Περιοδικό Ιστορία
ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Μια νοσταλγική και αποκαλυπτική βιογραφία της μεταπολεμικής γενιάς απο το '40 ως σήμερα...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

28 ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ ΩΣ ΤΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ ΤΟΥ 1967 Σ

ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ ΩΣ ΤΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ ΤΟΥ 1967
του Σωτήρη Ριζά
Το ελληνικό πολιτικό σύστημα διακρίνεται ιστορικά για την έλλειψη κουλτούρας συνεργασιών. Η έλλειψη αυτή συναινετικής κουλτούρας σε συνδυασμό με άλλους μεταβαλλόμενους παράγοντες καθιστά εντούτοις τις κυβερνήσεις συνεργασίας αναγκαίες, καθώς επηρεάζει τη συνοχή των πολιτικών δυνάμεων και συχνά προκαλεί πολυδιάσπαση και κατακερματισμό των κομμάτων. Στην τεσσαρακονταετία που καλύπτει η περίοδος από το 1926, οπότε διεξήχθησαν οι πρώτες εκλογές στον Μεσοπόλεμο με συμμετοχή όλων των κομμάτων, ως το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1967, οι πολιτικές εξελίξεις ώθησαν συχνά σε κυβερνήσεις συνασπισμού οι οποίες προέκυψαν από τη συνεργασία όχι μόνο συγγενών πολιτικών κομμάτων αλλά και ιστορικά αντιτιθέμενων παρατάξεων. Αυτό προέκυπτε από τις ανάγκες της στιγμής ή και εξωτερικές παρεμβάσεις και δεν συνιστούσε συνεπώς σταθερό θεμέλιο για τους συνασπισμούς αυτούς και την απόδοση σημαντικού έργου ή την εμπέδωση πολιτικής συναίνεσης.

Η οικουμενική και οι κυβερνήσεις συνεργασίας
Η σημαντικότερη περίπτωση κυβέρνησης συνεργασίας κατά τον Μεσοπόλεμο ήταν αυτή της οικουμενικής κυβέρνησης του 1926-27, την οποία διαδέχθηκαν κυβερνήσεις συνασπισμού στενότερης σύνθεσης, ως την επάνοδο του Βενιζέλου στην ενεργό πολιτική και τη διακυβέρνηση, τον Ιούλιο του 1928. Η οικουμενική προέκυψε από τον κοινοβουλευτικό συσχετισμό δυνάμεων αλλά και από μια συγκυρία που επέβαλλε σε όλους τους ενδιαφερομένους τον σχηματισμό της. Το αποτέλεσμα των εκλογών της 7ης Νοεμβρίου 1926, που διεξήχθησαν για πρώτη φορά με αναλογική και ψηφοδέλτιο, είχε αποδώσει στην Ένωση Φιλελευθέρων των Γεωργίου Καφαντάρη και Ανδρέα Μιχαλακόπουλου σημαντικότερους κληρονόμους του Κόμματος των Φιλελευθέρων που είχε πλέον διασπαστεί, το 31,6% και 108 έδρες σε σύνολο 286. Στο πλαίσιο του ευρύτερου βενιζελισμού, η Δημοκρατική Ένωση του Αλέξανδρου Παπαναστασίου που εκπροσωπούσε σοσιαλδημοκρατικές τάσεις είχε αποσπάσει το 6,5% και 17 έδρες. Συνολικά ο βενιζελισμός, προστιθέμενων και ανεξάρτητων υποψηφίων και συνδυασμών, συγκέντρωσε 143 έδρες, ακριβώς το ήμισυ των βουλευτικών εδρών. Στον αντίποδα, ο αντιβενιζελισμός βρέθηκε διασπασμένος σε δύο σχήματα. Το Λαϊκό Κόμμα, υπό την ηγεσία του Παναγή Τσαλδάρη έλαβε το 20,3% των ψήφων και 63 έδρες, ενώ το κόμμα των Ελευθεροφρόνων υπό τον Ιωάννη Μεταξά το 15,8% και 54 έδρες. Τα δύο κόμματα χωρίζονταν, εκτός από τις συχνές στην ελληνική πολιτική προσωπικές στρατηγικές των αρχηγών και των ηγετικών ομάδων τους, και από διαφορετικές αντιλήψεις ως προς το πολιτειακό που εξακολουθούσε να διχάζει την ελληνική πολιτική. Οι Λαϊκοί παρέμεναν πιστοί στη μοναρχία και απέφευγαν να αναγνωρίσουν την αβασίλευτη δημοκρατία ενώ οι Ελευθερόφρονες, αφοσιωμένοι ακόμη τότε στον κοινοβουλευτισμό, επεδίωκαν την ένταξη του αντιβενιζελισμού στο νέο πολίτευμα, αναγνωρίζοντάς το ως το αμετάβλητο πλαίσιο για την πολιτική εξέλιξη. Αξιοσημείωτη για τα δεδομένα αυτής της πρώτης φάσης της Δημοκρατίας του Μεσοπολέμου ήταν τέλος η εκλογική απήχηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας το οποίο εξασφάλισε το 4,4% των ψήφων και εισήλθε για πρώτη φορά στο κοινοβούλιο με 10 έδρες.
Καθώς οι δημοκρατικοί υπερίσχυσαν αλλά δεν διέθεταν πλειοψηφία, και αφού ήταν αδιανόητο στη φάση αυτή να επιδιωχθεί συνεργασία τους με τους κομμουνιστές, ο σχηματισμός κυβέρνησης ευρύτατης συνεργασίας των δύο αντιπάλων παρατάξεων του Εθνικού Διχασμού ήταν επιδιωκτέος για τον βενιζελισμό. Η συμμετοχή των Λαϊκών ήταν επιθυμητή και από τον Μεταξά ο οποίος δεν επιθυμούσε σε καμία περίπτωση να εμφανιστεί ενώπιον του αντιβενιζελισμού ως προνομιακός συνεργάτης των δημοκρατικών βενιζελικών. Οι τελευταίοι επεδίωκαν τη συμμετοχή των Λαϊκών και για στρατηγικούς λόγους: Σχεδόν τρία χρόνια μετά την ανακήρυξη της δημοκρατίας το πολίτευμα στερείτο Συντάγματος. Η συμμετοχή των Λαϊκών σε μια κυβέρνηση που θα προωθούσε και τελικά θα επιτύγχανε την ψήφιση του νέου καταστατικού χάρτη αναμενόταν ότι θα ενίσχυε τη νομιμοποιητική βάση της δημοκρατίας. Οι Λαϊκοί από την πλευρά τους ενδιαφέρονταν για την όσο το δυνατόν ευρύτερη επάνοδο των αντιβενιζελικών αξιωματικών στον στρατό, καθώς μετά το αποτυχόν κίνημα του Οκτωβρίου του 1923 ο αντιβενιζελισμός είχε αποβληθεί και οι ομάδες και οι φατρίες των δημοκρατικών βενιζελικών στρατιωτικών  μονοπωλούσαν το στράτευμα. Υπήρχε, τέλος, το ζήτημα της σταθεροποίησης του νομίσματος που μπορούσε να επιτευχθεί με δανεισμό στο εξωτερικό. Η οικουμενική κυβέρνηση σχηματίστηκε στις 4 Δεκεμβρίου 1926 με τη συμμετοχή της Ένωσης Φιλελευθέρων, της Δημοκρατικής Ένωσης, του Λαϊκού Κόμματος και των Ελευθεροφρόνων με πρωθυπουργό τον Αλέξανδρο Ζαΐμη, αντιβενιζελικό αλλά ταυτόχρονα άχρωμο πολιτικό ο οποίος είχε αποδεχθεί την αβασίλευτη δημοκρατία.
Το έργο της οικουμενικής κυβέρνησης ήταν αξιόλογο αλλά ταυτόχρονα επισκιαζόταν από την έλλειψη συνοχής και στρατηγικής, συνέπεια της συνεργασίας κομμάτων με αντιτιθέμενες επιδιώξεις. Το Σύνταγμα επρόκειτο να ψηφιστεί και να τεθεί σε ισχύ στις 3 Ιουνίου του 1927, αλλά μόνο έπειτα από έντονη παρέμβαση και υποβολή παραίτησης του Προέδρου της Δημοκρατίας ναυάρχου Κουντουριώτη, ο οποίος πάντως στη συνέχεια ανακάλεσε την παραίτησή του ύστερα από σχετική παράκληση της κυβέρνησης. Η δέσμευση των Λαϊκών στο νέο πολίτευμα δεν επιτεύχθηκε. Χαρακτηριστικό των ελιγμών τους ήταν το γεγονός ότι κατά τη δημοσίευσή του το κείμενο του νέου Συντάγματος έφερε τις υπογραφές μόνο του Προέδρου της Δημοκρατίας, του προέδρου της Βουλής και του πρωθυπουργού, ώστε να μην υποχρεωθούν οι υπουργοί που προέρχονταν από το Λαϊκό Κόμμα να υπογράψουν τον νέο καταστατικό χάρτη, κάτι που θα σήμαινε αποδοχή του δημοκρατικού πολιτεύματος από τον σκληρό πυρήνα του αντιβενιζελισμού.
[…Συνεχίζεται]

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#527 Μάϊος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 ΘΩΜΑΣ ΜΑΣΤΑΚΟΥΡΗΣ: ΟΙ ΜΙΣΘΟΦΟΡΟΙ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ
του Θωμά Μαστακούρη
Διαβάστε περισσότερα >>
 16 ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ (1453) ΚΑΙ Η ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΓΕΝΟΒΑΣ
του Νίκου Νικολούδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 28 ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ ΩΣ ΤΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ ΤΟΥ 1967 Σ
του ου Σωτήρη Ριζά
Διαβάστε περισσότερα >>
 38 ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
του Δημήτρη Κ. Αποστολόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 48 ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΩΝ-ΟΥΤΡΕΜΕΡ, (Μέρος Β΄)
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς  
 56 Ο ΜΠΟΡΙΣ ΓΚΟΝΤΟΥΝΩΦ
του Αλέν Ντεκό
Διαβάστε περισσότερα >>
 72 ΜΩΑΜΕΘ: Ο ΒΙΟΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΤΗ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ
 του Απόστολου Μιχαηλίδη
 82 Ο ΧΑΦΕΖ ΑΛ ΑΣΑΝΤ ΣΤΗΝ ΠΟΗ ΧΑΜΑ
του Μάρτιν Βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 94 ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΚΡΙΜΑΙΑΣ, ΤΗΣ ΑΖΟΦΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΥΚΑΣΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ, (Μέρος Α΄)
του Βάλτερ Πούχνερ.
 111 ΑΓΡΙΠΠΑΣ ΦΟΝ ΝΕΤΕΣΧΑΪΜ
του Φίλιππου Φίλιππα
 114 Βιβλία και Ιστορία
Γιώργος Ανδρειωμένος
Η ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΥΠΟ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ: ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ «Η ΝΕΟΛΑΙΑ» (1938-1941). Αναλυτική παρουσίαση περιεχομένων και Ευρετήριο, εκδ. Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, 2012, σελ.: 902, τιμή: 47,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 114 Βιβλία και Ιστορία
Νίκος Κ. Κυριαζής
Ο ΚΩΔΙΚΑΣ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ
Εκδόσεις Καστανιώτη, 2011, σελ. 368, τιμή: 16,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 114 Βιβλία και Ιστορία
Nίκος Τσάγγας
Η ΑΘΩΩΣΗ ΤΩΝ ΕΞ ΚΑΙ Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Εκδόσεις Γκοβόστη, 2012, σελ. 272, τιμή: 14,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
114 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122  Τέχνη και Ιστορία ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
124   Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost