Η κατοχή της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα έφερε στο  προσκήνιο της κοινωνικής και πολιτικής ζωής άτομα που πίστευαν στη νίκη του Άξονα και έσπευσαν να συμβιβαστούν με τη «νέα τάξη». Στα άτομα αυτά ανήκαν όσοι ήδη πριν από τον πόλεμο ήταν οπαδοί –φανεροί ή καλυμμένοι– του εθνικοσοσιαλισμού. Εκτός της ιδεολογικής συμπάθειας, δεν έλειπαν και οι περιπτώσεις καιροσκόπων από τους οποίους η νέα κατάσταση που διαμορφώθηκε από την κατοχή εκτιμήθηκε ως μια ευκαιρία για την απόκτηση πολιτικής δύναμης (συχνά σε συνδυασμό με πλουτισμό), την κατάληψη αξιωμάτων ή την αναρρίχηση στη διοικητική ιεραρχία.

Στην Ελλάδα, αν και έχουν περάσει 80 χρόνια από το τέλος της Κατοχής, το ζήτημα της συνεργασίας με τον κατακτητή εξακολουθεί να αποτελεί θέμα ταμπού. Αυτό είναι αποτέλεσμα της πολιτικής λήθης που ακολούθησαν όλες οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις, στην προσπάθειά τους να διαχειριστούν τις πολιτικές συνέπειες του πρωτόγνωρου, σε ένταση και έκταση, συλλογικού τραύματος που προκάλεσε στην ελληνική κοινωνία η συνεργασία. Η συνεργασία με τον κατακτητή υπήρξε η αφετηρία του νέου διχασμού, ο οποίος, με τη συμβολή και άλλων παραγόντων, οδήγησε στις εμφύλιες συγκρούσεις της Κατοχής, των Δεκεμβριανών, και τελικά στον εμφύλιο πόλεμο της δεκαετίας του 1940.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και αρκετά συζητημένα θέματα της κατοχικής περιόδου είναι η ιστορία των Ταγμάτων Ασφαλείας. Η ίδρυσή τους αποφασίστηκε από την κυβέρνηση Ιωάννη Ράλλη (Απρίλιος 1943-Οκτώβριος 1944). Αντίθετα με τη νότια Ελλάδα, όπου αυτά έδρασαν ως μονάδες καταστολής του κατοχικού κράτους, στη Μακεδονία επικρατούσε διαφορετική κατάσταση. Προέκυψε ένας συνωστισμός ένοπλων αντικομμουνιστικών ομάδων που είχαν ιδρυθεί με την ενθάρρυνση των γερμανικών Αρχών ή εξ ιδίας πρωτοβουλίας και δεν σχετίζονταν με την κυβέρνηση Ράλλη. Μεταξύ των ένθερμων χειροκροτητών που προσπαθούσαν να κάνουν «ζεστή και φιλική» την υποδοχή ήταν συμπαθούντες των Γερμανών, ανάμεσά τους μέλη της γερμανικής παροικίας επηρεασμένα από την προπαγάνδα της NSDAP (Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος), άνθρωποι που είχαν επαγγελματικές σχέσεις με τη χώρα, μέλη της Εθνικής Ενώσεως Ελλάς –που είχε διαλυθεί στα χρόνια της μεταξικής δικτατορίας– και συσπειρώθηκαν κατά την Κατοχή γύρω από το Γεώργιο Πούλο, απότακτο αξιωματικό του κινήματος του 1935, με στόχο τη συνεργασία με τις γερμανικές Αρχές σε έναν κοινό αντικομμουνιστικό αγώνα. Οι περισσότερες από τις ένοπλες αντικομμουνιστικές ομάδες έμειναν γνωστές με το όνομα του αρχηγού τους, όπως το Τάγμα Γεωργίου Πούλου, που αιματοκύλισε την κεντροδυτική Μακεδονία, παρά με την επίσημη ονομασία τους, δηλωτικό της καταλυτικής επιρροής που ασκούσαν οι εκάστοτε αρχηγοί στις οργανώσεις τους.

Τα άτομα που συνεργάστηκαν με τις δυνάμεις του Άξονα στη Μακεδονία ήταν πολλά και ποικίλα όχι μόνο οργανώσεις, αλλά και (κυρίως) οπλαρχηγοί και άλλοι τοπικοί παράγοντες. Όχι μόνο ελληνόφωνοι, αλλά και τουρκόφωνοι και σλαβόφωνοι εντάχθηκαν στις τάξεις του δωσιλογισμού.

Οι λόγοι για τους οποίους κάτοικοι της Μακεδονίας επέλεξαν να στραφούν –ουσιαστικά– εναντίον της χώρας τους δεν είναι ξεκάθαροι. Ενδεχομένως κάποιοι να οδηγήθηκαν λόγω του αντικομμουνισμού τους. Άλλοι (κυρίως απλοί άνθρωποι) για λόγους βιοπορισμού στις σκληρές συνθήκες της Κατοχής. Αν όμως πάρουμε υπόψη ότι σε πολλές επιχειρήσεις στις οποίες συμμετείχαν ντόπιοι έλαβαν χώρα λεηλασίες και πλιάτσικο, τότε μπορούμε να υποθέσουμε ότι μία από τις αιτίες ήταν η αναζήτηση υλικού κέρδους.

Διονύσης Ν. Μουσμούτης
Εκδότης – Διευθυντής

Τεύχος 691 (Ιανουάριος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>