Περιοδικό Ιστορία
ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Μια νοσταλγική και αποκαλυπτική βιογραφία της μεταπολεμικής γενιάς απο το '40 ως σήμερα...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

22 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ

Η οικονομική κρίση του Μεσοπολέμου και η Ελλάδα (1929-1936)
Της Κατερίνας Μπρέγιαννη


Eίναι γενικά αποδεκτό ότι οι μηχανισμοί της οικονομικής κρίσης μεταδίδονται με διάφορες συναρμογές μεταξύ των εθνικών οικονομιών, ανάμεσα στις οποίες  συγκαταλέγονται οι διακυμάνσεις των τιμών και των επιτοκίων καθώς και η κίνηση των κεφαλαίων. Ανάμεσα στους μηχανισμούς αυτούς ο ψυχολογικός δεν μπορεί να θεωρηθεί δευτερεύων παράγοντας, καθώς η ύφεση σε μια χώρα σημαίνει κρίση και για τις συνδεόμενες με αυτήν εθνικές οικονομίες. Η συμμετοχή εξάλλου των εθνικών οικονομιών σε νομισματικές ζώνες τις καθιστά υπόφορες των διακυμάνσεων του «ηγεμονεύοντος» νομίσματος, με συνέπεια την ανάγκη καταφυγής συχνά σε δημοσιονομικά μέτρα προκειμένου να στηριχθεί η νομισματική σταθερότητα.    

Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να επισημανθεί ότι η διεθνής κρίση του 1929 αντιμετωπίστηκε αρχικά αισιόδοξα από την ελληνική πολιτική και οικονομική ηγεσία. Ο πρώτος διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος Αλέξανδρος Διομήδης, στην Έκθεση επί του Ισολογισμού της Τράπεζας του έτους 1930, χαρακτήρισε τις αρχές της δεκαετίας ως μία από τις πιο ανώμαλες οικονομικά περιόδους. Σύμφωνα με τον Διομήδη, η διεθνής κρίση του 1929, με άμεσο αντίκτυπο την πτώση των τιμών και των αξιών, είχε ήδη προσλάβει διαρκή και σταθερά χαρακτηριστικά, ως προς την Ελλάδα όμως οι αρνητικές συνέπειές της χαρακτηρίζονταν περιορισμένες. Σε γενικές γραμμές η ελληνική οικονομία είχε βρεθεί απροετοίμαστη μπροστά στην κρίση, καθώς η πεποίθηση ότι τα χρόνια της ανάπτυξης θα συνεχίζονταν είχε οδηγήσει στην επέκταση της εμπορικής δραστηριότητας και στην υπερβολική αύξηση των τραπεζικών πιστώσεων. Έτσι, με το ξέσπασμα της κρίσης, φυσιολογικά οι επιχειρήσεις βρέθηκαν εμπρός σε τεράστιες υποχρεώσεις και οι τράπεζες είδαν το ενεργητικό τους «ακινητοποιημένο». Μια πρώτη επίπτωση της κρίσης ήταν, επομένως, ο άμεσος περιορισμός των τραπεζικών πιστώσεων και εν γένει η συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας, με άμεσο αποτέλεσμα τη μείωση των επιχειρηματικών δαπανών. Από την άλλη πλευρά η διεθνής κρίση κατέστησε μη  προσοδοφόρα την επένδυση ελληνικών κεφαλαίων στις αγορές του εξωτερικού, με αποτέλεσμα, το 1930, να παρατηρηθεί υπερπληθώρα κεφαλαίων στην εσωτερική αγορά. Προκλήθηκε έτσι σημαντική ρευστότητα στις ελληνικές τράπεζες, που είχε ως συνέπεια την πτώση των επιτοκίων καταθέσεων αλλά και την πτώση σε 9% του προεξοφλητικού επιτοκίου. Παρ’ όλα αυτά, η Τράπεζα της Ελλάδος αισιοδοξούσε ότι οι προοπτικές για την ελληνική οικονομία ήταν ευνοϊκές, καθώς στο εξής οι ελληνικές επιχειρήσεις ήταν υποχρεωμένες να επικεντρωθούν στην εμπορική δραστηριότητα και όχι πλέον στην αβεβαιότητα των τραπεζικών πιστώσεων. Από την άλλη πλευρά, η διεθνής κρίση μείωσε την αποδοτικότητα των ελληνικών επενδύσεων στο εξωτερικό, οδηγώντας σε εισροή κεφαλαίων στο εσωτερικό της χώρας. Έτσι, ήδη από το 1930 παρατηρούμε την πτώση των επιτοκίων καταθέσεων στις ελληνικές τράπεζες.
Στην πραγματικότητα, η θετική αντίδραση της ελληνικής οικονομίας στην κρίση, σε αυτήν την πρώτη περίοδο του 1930-1931, καταγράφηκε από περισσότερες τραπεζικές πηγές. Ο διοικητής της Εθνικής Τράπεζας Ιωάννης Δροσόπουλος, στην Έκθεσή του επί του Απολογισμού της ΕΤΕ για το έτος 1930, παρατηρεί ότι η Ελλάδα μοιραία επλήγη από τη διεθνή οικονομική κρίση, ωστόσο οι αρνητικές συνέπειες στην οικονομία της ήταν κάπως πιο ήπιες από ό,τι στις άλλες χώρες. Εκτιμά ότι οι θετικές προοπτικές εδράζονται στη σταθερή και συνετή διακυβέρνηση της χώρας, στη διατήρηση της ειρήνης και στη σταθερότητα της ελληνικής οικονομίας. Ως δραστικό μέτρο για την καταπολέμηση της κρίσης ο Δροσόπουλος συγκαταλέγει την πολιτική εξορθολογισμού των δημοσίων οικονομικών. Όπως και ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, ο ομόλογός του στην ΕΤΕ επισημαίνει ότι σε περιόδους κρίσεως τα κεφάλαια αποθησαυρίζονται και δεν πραγματοποιούνται επενδύσεις.
Οι αισιόδοξες οπτικές των τραπεζικών κύκλων στις αρχές της δεκαετίας του 1930, καταγράφουν το γεγονός ότι συμπτώματα ύφεσης δεν εμφανίστηκαν αμέσως στην Ελλάδα και έτσι διατηρήθηκε η ελπίδα ότι η χώρα θα μπορούσε να τα καταφέρει χωρίς τεράστιες θυσίες. Το 1930 η Ελλάδα συμμετείχε, ωστόσο, σε μια κοινή νομισματική ζώνη, αυτήν του κανόνα χρυσού-συναλλάγματος, πράγμα που φυσικά την καθιστούσε υπόφορη των συνεπειών της διεθνούς οικονομικής κρίσης. Με τη νομισματική σταθεροποίηση του 1928, που συνοδεύτηκε από τον εκσυγχρονισμό του ελληνικού τραπεζικού συστήματος και την έναρξη των εργασιών της Τραπέζης της Ελλάδος, η δραχμή συνδέθηκε με τον κανόνα χρυσού-συναλλάγματος, ενώ η ισοτιμία  με τη βρετανική στερλίνα καθορίστηκε σε 375 δραχμές. Φυσικά, η νομισματική πολιτική της φιλελεύθερης κυβέρνησης του Ελ. Βενιζέλου δεν αποτελούσε ελληνική πρωτοτυπία, καθώς μετά την επιστροφή του βρετανικού νομίσματος στον χρυσό, το 1925, πολλές χώρες συνέδεσαν τα εθνικά τους νομίσματα με τον κανόνα χρυσού-συναλλάγματος (Gold exchange standard), μέσω της σύνδεσής τους με τη στερλίνα. Έτσι, η Βρετανία κατέστη το διεθνές κέντρο της νομισματικής ζώνης, ενώ οι βρετανικές επιδιώξεις για παγκόσμια ηγεμονία είχαν μια ισχυρή νομισματική διάσταση: μέσω της σύνδεσης των εθνικών νομισμάτων με τη στερλίνα επιδιωκόταν να διατηρηθούν στην αγορά του Λονδίνου τα συναλλαγματικά διαθέσιμα των άλλων χωρών. Η νομισματική ζώνη του κανόνα χρυσού-συναλλάγματος δημιούργησε πολλαπλές συνδέσεις μεταξύ άνισων οικονομιών, ενώ τις ενσωμάτωσε στο οικονομικό περιβάλλον της βρετανικής στερλίνας. Έτσι η υποτίμηση της στερλίνας το 1931 προκάλεσε πανικό στις κεντρικές ευρωπαϊκές τράπεζες, ενώ για την Ελλάδα κατέστη φανερό ότι οι αρχικές αισιόδοξες αναγνώσεις για την εμβέλεια της κρίσης δεν επιβεβαιώνονταν λόγω και της αλληλεξάρτησης των ευρωπαϊκών οικονομιών.[...]

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#525 Μάρτιος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 EKTAKTEΣ ΕΙΣΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΦΟΡΟΦΥΓΑΔΕΣ…, ΠΡΙΝ 2500 ΧΡΟΝΙΑ
 του Παναγιώτη Σουλτάνη
Διαβάστε περισσότερα >>
 12 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ
του Αντώνη Α. Αντωνίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 22 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ
της Κατερίνας Μπρέγιαννη
Διαβάστε περισσότερα >>
 32 ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ: ΔΟΓΜΑ ΤΡΟΥΜΑΝ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΣΑΛ
του Σωτήρη Ριζά
Διαβάστε περισσότερα >>
 40 Η ΣΚΛΗΡΗ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΜΟΙΡΙΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΒΒΑΣΙΔΕΣ
του Αθανασίου Ηλ. Γκάντου
 48 Η ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΑΠΟΙΚΙΑ
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς
 60 Ο ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΛΕΩΝ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ
του Λορ Μεγιέρ
Διαβάστε περισσότερα >>
 64 Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΔΕΡΒΕΝΑΚΙΩΝ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΠΛΑΙΣΙΟ
του Νίκου Π. Καποδίστρια
Διαβάστε περισσότερα >>
 72 ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΟΛΟΥ
του Αγγελή Ζαρόκωστα
Διαβάστε περισσότερα >>
 80 ΟΙ ΕΥΝΟΥΧΟΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
του Θωμά Μαστακούρη
Διαβάστε περισσότερα >>
 90 ΚΑΣΤΡΑΤΙ
του Γιώργου Γαλάνη
 96 Ο ΚΑΦΕΣ, ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΞΕΚΙΝΗΣΕ ΠΡΙΝ ΑΠΟ 350 ΧΡΟΝΙΑ
του Δ. Ν. Γεράκη
Διαβάστε περισσότερα >>
 102 Ο «ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ Α.Ο.» ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΓΗΠΕΔΟ ΤΗΣ ΛΕΩΦΟΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
του Γεωργίου Χ. Βούλγαρη
 109 ΘΕΟΙ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΣΤΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙΑ
της Μαρίνας Μαρκοπούλου
 114 ΑΛΑΝ ΚΑΡΝΤΕΚ
του Φίλιππου Φίλιππα
 116 Βιβλία και Ιστορία
Mαρίνα Πετράκη
ΒΡΕΤΑΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ
Εκδόσεις Πατάκη, 2011, σελ. 333, τιμή: 19,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
François Crouzet   
Η ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΙΕΝΕΞΗ 1946-1959
Μετάφραση: Αριστοτέλης Φρυδάς  
Έκδοση: ΜΙΕΤ, 2011, σελίδες: 1.183 (τόμοι Α’ και Β’) με δύο αναδιπλούμενους χάρτες, τιμή: 55,00 €      
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
Γιώργος Πασπάτης
ΤΥΦΛΗ ΠΟΡΕΙΑ
Απομνημονεύματα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο Αιγαίο
Εισαγωγή: Πάτρικ Λη Φέρμορ
Μετάφραση: Μιχάλης Μάτσας
Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011, σελ.: 312, τιμή: 22,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
Σπύρου Γ. Γασπαρινάτου
ΣΕΛΙΔΕΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Αθήνα 2011, σελ. 336, τιμή: 23,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
116 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
122  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
124       Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128    Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost