Η μακρόχρονη αντιπαλότητα μεταξύ Αράβων και Περσών είναι ένα σύνθετο φαινόμενο, με βαθιές ιστορικές, εθνοτικές και θρησκευτικές ρίζες, το οποίο συνεχίζει να επηρεάζει τη γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής. Η Περσία γνώρισε την ισλαμική θρησκεία μετά την αραβική κατάκτηση του 7ου μ.Χ. αιώνα. Τον 16ο αιώνα το Ιράν υιοθέτησε τη σιιτική εκδοχή της ως επίσημη θρησκεία του,αναδεικνυόμενο σε κέντρο του σιιτισμού. Με το 85% του πληθυσμού του σιίτες, ξεχώρισε από τον υπόλοιπο μουσουλμανικό κόσμο, ο οποίος αποτελείται κυρίως από σουνίτες, ενώ σημαντική υπήρξε η επιρροή του στις κοινότητες των σιιτών των υπόλοιπων χωρών της περιοχής. Η έλευση τόσο του ιρανικού όσο και του αραβικού εθνικισμού στον 20ό αιώνα συνέβαλε ακόμη περισσότερο στην απομάκρυνση του Ιράν από το Ιράκ.

Ο Πόλεμος του Κόλπου μεταξύ Ιράν και Ιράκ, ο οποίος διήρκεσε σχεδόν οκτώ χρόνια, υπήρξε αναμφισβήτητα μία από τις πιο αιματηρές συγκρούσεις μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Πράγματι, κατατάσσεται ως ένας από τους μακροβιότερους πολέμους αυτού του αιώνα. Τόσο η Βαγδάτη όσο και η Τεχεράνη προσπάθησαν να ανακηρυχθούν ως η κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή, με τα κράτη του Κόλπου να είναι τα έπαθλα της κυριαρχίας. Οι Ιρακινοί ξεκίνησαν τον πόλεμο το 1980 με την ελπίδα να επιτύχουν μια γρήγορη νίκη επί ενός γείτονα που είχε βγει αποδυναμωμένος από την αλλαγή της πολιτικής κατάστασης (ανατροπή του σάχη).

Ένα από τα θεμελιώδη ζητήματα του οκταετούς Πολέμου του Κόλπου ήταν το θέμα του φονταμενταλιστικού Ισλάμ ως εναλλακτική πολιτική λύση στη Μέση Ανατολή. Η νέα αυτή πτυχή του Ισλάμ που αναπτύχθηκε γύρω από την ιρανική επανάσταση διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην απαρχή του πολέμου, στην εξέλιξή του και στις συνθήκες που συνέβαλαν στο τέλος του.

Κατά τη διάρκεια των ετών 1987-1988 έγινε σαφές ότι η τελική νίκη που υποσχόταν σε ετήσια βάση η ηγεσία του Ιράν στον λαό ήταν μάλλον ουτοπική. Μια ξεκάθαρη νίκη από οποιαδήποτε πλευρά θα δημιουργούσε ένα βαριά οπλισμένο, φιλόδοξο καθεστώς, με ηγεμονικές τάσεις προς τις άλλες μικρές, αδύναμες, αλλά πλούσιες χώρες. Ένα αποτέλεσμα λοιπόν που κατέληγε με τους δύο αντιπάλους εξουθενωμένους και αδύναμους ήταν αυτό που επιθυμούσε ο υπόλοιπος κόσμος. Αυτός ο μάταιος πόλεμος στοίχισε συνολικά περίπου ενάμισι εκατομμύριο θύματα, καταλήγοντας στην ίδια σχεδόν γραμμή συνόρων με αυτήν που ίσχυε πριν από τις εχθροπραξίες, μια γραμμή μήκους 730 μιλίων από την Τουρκία ως τον Περσικό Κόλπο.

Από στρατιωτική άποψη, το μεγαλύτερο λάθος του Ιράκ φαίνεται να ήταν το γεγονός της μη εκμετάλλευσης των αρχικών επιτυχιών του. Ξεκίνησε έναν περιορισμένο πόλεμο και σταμάτησε για να διαπραγματευθεί μόλις έκανε την πρώτη αξιοσημείωτη πρόοδο, τη στιγμή που ο εχθρός ήταν αποδιοργανωμένος και σε σύγχυση. Έτσι δόθηκε πολύτιμος χρόνος στους Ιρανούς να κινητοποιήσουν περισσότερες εφεδρείες, με τελικό κόστος οκτώ ακόμηχρόνια μαχών και μερικών εκατοντάδων χιλιάδων νεκρών. Η εξαιρετικά ήπια διεθνής αντίδραση στη χρήση χημικών όπλων από τους Ιρακινούς υπήρξε ανησυχητική. Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι ο κόσμος θα έμενε σχεδόν σιωπηλός (στην πραγματικότητα δεν θα έκανε τίποτα), δεχόμενος παθητικά μια αδίστακτη χρήση δηλητηριωδών αερίων από δύο χώρες του Τρίτου Κόσμου;

Διονύσης Ν. Μουσμούτης
Εκδότης – Διευθυντής

Τεύχος 695 (Μάιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>