη Χίμαιρα και τον Συνταγματάρχη Λιάπκιν, έως τη «Χίμαιρα» της Ιστορίας στο Σέργιος και Βάκχος. Ήταν μέλος της γενιάς του ’30, αν και συχνά έξω από τις καθιερωμένες νόρμες της. Ο Καραγάτσης είχε κάτι απ’ την ντοστογιεφσκική πληθωρικότητα, κυρίως όμως ήταν «παιδί» των γαλλικών γραμμάτων. Η λογοτεχνική του αντίληψη και πρόθεση παραπέμπουν στον Εμίλ Ζολά. Στο τέλος της δεκαετίας του ’20 και στις αρχές της δεκαετίας του ’30, όταν ο Καραγάτσης έκανε τα πρώτα του λογοτεχνικά βήματα, αυτές οι επιρροές ήταν προ πολλού ξεπερασμένες στη δυτική λογοτεχνία, όπου είχαν στο μεταξύ κυριαρχήσει οι πρωτοπορίες του μοντερνισμού. Στην Ελλάδα, όμως, όπου κατά παράδοση οι λογοτεχνικές τάσεις έφταναν με καθυστέρηση, τα νατουραλιστικά-ρεαλιστικά κείμενα του Καραγάτση βρήκαν τη θέση τους στους πεζογραφικούς κύκλους της Γενιάς του ’30. Παρ’ ότι το έργο του αμφισβητήθηκε έντονα και η στάση των γραμματολόγων και των κριτικών της γενιάς του υπήρξε ιδιαίτερα επιφυλακτική, παραμένει ένα έργο ανοιχτό σε νεότερες προσεγγίσεις και αναγνώσεις.

Ο Θανάσης Αγάθος –καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο ΕΚΠΑ–, μετά τα βιβλία του για τη σχέση του έργου των Γρηγορίου Ξενόπουλου, Νίκου Καζαντζάκη και Άγγελου Τερζάκη με τον κινηματογράφο προσφέρει στη βιβλιογραφία μας μια εις βάθους ανίχνευση της σχέσης φανερής και κρυπτικής  του Μ. Καραγάτση με την 7η Τέχνη. Παρουσιάζονται και σχολιάζονται τα θεωρητικά κείμενα που αφιερώνει στον κινηματογράφο. Θα επισημάνουμε εδώ ότι ο Καραγάτσης υπήρξε σημαντικός θεωρητικός του κινηματογράφου. Εντοπίζονται οι αναφορές στην κινηματογραφική τέχνη που παρεισφρέουν στις θεατρικές κριτικές του. Ανιχνεύονται η θεματοποίηση του κινηματογράφου, η ύπαρξη κινηματογραφότροπων στοιχείων και η αξιοποίηση κινηματογραφικών τεχνικών στην πεζογραφία του. Μελετάται η ιδιαιτερότητα του μυθιστορήματος «Ο θάνατος κι ο Θόδωρος», μιας ιλαροτραγωδίας, γραμμένης, σύμφωνα με τον συγγραφέα, «κατά τον τρόπο του κινηματογραφικού σεναρίου». Αναλύεται η ταινία «Καταδρομή», η μοναδική κινηματογραφική ταινία που σκηνοθετεί ο Καραγάτσης, πάνω σε δικό του σενάριο, και γίνεται απόπειρα σύνδεσής της με το ευρύτερο έργο του δημιουργού της. Τέλος, εξετάζονται τα δύο ακόμη κινηματογραφικά σενάρια που γράφει ο συγγραφέας αλλά δεν γίνονται ταινίες: «Το μπουρίνι» και «Μαγδαληνή», βασισμένα σε εμβληματικά πεζογραφήματά του (το πρώτο στο ομώνυμο διήγημα και το δεύτερο στο διήγημα «Η Μεγάλη Βδομάδα του Πρεζάκη»).

Ο Θανάσης Αγάθος στην εξονυχιστική μελέτη του ανατρέχει στον Τύπο της εποχής, ερευνά λεπτομερώς τη βιβλιογραφία και σχολιάζει τις πηγές. Με  τον τρόπο αυτό πετυχαίνει να αφηγηθεί αυτή τη δημιουργική πτυχή του Νίκου Καζαντζάκη, η οποία είναι άγνωστη στο ευρύ κοινό. Ένα εξαιρετικό βιβλίο που παρουσιάζει με κάθε λεπτομέρεια τη συνολική σύνδεση του Μ. Καραγάτση με τον κινηματογράφο.

Τεύχος 692 (Φεβρουάριος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>