Περιοδικό Ιστορία
Κι όμως, όμορφα… Ένα βιβλίο για την τζαζ
Κι όμως, όμορφα... Ένας μάλλον ιδιόρρυθμος τίτλος για ένα βιβλίο που υπερβαίνει τις συνήθεις ...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

32 ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ: ΔΟΓΜΑ ΤΡΟΥΜΑΝ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΣΑΛ

Βοήθεια και χρέος στην Ελλάδα της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου

Εμφύλιος και Ψυχρός Πόλεμος: Δόγμα Τρούμαν και Σχέδιο Μάρσαλ
Του Σωτήρη Ριζά

Η Ελλάδα αναζήτησε επανειλημμένα στη μεταπολεμική εποχή την ξένη οικονομική βοήθεια, είτε από μεμονωμένες μεγάλες δυνάμεις είτε από διεθνείς οργανισμούς. Η αμερικανική βοήθεια με τη μορφή του Δόγματος Τρούμαν και στη συνέχεια του Σχεδίου Μάρσαλ είναι συνυφασμένη με τον θεμελιώδη γεωπολιτικό αλλά και κοινωνικοοικονομικό προσανατολισμό της χώρας στις τελευταίες έξι δεκαετίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνιστούσαν την ανερχόμενη μεγάλη δύναμη του διεθνούς συστήματος και ηγετικό παράγοντα του δυτικού κόσμου στη θέση της εξασθενημένης Βρετανίας. Η δυνατότητα της Ουάσινγκτον να ηγηθεί των δυτικών χωρών ήταν άμεσα συναρτημένη με τη δυνατότητά της να προσφέρει μαζική οικονομική και στρατιωτική βοήθεια, την οποία δεν ήταν σε θέση να παράσχουν οι παρακμάζουσες ευρωπαϊκές μεγάλες δυνάμεις και αποικιακές αυτοκρατορίες. Αντίστοιχα, φορέας ελπίδων για την οικοδόμηση ενός εναλλακτικού, σοσιαλιστικού, κοινωνικού και οικονομικού συστήματος στην Κεντρική και στην Ανατολική Ευρώπη και στα Βαλκάνια αναδεικνυόταν η Σοβιετική Ένωση.
Η Ελλάδα, μαζί με την Τουρκία, αποτελούσε για τις Ηνωμένες Πολιτείες σημείο στρατηγικού ενδιαφέροντος καθώς η Ουάσινγκτον θεωρούσε ότι στις δύο αυτές χώρες εκδηλωνόταν η σοβιετική γεωπολιτική πίεση κατά μήκος ενός «βορείου διαζώματος» που συγκροτούσαν αυτές οι δύο χώρες μαζί με το Ιράν. Η διάσπαση της γραμμής θα σήμαινε ότι η Μόσχα θα αποκτούσε διέξοδο στην Ανατολική Μεσόγειο και πρόσβαση στη Μέση Ανατολή, πολύτιμη για τα πετρελαϊκά της αποθέματα.
Αυτό το στρατηγικό ενδιαφέρον, η αντίληψη ότι στον χώρο αυτόν διακυβεύονταν θεμελιώδη στρατηγικά συμφέροντα, αλλά και ότι, επιπροσθέτως, από την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης αυτής εξαρτάται η αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών ως μεγάλης δύναμης, εξηγούν την έκταση της βοήθειας προς τις δύο αυτές χώρες αλλά και τη δέσμευση της Ουάσινγκτον απέναντί τους.
Η βοήθεια παρασχέθηκε σε πρώτη φάση στο πλαίσιο του Δόγματος Τρούμαν αλλά η Ελλάδα, όπως και η Τουρκία, επρόκειτο να συμπεριληφθεί το καλοκαίρι του 1947 στα κράτη που θα ελάμβαναν την αμερικανική βοήθεια στο πλαίσιο του Σχεδίου Μάρσαλ. Το τελευταίο συνιστούσε ανταπόκριση σε μια ευρύτερη και διαφοροποιημένη στρατηγική ανάγκη από τις θεωρήσεις που είχαν υπαγορεύσει αρχικά τη χορήγηση της βοήθειας στην Ελλάδα. Οι Αμερικανοί αναλάμβαναν με το Σχέδιο Μάρσαλ να ενισχύσουν την προσπάθεια ανασυγκρότησης των ευρωπαϊκών χωρών, οι οποίες δεν διέθεταν δολάρια ώστε να αγοράσουν τον αναγκαίο για τη βιομηχανία τους κεφαλαιουχικό εξοπλισμό. Η Ουάσινγκτον όμως προφανώς κατανοούσε ότι δεν ήταν νοητή η διασπάθιση των πόρων της βοήθειας προς την Ευρώπη σε επιμέρους προγράμματα και ενέταξε την Ελλάδα, με τις διαφοροποιημένες προτεραιότητες, στο ευρύτερο αυτό πλαίσιο – όχι χωρίς αντιρρήσεις από πλευράς των Ευρωπαίων εταίρων της. Σε κάθε περίπτωση η ένταξη αυτή, εκτός από την πρόσβαση στους πόρους του κύριου αμερικανικού προγράμματος βοήθειας, σήμαινε έμμεσα και την ένταξη της χώρας σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο από αυτό των Βαλκανίων λόγω της γειτονίας της με την Εγγύς Ανατολής, στο οποίο εντασσόταν και από την αμερικανική γραφειοκρατία εξωτερικής πολιτικής.
Η χορήγηση της αμερικανικής βοήθειας είχε ως άμεση πολιτική συνέπεια την επικράτηση των συντηρητικών και φιλελευθέρων αστικών πολιτικών δυνάμεων επί της κομμουνιστικής Αριστεράς στον Εμφύλιο Πόλεμο. Η βοήθεια που έλαβε το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος από τη Σοβιετική Ένωση και τους συμμάχους της δεν ήταν συγκρίσιμη με την αμερικανική. Η τελευταία κάλυψε τα ελλείμματα που δεν μπορούσε να καλύψει η ελληνική κυβέρνηση από τη φορολογία, εξόπλισε με σύγχρονο υλικό τον Στρατό και επέτρεψε στην κυβέρνηση της Αθήνας να διατηρήσει έναν λειτουργικό κρατικό μηχανισμό. Πέραν αυτού, το γεγονός της χορήγησης της βοήθειας επέδρασε συνεκτικά στην ελληνική αστική πολιτική σκηνή αλλά και συνέτεινε στη διατήρηση της  κοινωνικής υποστήριξης προς το αστικό καθεστώς. [...]

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#525 Μάρτιος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 EKTAKTEΣ ΕΙΣΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΦΟΡΟΦΥΓΑΔΕΣ…, ΠΡΙΝ 2500 ΧΡΟΝΙΑ
 του Παναγιώτη Σουλτάνη
Διαβάστε περισσότερα >>
 12 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ
του Αντώνη Α. Αντωνίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 22 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ
της Κατερίνας Μπρέγιαννη
Διαβάστε περισσότερα >>
 32 ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ: ΔΟΓΜΑ ΤΡΟΥΜΑΝ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΣΑΛ
του Σωτήρη Ριζά
Διαβάστε περισσότερα >>
 40 Η ΣΚΛΗΡΗ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΜΟΙΡΙΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΒΒΑΣΙΔΕΣ
του Αθανασίου Ηλ. Γκάντου
 48 Η ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΑΠΟΙΚΙΑ
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς
 60 Ο ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΛΕΩΝ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ
του Λορ Μεγιέρ
Διαβάστε περισσότερα >>
 64 Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΔΕΡΒΕΝΑΚΙΩΝ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΠΛΑΙΣΙΟ
του Νίκου Π. Καποδίστρια
Διαβάστε περισσότερα >>
 72 ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΟΛΟΥ
του Αγγελή Ζαρόκωστα
Διαβάστε περισσότερα >>
 80 ΟΙ ΕΥΝΟΥΧΟΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
του Θωμά Μαστακούρη
Διαβάστε περισσότερα >>
 90 ΚΑΣΤΡΑΤΙ
του Γιώργου Γαλάνη
 96 Ο ΚΑΦΕΣ, ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΞΕΚΙΝΗΣΕ ΠΡΙΝ ΑΠΟ 350 ΧΡΟΝΙΑ
του Δ. Ν. Γεράκη
Διαβάστε περισσότερα >>
 102 Ο «ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ Α.Ο.» ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΓΗΠΕΔΟ ΤΗΣ ΛΕΩΦΟΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
του Γεωργίου Χ. Βούλγαρη
 109 ΘΕΟΙ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΣΤΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙΑ
της Μαρίνας Μαρκοπούλου
 114 ΑΛΑΝ ΚΑΡΝΤΕΚ
του Φίλιππου Φίλιππα
 116 Βιβλία και Ιστορία
Mαρίνα Πετράκη
ΒΡΕΤΑΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ
Εκδόσεις Πατάκη, 2011, σελ. 333, τιμή: 19,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
François Crouzet   
Η ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΙΕΝΕΞΗ 1946-1959
Μετάφραση: Αριστοτέλης Φρυδάς  
Έκδοση: ΜΙΕΤ, 2011, σελίδες: 1.183 (τόμοι Α’ και Β’) με δύο αναδιπλούμενους χάρτες, τιμή: 55,00 €      
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
Γιώργος Πασπάτης
ΤΥΦΛΗ ΠΟΡΕΙΑ
Απομνημονεύματα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο Αιγαίο
Εισαγωγή: Πάτρικ Λη Φέρμορ
Μετάφραση: Μιχάλης Μάτσας
Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011, σελ.: 312, τιμή: 22,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
Σπύρου Γ. Γασπαρινάτου
ΣΕΛΙΔΕΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Αθήνα 2011, σελ. 336, τιμή: 23,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
116 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
122  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
124       Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128    Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost