Η Ελληνική Επανάσταση

Kριτικό Λεξικό

Μετάφραση: Κώστας Κουρεμένος

Επιμέλεια: Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης Κωνσταντίνος Τσουκαλάς

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2025, σελ.: 944, τιμή: 50,00€

Η Ελληνική Επανάσταση, έτσι όπως ξέσπασε, μαζί με τις εξεγέρσεις στο Πεδεμόντιο και στη Νάπολη 1820-1821, στο αποκορύφωμα της κατασταλτικής Ευρώπης της Παλινόρθωσης, μετά την ήττα της Γαλλικής Επανάστασης, αντιπροσώπευε στην ουσία το πρώτο χρονολογικά παράδειγμα αμφισβήτησης της καταπιεστικής τάξης πραγμάτων που είχε επιβάλει το Συνέριο της Βιέννης στους λαούς της γηραιάς ηπείρου. Ενώ οι εξεγέρσεις της Νάπολης και του Πεδεμοντίου καταπνίγηκαν γρήγορα από τις δυνάμεις της τάξης και της αντίδρασης, η Επανάσταση των Ελλήνων έμεινε ζωντανή και εξελίχθηκε σε ένα ολόπλευρο πόλεμο ανεξαρτησίας, που κράτησε πάνω από μια δεκαετία.

Στον συλλογικό τόμο οι Ακαδημαϊκοί Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης και Κωνσταντίνος Τσουκαλάς συγκεντρώνουν σαράντα έξι άρθρα τριάντα εννέα συγγραφέων τα οποία καλύπτουν όλες τις πτυχές των πολυποίκιλων φαινομένων που συνθέτουν την Ελληνική Επανάσταση και την αναδεικνύουν ως καίριας σημασίας καμπή κατά την Εποχή των Επαναστάσεων (1776-1848). Η Επανάσταση μελετάται στις διαδοχικές φάσεις της και στις πολλαπλές κατά τόπους εκδηλώσεις της σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο. Εξετάζονται επίσης οι διαπλοκές του επαναστατικού κινήματος των Ελλήνων με αντίστοιχες κινήσεις στις ρουμανικές χώρες, όπου εκδηλώθηκε αρχικά η Ελληνική Επανάσταση, όπως και στις χώρες των Νοτίων Σλάβων.

Η προετοιμασία της ελληνικής κοινωνίας για την Επανάσταση εξετάζεται σε τρία άρθρα που αναφέρονται στην παράδοση των εξεγέρσεων, στις μορφές αντίστασης στον ζυγό, καθώς και στον μυστικό εταιρισμό. Παράλληλα, αναδεικνύονται οι επιπτώσεις της Επανάστασης στο οθωμανικό σύστημα εξουσίας που συνετέλεσαν στη δρομολόγηση των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων. Σταθμίζονται επίσης οι θρησκευτικές πτυχές του επαναστατικού αναβρασμού, το κρίσιμο έργο των Εθνοσυνελεύσεων του Αγώνα και η συμβολή τους στη θεμελίωση συνταγματικής πολιτείας στην επαναστατημένη χώρα, τα οικονομικά του Αγώνα, οι πρωτοβου­λίες στον χώρο της εκπαίδευσης, ο θρίαμβος της ιδέας της «πατρίδας» στους κύκλους της ελληνικής διασποράς, στοιχείο που κινητοποίησε δυναμικά τις κοινότητες αυτές στην υπηρεσία της Επανάστασης.

Παρουσιάζεται αναλυτικά η προσωπογραφία του Αγώνα με τη σκιαγραφία των πολιτικών, στρατιωτικών και εκκλησιαστικών πρωταγωνιστών του, καθώς και των διπλωματών, των διανοουμένων και των γυναικών που συνέβαλαν σε αυτόν. Εξετάζονται ακόμη οι τρόποι με τους οποίους καταγράφονται τα γεγονότα της Επανάστασης στον Τύπο, στον λαϊκό πολιτισμό, στη λογοτεχνία, στις εικαστικές τέχνες και στη μουσική, η αναβίωση του Διαφωτισμού ως πολιτικού κυρίως κινήματος ιδεών και ο καθοριστικός ρόλος του Φιλελληνισμού στην Ευρώπη και την Αμερική. Η έκδοση συνοδεύεται από δεκατρείς χάρτες ειδικά σχεδιασμένους από το Εθνικό Κέντρο Χαρτών και Χαρτογραφικής Κληρονομιάς και από αντιπροσωπευτική εικονογράφηση, η οποία περιέχει τριάντα έγχρωμους πίνακες.

Η πρώτη εκδοχή του λεξικού υπήρξε αμερικανική  και κυκλοφόρησε από The Belknap Press of Harvard University Press το 2021,και κυκλοφόρησε με αφορμή την επέτειο της διακοσιετηρίδας της Ελληνικής Επανάστασης.

Πρόκειται για πολύτιμη και εξαιρετικά καλαίσθητη έκδοση, που συνιστά ένα πλήρες συνθετικό έργο. Μια πλήρης επισκόπηση της Ελληνικής Επανάστασης, με τα γεγονότα, τους τόπους, τα πρόσωπα, τους θεσμούς, τις ιδέες, τα πολλαπλά συμφραζόμενα, τις προσλήψεις και τις αντηχήσεις της.

Τεύχος 692 (Φεβρουάριος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>