Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης

Παράδοση και νεωτερικότητα στον νεοελληνικό λαϊκό παραμύθι

Εκδοτικός Οίκος Κ. & Μ. Σταμούλη, 2025, σελ. 266, τιμή:  24,50 €

Το παραμύθι προφορική μυθοπλαστική διήγηση, που δεν συνδέεται με τόπο και χρόνο και έχει σκοπό να τέρψει, να ψυχαγωγήσει, αποτελεί το μεγαλύτερο σε έκταση και συγχρόνως το σημαντικότερο, και ίσως το πιο έντεχνο είδος της λαϊκής λογοτεχνίας.

Το ενδιαφέρον που εκδηλώνεται τα τελευταία χρόνια για το παραμύθι φαίνεται εκ πρώτης όψεως ανεξήγητο σ’ έναν κόσμο στον οποίο τα επιστημονικά επιτεύγματα έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο ζωής, και, κυρίως, τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων. Σε έναν, λοιπόν, συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο, όπου η λεγόμενη νεωτεριστική ή σύγχρονη σκέψη όχι μόνο επιβλήθηκε ολοκληρωτικά στη μυθική σκέψη αλλά της προσέδωσε και χαρακτηρισμούς όπως “πεπαλαιωμένη”, “συντηρητική”, “ανεξέλικτη”, “πρωτόγονη”, ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος του παραμυθιού; Μήπως το σύγχρονο ενδιαφέρον για το παραμύθι, και γενικότερα για τις προφορικές παραδόσεις, προέκυψε ακριβώς ως αντίδραση στον άκαμπτο ορθολογισμό που επιβλήθηκε στη ζωή μας;

Η ιστορία και η πρόσληψη των παραμυθιών των αδελφών Γκριμ στην Ελλάδα, ο οι Έλληνες παραμυθάδες ως είδος που κάποτε δοξάστηκε και τελικά εξέλιπε, τα ποντιακά παραμύθια για τον δρακοντοκτόνο ήρωα, είναι ορισμένα από τα μελετήματα που συμπεριλαμβάνονται στον τόμο Παράδοση και νεωτερικότητα στο νεοελληνικό λαϊκό παραμύθι του Μηνά Αλ. Αλεξιάδη, ομότιμου καθηγητή Λαογραφίας του ΕΚΠΑ.

Το βιβλίο είναι συγκροτημένο σε τρεις ενότητες. Στην πρώτη και κυριότερη γίνεται λόγος για την ιστορία και την πρόσληψη των παραμυθιών των Αδελφών Γκριμ στην Ελλάδα, για τους Έλληνες παραμυθάδες, για τα Ποντιακά παραμύθια για τον δρακοντοκτόνο ήρωα, για ένα παράξενο παραμύθι σε μια παραλλαγή από τη Μάνη, για το παραμύθι και την επικαιρότητά του και για την εθνογραφική προσέγγιση τού παραμυθιού.

Τα παραμύθια των Αδελφών Γκριμ πρωτομεταφράστηκαν στην Ελλάδα από τον παιδαγωγό Μιλτιάδη Βρατσάνο και κυκλοφόρησαν σε μια μικρή έκδοση το 1886, έκτοτε, έως σήμερα ακολούθησαν πολλές μεταφράσεις και εκδόσεις. Ο Αλεξιάδης στο εξαντλητικά τεκμηριωμένο κείμενό του  αναλύει τα παραμύθια της μετάφρασης Βρατσάνου και παρουσιάζει-συγκρίνει ελληνικές παραλλαγές τους.

Θα σημειώσουμε εδώ ότι ο Λούις Λίο Σνάιντερ (1907-1993) καθηγητής Ιστορίας στο City College της Νέας Υόρκης, σε βιβλίο του το 1978 υποστήριξε ότι οι αδελφοί Γκριμ βοήθησαν στην ανάδειξη επικίνδυνων χαρακτηριστικών του γερμανικού ψυχισμού, όπως την πίστη στην πειθαρχία, την αποδοχή του αυταρχισμού και τη θεοποίηση του εθνικισμού και της βίας. Για τους λόγους αυτούς, οι συμμαχικές Αρχές απαγόρευσαν τη διδαχή των βιβλίων τους στα γερμανικά σχολεία μετά τον πόλεμο, υποστηρίζοντας ότι τα έργα τους έκρυβαν μέσα τους σπόρους του ναζισμού.

Στο δεύτερη ενότητα δημοσιεύονται πρόλογοι και εισαγωγικά σημειώματα που δημοσίευσε ο Αλεξιάδης σε βιβλία συναφούς αντικειμένου και στην τρίτη ενότητα η έκδοση φιλοξενεί βιβλιοκριτικά σημειώματά του για δημοτικά τραγούδια και παραμύθια.

Η εξαιρετικά επιμελημένη και καλαίσθητη έκδοση συνιστά μια ακόμα συμβολή στις λαογραφικές σπουδές του Μηνά Αλ. Αλεξιάδη. Ο ακαταπόνητος καθηγητής με τις μελέτες του εκσυγχρόνισε και επικαιροποίησε την επιστημονική ματιά του χώρου της Λαογραφίας, καθιστώντας τη φιλικότερη και πιο οικεία προς τις νεότερες γενιές.

Τεύχος 697 (Ιούλιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>