Eugene Rogan

Τα γεγονότα της Δαμασκού

Μετάφραση: Κωστής Πανσέληνος

Εκδ. Αλεξάνδρεια,2025, σελ.: 304, τιμή: 24,00€

Τα γεγονότα της Δαμασκού ήταν ένα μόνο μέρος από το ευρύτερο ξέσπασμα κοινοτικής βίας που ξέσπασε στη Συρία και τον Λίβανο  το καλοκαίρι του 1860. Στους πέντε και παραπάνω αιώνες της ύπαρξής της, η Οθωμανική αυτοκρατορία είχε γνωρίσει παρόμοια περιστατικά. Το οθωμανικό κράτος δικαίου άρχισε να εκφυλίζεται και να καταρρέει από τη μουσουλμανική βία κατά των χριστιανών μόλις στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν αναδύθηκαν κάποια αποσχιστικά εθνικιστικά κινήματα. Ο αντίκτυπος της ελληνικής επανάστασης έγινε αισθητός σε ολόκληρη την Οθωμανική αυτοκρατορία. Οπουδήποτε οι Οθωμανοί χριστιανοί επιχείρησαν να αποτινάξουν τον ζυγό του σουλτάνου, αντιμετωπίστηκαν ως υπαρξιακή απειλή. Το αμείλικτο ξεκλήρισμα αποτέλεσε κανόνα. Παρότι τα χριστιανικά εθνικιστικά κινήματα και οι σφαγές περιορίστηκαν στον χώρο των Βαλκανίων, οι σχέσεις μεταξύ των αλλοθρήσκων κοινοτήτων στην Αραβία επιδεινώθηκαν το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Μια σειρά από αναπάντεχες εξελίξεις δημιούργησε εντάσεις ανάμεσα στη μουσουλμανική πλειονότητα και διάφορες μειονότητες στις αραβικές επαρχίες.

Στις 9 Ιουλίου 1860, ένας βίαιος όχλος σάρωσε τις χριστιανικές συνοικίες της Δαμασκού. Για οκτώ ημέρες, η βία μαινόταν, με αποτέλεσμα πέντε χιλιάδες χριστιανούς νεκρούς, χιλιάδες καταστήματα λεηλατημένα, και σπίτια, εκκλησίες και μοναστήρια ισοπεδωμένα. Αυτό το ξαφνικό και άγριο ξέσπασμα συγκλόνισε τον κόσμο, αφήνοντας τους Σύρους χριστιανούς ευάλωτους και φοβούμενους νέες βιαιοπραγίες. Η επίθεση στη μονή των Αγίων Τόπων πραγματοποιήθηκε τη πρώτη νύχτα των Γεγονότων της Δαμασκού. Οι Φραγκισκανοί οχυρωμένοι στη μονή τους, περίμεναν την καταιγίδα να κοπάσει. Ο όχλος περικύκλωσε το μοναστήρι τις πρώτες πρωινές ώρες της 10ης Ιουλίου, διψώντας για πλιάτσικο. Τελικά ο όχλος παραβίασε τις θύρες της μονής, την λεηλάτησε και την παράδωσε στις φλόγες. Ο ηγούμενος της μονής σφαγιάστηκε. Ένας άλλος προσπάθησε να διαφύγει, τον κυνήγησαν στα στενά και τον σκότωσαν. Η βία συνεχίστηκε επί επτά ακόμη ημέρες, κοστίζοντας τη ζωή σε χιλιάδες χριστιανούς.

Τα Γεγονότα έχουν τραβήξει την προσοχή ιστορικών της σύγχρονης Μέσης Ανατολής. Η Συρία και ο Λίβανος ήταν πάντοτε πρωταγωνιστές στην αραβική Ιστορία και τα Γεγονότα μεταμόρφωσαν ριζικά και τις δύο χώρες με τρόπους που γίνονται αισθητοί ακόμη και σήμερα. Η βία του 1860 αποτέλεσε τον προάγγελο της σφαγής των Αρμενίων και των Ασσυρίων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Βασισμένος σε άγνωστες ώς τώρα περιγραφές από αυτόπτες μάρτυρες των γεγονότων της Δαμασκού, ο ιστορικός της Μέσης Ανατολής Γιουτζίν Ρόγκαν δείχνει πώς μια ειρηνική πολυπολιτισμική πόλη έφτασε να βυθιστεί στη σφαγή. Περιγράφει τις αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ μουσουλμανικών και χριστιανικών κοινοτήτων που οδήγησαν κάποιους να θεωρήσουν την εξόντωση μια εύλογη λύση. Και παρακολουθεί επίσης την επαύριον της καταστροφής: πώς η οθωμανική κυβέρνηση φρόντισε γρήγορα να ανακτήσει τον έλεγχο της πόλης, να τερματίσει τη βία και να επανεντάξει τους χριστιανούς στην κοινότητα – προσπάθειες ανασυγκρότησης που αποδείχθηκαν επιτυχείς, διατηρώντας την ειρήνη για τα επόμενα 150 χρόνια μέχρι το 2011.

Το βιβλίο του Γιουτζίν Ρόγκαν ανιχνεύει έτσι τη ζωντανή ιστορία του ολέθρου που γνώρισε μια μεγάλη πόλη, και μαζί τη δυνατότητα της αποκατάστασης, ακόμη και μετά τις καταιγιστικές συγκρούσεις και τις αφάνταστες τραγωδίες.

Τεύχος 692 (Φεβρουάριος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>