Ehrengard Schramm

Φαντάσματα του πολέμου

Οι προσπάθειες αρωγής της ‘Ερεγκαρντ Σραμ στα θύματα των ναζιστικών σφαγών στην Ελλάδα (1950-1970). Καλάβρυτα, Κρήτη, Ήπειρος, Κλεισούρα

Μετάφραση: Μαρία Σταματοπούλου-Blumlein

εκδ. Ασίνη, 2023, σελ.: 229, τιμή: 16,00 €

Η Έρεγκαρντ Σραμ ήταν η πρώτη Γερμανίδα, η οποία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο επισκέφθηκε τον Ιούνιο του 1952 τα Καλάβρυτα, για να μάθει τι είχε συμβεί εκεί κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Για τη Σραμ τα Καλάβρυτα απέκτησαν ιδιαίτερη σημασία μετά τη συνάντησή της με τις χήρες που τον Δεκέμβριο του 1943 έχασαν συζύγους και γιούς και πάλευα απλώς και μόνο για να επιβιώσουν. Αυτή η συγκλονιστική εμπειρία την ώθησε να ψάξει για δυνατότητες έμπρακτης βοήθειας στις χήρες των Καλαβρύτων. Με την υποστήριξη του Γερμανικού Συνδέσμου Γυναικών και της Εταιρείας Καρλ ΝτούισμπεργκCarl –της Εταιρείας για την Προώθηση της Νέας Γενιάς– κατόρθωσε να στείλει στη Γερμανία 70 παιδιά από τα Καλάβρυτα και τα γύρω χωριά, ώστε να λάβουν μέρος σε ένα πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης που τους έδινε δυνατότητα εργασίας στη Γερμανία. Έτσι, λίγα χρόνια αργότερα, αφού είχαν καταφέρει να εργαστούν με επιτυχία σε διάφορες γερμανικές εταιρείες, επέστρεψαν στην Ελλάδα όντας σε θέση πια να στηρίξουν τις χήρες-μητέρες τους.

Η Σραμ όμως δεν σταμάτησε εκεί. Συγκλονισμένη από όσα έβλεπε και σε άλλους μαρτυρικούς τόπους που επισκέφτηκε –στην Κρήτη, την Ήπειρο και τη Βόρεια Μακεδονία–, προσπάθησε να εξασφαλίσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερα κονδύλια από γερμανικές πηγές χρηματοδότησης, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για να φτιαχτούν συστήματα ύδρευσης και άρδευσης, αγροτικές μονάδες παραγωγής, κτίρια, να αγοραστούν ασθενοφόρα, οικοδομικά υλικά, κ.λπ. Καθώς όλα τα παραπάνω γίνονταν σε μια περίοδο κατά την οποία οι επίσημες γερμανικές αρχές δεν είχαν ακόμη ξεκινήσει τη συζήτηση περί της συνολικής γερμανικής ευθύνης για τις σφαγές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι ενέργειές της αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Οι εκθέσεις της, η αλληλογραφία της και άλλα έγγραφα του προσωπικού της αρχείου μαρτυρούν όχι μόνο τις άοκνες προσπάθειές της για βοήθεια στα θύματα των γερμανικών σφαγών, αλλά και τον τρόπο θέασης της κοινωνικής και πολιτικής κατάστασης σε Γερμανία και Ελλάδα κατά τη δεκαετία του 1950.

Τόσο κατά την δεκαετία του 1950 όσο και πολύ αργότερα, ήταν κοινή πεποίθηση στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ότι ο γερμανικός στρατός είχε μείνει καθαρός και δεν ευθυνόταν για εγκλήματα πολέμου. Εντός αυτού του πλαισίου γίνεται κατανοητό το γεγονός ότι κανένα από τα εγκλήματα πολέμου που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα δεν τιμωρήθηκε από την γερμανική δικαιοσύνη. Έτσι, στην περίπτωση των Καλαβρύτων, του Κομένου ή του Διστόμου για παράδειγμα τα αρμόδια δικαστήρια δικαιολογούσαν την αναστολή ή τη μη ύπαρξη διαδικασίας, χαρακτηρίζοντας τα εγκλήματα ως «νόμιμα αντίποινα» ή επικαλούμενα «έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων» ή μεθοδεύοντας νομικά αμφισβητούμενες παραγραφές.

Με το έργο της, η Σραμ συνέβαλε αποφασιστικά στη μεταπολεμική ανασυγκρότηση των Καλαβρύτων, χωρίς να μείνει ανεπηρέαστη από το πολιτικό κλίμα της εποχής. Η στάση της αντανακλά τις ατέρμονες τοπικές αντεγκλήσεις και τις χρόνιες διαφωνίες για τη νομιμοποίηση ή όχι των ιστορικών να επισημάνουν τη διάσταση των αντιποίνων ως αίτιο της τραγωδίας των Καλαβρύτων.

Τεύχος 673 (Ιούλιος 2024)

Δείτε Περισσότερα >>