Επικαιρότητα & Ιστορία – Τεύχος 620

Επικαιρότητα & Ιστορία

Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ

Πίθηκοι από τον Ινδό ποταμό απεικονίζονται σε τοιχογραφία του Ακρωτηρίου της Θήρας;

Οι πίθηκοι κυανού χρώματος, οι οποίοι απεικονίζονται στον βόρειο και τον δυτικό τοίχο του δωματίου Β6 στο Κτίριο Β του προϊστορικού οικισμού του Ακρωτηρίου στη Σαντορίνη, είναι πιθανό να ανήκουν στο είδος του σεμνοπίθηκου (ή γκρίζου λανκούρ) που απαντάται στην κοιλάδα του Ινδού ποταμού στη νότια Ασία, υποστηρίζει επιστημονική ομάδα υπό τη Μαρί Νικόλ Παρέχα (Marie Nicole Pareja) από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια (ΗΠΑ). Εξετάζοντας την τοιχογραφία, στην οποία οι πίθηκοι παρουσιάζονται να σκαρφαλώνουν σε βράχους έχοντας μόλις βγει από μια γαλάζια επιφάνεια, που πιθανότατα συμβολίζει τη θάλασσα, οι επιστήμονες διαπίστωσαν πως το τρίχωμα αλλά και η ουρά τους με το χαρακτηριστικό σχήμα S αντιστοιχεί με αυτά του σεμνοπίθηκου,

Έως τώρα, η επικρατούσα άποψη ήταν ότι ο άγνωστος καλλιτέχνης είχε ζωγραφίσει πίθηκους ή μαϊμούδες που είχαν φέρει στο νησί πριν από την ηφαιστειακή έκρηξη του 17ου αιώνα έμποροι και ναυτικοί από την Αίγυπτο και άλλες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. Όμως, τώρα το στοιχείο αυτό επανεξετάζεται. «Δεν θα το θεωρήσω έκπληξη εάν στο μέλλον μάθουμε ότι οι Μινωίτες είχαν επισκεφθεί την περιοχή του Ινδού ποταμού, μολονότι μέχρι σήμερα δεν έχουμε καμιά τέτοια απόδειξη », σχολιάζει χαρακτηριστικά η Παρέχα σε σχετικό άρθρο της στο τελευταίο τεύχος του επιστημονικού περιοδικού primates.

Ο μυστικός κώδικας του «Ανθρώπου του Βιτρούβιου»

Ο «Άνθρωπος του Βιτρούβιου» (1490), ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα έργα του Λεονάρντο ντα Βίντσι, εξακολουθεί να προκαλεί το ενδιαφέρον των φιλότεχνων και των επιστημόνων.

Ο Ιταλός ιστορικός τέχνης Ρομπέρτο Κόνκας (Roberto Concas) στο βιβλίο του Η εξαπάτηση του Ανθρώπου του Βιτρούβιου – Ο αλγόριθμος της θείας αναλογίας  (L’inganno dell’Uomo Vitruviano – L’algoritmo della divina proporzione ) θεωρεί ότι το συγκεκριμένο έργο δεν εκφράζει μόνο τον «απόλυτο» αισθητικό κανόνα της Αναγέννησης, αλλά κρύβει και έναν μυστικό κώδικα: τον «αλγόριθμο» που χρησιμοποιούσαν οι αρχιτέκτονες και οι καλλιτέχνες από τον 4ο έως τον 17ο αιώνα προκειμένου τα έργα τους να πληρούν τις γεωμετρικές προδιαγραφές που είχε επιβάλει η Καθολική Εκκλησία και αποκαλούνταν «Θεία Αναλογία» (Divina Porportione). Το συμπέρασμα αυτό προέκυψε ύστερα από πολυετή μελέτη του έργου, όταν ο Κόνκας παρατήρησε πως η κεντρική φιγούρα δεν απεικονίζει έναν άντρα αλλά δύο ‒ έναν νέο και έναν σε ώριμη ηλικία.

Όπως δήλωσε ο Κόνκας στο πρακτορείο ANSA, ο Ντα Βίντσι φιλοτέχνησε αυτό τον καλλιτεχνικό γρίφο «επειδή φοβόταν μήπως σταδιακά χάνονταν οι κανόνες αυτοί, που ήταν πολύ σημαντικοί όχι μόνο καλλιτεχνικά αλλά και για τις δομές εξουσίας, αφού η αρχιτεκτονική και η τέχνη είχαν κεφαλαιώδη σημασία για την εκκλησία και την πολιτική. Όμως, αν το αποκάλυπτε, πιθανότατα θα κατέληγε στην πυρά ».

 Η ενδογαμία και το «αψβούργειο σαγόνι»

Πολλοί βασιλείς και βασίλισσες της ισχυρής δυναστείας των Αψβούργων, που κυβέρνησε την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, την Αυστρία και την Ισπανία από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, έπασχαν

από μια παραμόρφωση του προσώπου, γνωστή ως «προγναθισμός των Αψβούργων» ή «αψβούργειο σαγόνι». Τώρα, μια νέα μελέτη υποστηρίζει ότι η παραμόρφωση αυτή οφείλεται στην επιβεβαιωμένη ενδογαμία, που συνέβαλε καθοριστικά τόσο στην κυριαρχία της δυναστείας όσο και στην παρακμή της.

Σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Annals of Human Biology, η επιστημονική ομάδα που διερεύνησε το θέμα, με επικεφαλής τον γενετιστή Ρομάν Βίλας (Roman Vilas) του Πανεπιστημίου του Σαντιάγο δε Κομποστέλα της Ισπανίας, αναφέρει ότι για την έρευνά της επιστράτευσε ειδικούς γναθοχειρουργούς, οι οποίοι μελέτησαν 66 πορτρέτα μελών του οίκου των Αψβούργων. Οι γναθοχειρουργοί κλήθηκαν να εντοπίσουν έντεκα χαρακτηριστικά προγναθισμού και άλλα επτά μειωμένης ανάπτυξης της άνω γνάθου και πράγματι διέγνωσαν πολλά απ’ αυτά σε κάθε μέλος της δυναστείας. Τα λιγότερα εντοπίστηκαν στη Μαρία της Βουργουνδίας (1457-1482) και τα περισσότερα στον Κάρολο Β΄ της Ισπανίας (1661-1700).

Η έκταση της ενδογαμίας υπολογίστηκε με βάση το αναλυτικό οικογενειακό δέντρο των Αψβούργων, που περιλάμβανε περισσότερα από 6.000 μέλη της οικογένειας σε βάθος είκοσι γενεών, με τους επιστήμονες να διαπιστώνουν, επίσης, τη στενή σύνδεση μεταξύ του βαθμού της ενδογαμίας και της έκτασης του προγναθισμού.

Αμερικανικός εμφύλιος: Οι στρατιώτες έβαφαν τα μαλλιά τους πριν φωτογραφηθούν

Πολλοί στρατιώτες που έλαβαν μέρος στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο (1861-1865), έβαφαν και περιποιούνταν τα μαλλιά τους προτού φωτογραφηθούν ώστε να διορθώνουν κάποιες ατέλειες ή να εμφανίζονται ομορφότεροι. Αυτό συμπέραναν Αμερικανοί ιστορικοί από ευρήματα που ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια ανασκαφικών εργασιών στην περιοχή όπου βρισκόταν το στρατόπεδο Νέλσον των Βορείων στο κεντρικό Κεντάκυ, που από το 2018 έχει ανακηρυχθεί Εθνικό Μνημείο των ΗΠΑ.

Μεταξύ των ευρημάτων περιλαμβάνονται και σπασμένα γυάλινα μπουκάλια που ανήκαν σε πρόχειρο φωτογραφικό στούντιο, το οποίο είχε εγκατασταθεί στο στρατόπεδο. Αρχικά, οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Τρανσυλβάνια του Λέξινγκτον, οι οποίοι εξέτασαν τα συγκεκριμένα γυάλινα θραύσματα, υπέθεσαν ότι αυτά προέρχονταν από μπουκάλια που περιείχαν χημικά υγρά για την επεξεργασία των φωτογραφιών. Όμως, όταν συγκόλλησαν τα γυάλινα κομμάτια, ανακάλυψαν εγχαράξεις με τα λογότυπα εταιρειών που, εκείνη την περίοδο, παρήγαγαν βαφές και άλλα προϊόντα για τον καλλωπισμό των μαλλιών. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι στρατιώτες χρησιμοποιούσαν τις βαφές αυτές για να σκουραίνουν τα μαλλιά τους, ώστε αυτά στη φωτογραφία να φαίνονται πιο υγιή και λαμπερά. Άλλωστε, εκείνη την εποχή, η φωτογράφιση αποτελούσε συνηθισμένη πρακτική για τους στρατιώτες, που ήθελαν να διασώσουν την εικόνα τους ως συνδυασμό ανδρισμού, γενναιότητας και τιμής, γνωρίζοντας ότι σύντομα ήταν πιθανό να τραυματιστούν ή να σκοτωθούν.

 

Ανακαλύψτε περισσότερα στο Τεύχος 620 Φευβρουαρίου 2020>>