Περιοδικό Ιστορία
ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Μια νοσταλγική και αποκαλυπτική βιογραφία της μεταπολεμικής γενιάς απο το '40 ως σήμερα...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

36 ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ: ΜΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Ελληνοτουρκικές σχέσεις: μια συνολική προσέγγιση
του Ανδρέα Στεργίου


Το αντικείμενο των ελληνοτουρκικών σχέσεων είναι τόσο ευρύ όσο και το εύρος εκείνων των κλάδων των ανθρωπιστικών επιστημών στην Ελλάδα που ασχολούνται έστω και επιδερμικά με εθνικά θέματα και εξωτερική πολιτική. Το πολυσύνθετο και πολυδιάστατο των ζητημάτων αυτών επεξηγεί, σε σημαντικό βαθμό, αλλά όχι πλήρως, την αποσπασματική προσέγγισή τους από πολιτικούς, ακαδημαϊκούς, διπλωματικούς και δημοσιογραφικούς ταγούς κατά τα τελευταία 40 χρόνια τουλάχιστον. Δυστυχώς όμως παρεμβαίνουν, πέραν των γνωστικών ελλείψεων και των εγγενών δυσκολιών κατανόησης, και άλλοι σοβαρότεροι παράγοντες πολιτικού, ιδεολογικού, ιδεοληπτικού ή και συνωμοσιολογικού, ορισμένες φορές, χαρακτήρος που εκτρέπουν την ανάγκη ήρεμης, νηφάλιας και συνεκτικής προσέγγισης των πολύ σημαντικών αυτών ζητημάτων. Το παρόν κείμενο φιλοδοξεί να προσφέρει μια νηφάλια εποπτική θεώρηση των βασικότερων πτυχών του θέματος.


Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις κατά την περίοδο της μεταπολίτευσης
Στις ελληνοτουρκικές σχέσεις η περίοδος μετά το 1974 αποτελεί μια πορεία έντονων διακυμάνσεων, εντάσεων, ύφεσης και συνεργασίας, η οποία επιβάρυνε τη λειτουργία της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, αποδεικνύοντας ότι η Συμμαχία δεν μπόρεσε ποτέ να διευθετήσει τα προβλήματα που χωρίζουν Ελλάδα και Τουρκία στο Αιγαίο, ενώ το Κυπριακό εξακολούθησε, ως «προπατορικό αμάρτημα», να ρίχνει τη σκιά του σε κάθε εξέλιξη που αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο, το 1974, αποτέλεσε, ουσιαστικά, την αφετηρία μιας καλά σχεδιασμένης προσπάθειας της Άγκυρας να μεταβάλει προς όφελός της το καθεστώς στο Αιγαίο, η οποία είχε ξεκινήσει έναν χρόνο νωρίτερα, το 1973 όταν η τουρκική κυβέρνηση παραχώρησε στην Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίων 27 άδειες έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε περιοχές έξω από τα τουρκικά χωρικά ύδατα και δυτικά των ελληνικών νησιών Σαμοθράκης, Λήμνου, Λέσβου, Αγ. Ευστράτιου, Ψαρών και Αντιψαρών. Τον Μάιο του 1974 βγήκε στο Αιγαίο το πρώτο τουρκικό σεισμογραφικό πλοίο, το «Τσανταρλί», το οποίο έπλευσε στις περιοχές δυτικά των ελληνικών νησιών συνοδευόμενο από 30 τουρκικά πολεμικά σκάφη.
Από το 1974 και έπειτα η Αθήνα υποχρεώθηκε να αντιμετωπίσει αυτή την τουρκική προσπάθεια από τη δυσμενέστατη θέση που βρέθηκε εξαιτίας της στρατιωτικής ήττας στο πεδίο της μάχης στην Κύπρο. Η προσπάθεια των ελληνικών κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν τα νέα δεδομένα που δημιούργησαν η κατοχή της Κύπρου από τη μια και η «επιθετική» πολιτική της Άγκυρας στο Αιγαίο από την άλλη, δεν ήταν πάντα επιτυχής. Το Κυπριακό, μοιραία, μετατράπηκε για τις ελληνικές κυβερνήσεις σε ανάχωμα για την εκτόνωση των τουρκικών προσπαθειών και αλλαγή της κατάστασης στο Αιγαίο. Δόγμα όλων των ελληνικών κυβερνήσεων από το 1974 και έκτοτε, με εξαίρεση ίσως την περίοδο διακυβέρνησης από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, αυτή η βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων από μια δίκαιη και βιώσιμη λύση στην Κύπρο.
Ανάλογες στιγμές έντασης στο Αιγαίο, με αυτή μετά την έξοδο του «Τσανταρλί», προέκυψαν επίσης το 1976, και το 1978. Το 1976, με την έξοδο στο Αιγαίο του ερευνητικού πλοίου «Χόρα» και μετέπειτα «Σισμίκ», η Άγκυρα πραγματοποίησε το πρώτο αποφασιστικό βήμα προβολής των «κυριαρχικών της δικαιωμάτων» στο Αιγαίο.
Ενόσω προσπαθούσε να προετοιμάσει την κατάσταση για τη συμμετοχή της Ελλάδας στην ΕΟΚ, ο Καραμανλής διαπραγματευόταν επίσης με τις περισσότερες συμμαχικές κυβερνήσεις τους όρους για την επιστροφή της χώρας στο ΝΑΤΟ. Στο θέμα αυτό όλα σχεδόν τα προβλήματα πήγαζαν από τις σχέσεις της Ελλάδας με δύο συμμάχους που δεν ήταν μέλη της ΕΟΚ, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Τουρκία. Οι περιστάσεις είχαν δώσει στους Τούρκους τη δυνατότητα άσκησης βέτο στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ελλάδας και ΝΑΤΟ.
Στο Αιγαίο υπήρχαν, κατά σειρά, με κριτήριο τη δυσκολία τους, τρία προβλήματα: ο έλεγχος του εναέριου χώρου, η έκταση των χωρικών υδάτων και τα δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας. Το τελευταίο από τα τρία ήταν η αιτία των σοβαρότερων επεισοδίων, εξαιτίας της έρευνας για κοιτάσματα πετρελαίου (τα οποία ανακαλύφθηκαν σε εμπορεύσιμες ποσότητες κοντά στο αναμφίβολα ελληνικό νησί της Θάσου). Ο έλεγχος του εναέριου χώρου διευθετήθηκε τελικά υπέρ της Ελλάδας, όπως είχε γίνει και πριν από το 1974· και το ζήτημα των χωρικών υδάτων αφέθηκε σιωπηρά ανενεργό από τη στιγμή που η ελληνική κυβέρνηση έδειξε ότι δεν είχε πρόθεση να επεκτείνει τα όρια μονομερώς. Παρέμενε όμως η τουρκική αιτίαση ότι το Αιγαίο καταντούσε ουσιαστικά «ελληνική λίμνη» σύμφωνα με το ισχύον δίκαιο της θάλασσας. Ο Καραμανλής έδειξε κατανόηση για την τουρκική αντίληψη περί «ίσων αποστάσεων», αλλά η προσπάθειά του να φέρει το θέμα στο Διεθνές Δικαστήριο απέτυχε, διότι οι Τούρκοι δεν αναγνωρίζουν το Δικαστήριο της Χάγης και απορρίπτουν διαχρονικά τη δικαιοδοσία του επί της διαφοράς.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#528 Ιούνιος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
 του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Ο ΣΚΥΤΑΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΡΓΟΥΣ, 370 π.Χ.
του Παναγιώτη Σουλτάνη        
Διαβάστε περισσότερα >>
 13 ΜΟΥΣΤΑΦΑ ΚΕΜΑΛ ΑΤΑΤΟΥΡΚ, Ο ΒΙΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΤΟΥ ΗΓΗΘΕΙ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου       
Διαβάστε περισσότερα >>
 26 ΜΟΥΣΤΑΦΑ ΚΕΜΑΛ ΑΤΑΤΟΥΡΚ, Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΘΕΜΕΛΙΩΤΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ
του Ιορδάνη Παναγιωτίδη    
Διαβάστε περισσότερα >>
 36 ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ: ΜΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
του Ανδρέα Στεργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 48 Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΒΑΘΥ ΚΡΑΤΟΣ
του Σωτήρη Πετρόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 57 Η ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΕΡΝΤΟΓΑΝ
του Φίλππου Προέδρου
Διαβάστε περισσότερα >>
 68 Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΗΣ ΜΑΛΤΑΣ ΚΑΙ Η ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς
Διαβάστε περισσότερα >>
 86 ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΚΡΙΜΑΙΑΣ, ΤΗΣ ΑΖΟΦΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΥΚΑΣΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ, (Μέρος Β΄)
του Βάλτερ Πούχνερ.
 96 17 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944 – Η ΥΠΑΤΗ ΣΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ
του Κωνσταντίνου Κοτσίλη
 100 Ο ΓΚΟΥΝΤΕΡ ΚΟΛΒΕΣ, ΤΟ «ΡΑΛΛΙ ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ» ΚΑΙ ΤΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΕΜΟΥ
του Γιάννη Ράγκου
Διαβάστε περισσότερα >>
 109 Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΛΟΡΔΟΥ ΤΖΩΡΤΖ ΣΤΑΝΧΟΠ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΑ ΤΟΥ ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ
του Φίλιππου Φίλιππα
 114 Βιβλία και Ιστορία
Edgar Morin
Ο ΒΙΝΤΑΛ ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΚΟΙ ΤΟΥ
Επιμέλεια-Εισαγωγή: Αλέξανδρος Δάγκας
Από τη Θεσσαλονίκη στο Παρίσι
Εκδόσεις Επίκεντρο, 2012, σελ. 472, τιμή: 22,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 114 Βιβλία και Ιστορία
Κατερίνα Δεμέτη
ΑΠΟ ΤΟ ΙΝLOOK ΣΤΟ ΟUTLOOK…,
82 κείμενα από τη ζωή των μορφών.
Εκδόσεις Τρίμορφο, 2012, σελ.: 300, τιμή: 19,00 €

Διαβάστε περισσότερα >>
 114 Βιβλία και Ιστορία
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΔΡΙΑΤΙΚΗΣ
Πρόλογος: Jacques Le Goff
Μετάφραση: Μαργαρίτα Κρεμμυδά, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνική Τραπέζης, 2011, σελ.: 933, τιμή: 45,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 114 Βιβλία και Ιστορία
Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν
Ο ΘΡΥΛΟΣ ΥΟΥ ΖΙΓΚΟΥΡΝΤ ΚΑΙ ΤΗΣ ΓΚΟΥΝΤΡΟΥΝ
Απόδοση: Θωμάς Μαστακούρης
Εκδόσεις Αίολος, 2011, σελ. : 464, τιμή: 28,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
114 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
118 Το χθες στην Ιστορία ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
120  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
122  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
124  Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
125 Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost