Περιοδικό Ιστορία
Κι όμως, όμορφα… Ένα βιβλίο για την τζαζ
Κι όμως, όμορφα... Ένας μάλλον ιδιόρρυθμος τίτλος για ένα βιβλίο που υπερβαίνει τις συνήθεις ...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

12 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ

Tο ελληνικό δημόσιο χρέος κατά τον 19o αιώνα
του Αντώνη Α. Αντωνίου


Από τα πρώτα χρόνια της Επανάστασης του 1821 κρίθηκε αναγκαία η προσφυγή σε δανεισμό για την αντιμετώπιση των τεράστιων αναγκών του Αγώνα. Η προσφυγή σε διεθνή δανεισμό, ενώ χρέωσε τη χώρα και υποθήκευσε τα δημόσια έσοδα και τα εθνικά κτήματα, δεν έλυσε τα προβλήματα ενίσχυσης του Αγώνα. Απαραίτητη κρίθηκε και η λήψη δανείου, ώστε να υποστηριχθεί η λειτουργία του Ελληνικού Βασιλείου στην ρημαγμένη από τις πολεμικές συγκρούσεις χώρα. Βαθμιαία η αδυναμία εξυπηρέτησης των δανείων και η ανάγκη λήψης νέων δανείων αποτέλεσε μόνιμο βραχνά των δημοσίων οικονομικών της Ελλάδας. Η υπερβολική αισιοδοξία που επικράτησε μετά την ένωση της Επτανήσου και ιδιαίτερα μετά την ένωση της Θεσσαλίας έστρεψε τη χώρα σε νέα μεγαλύτερα δάνεια. Τα μικρά ή μεγαλύτερα προβλήματα διαχείρισης και κυρίως οι ληστρικοί όροι των δανείων έκαναν την εξυπηρέτησή τους όλο και πιο δύσκολη και οδήγησαν στη συνεχή λήψη νέων δανείων για την ομαλή αποπληρωμή των παλαιοτέρων. Το κλίμα έντασης με τη γειτονική Οθωμανική Αυτοκρατορία αύξανε, επίσης, τις ανάγκες για δανεισμό.

Κατά την Επανάσταση του 1821 τα έσοδα των φόρων των περιοχών που απελευθερώθηκαν δεν επαρκούσαν για να αντιμετωπιστούν τα έξοδα του Αγώνα. Οι ανάγκες οργάνωσης στρατευμάτων και ναυτικού ικανού να αντιμετωπίσει τον στρατό και το ναυτικό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας απαιτούσαν τεράστιες δαπάνες, τις οποίες ήταν αδύνατον να εξασφαλίσουν οι εισπραττόμενοι φόροι. Παράλληλα επικράτησε η αντίληψη, όχι άδικα, ότι η σύναψη δανείου στο χρηματιστήριο του Λονδίνου ισοδυναμούσε με de facto αναγνώριση της ανεξαρτησίας και θα διευκόλυνε ιδιαίτερα τις διπλωματικές κινήσεις για αναγνώριση της Ελλάδας ως ανεξάρτητου κράτους. Τους επαναστάτες ενθάρρυναν ανάλογες ενέργειες χωρών της Λατινικής Αμερικής. Επιπλέον θεωρήθηκε ότι το δάνειο θα έλυνε το πρόβλημα της εξεύρεσης εσόδων. Εστάλη επιτροπή στο Λονδίνο αποτελούμενη από τους Ι. Ορλάνδο, Ι. Ζαΐμη και Α. Λουριώτη για τη σύναψη δανείου. Το 1824 επιτεύχθηκε δάνειο 800.000 λιρών στερλινών από το χρηματιστήριο του Λονδίνου. Έπειτα από διάφορες κρατήσεις και έξοδα, 348.000 λίρες έπρεπε να αποσταλούν στην Ελλάδα. Η άστατη κατάσταση των πραγμάτων στην Ελλάδα και ο θάνατος του λόρδου Βύρωνα, ο οποίος ήταν ένας από τους τρεις που είχαν οριστεί ότι θα έδιναν τη συγκατάθεσή τους για την παράδοση των χρημάτων στην ελληνική κυβέρνηση, καθυστέρησαν την παράδοση των χρημάτων και εν τέλει παραδόθηκαν στην κυβέρνηση μόνο 308.000 λίρες σε μετρητά και πολεμοφόδια αξίας 11.900 λιρών. Δυστυχώς, και τα χρήματα αυτά ξοδεύτηκαν σε εμφυλίους πολέμους και συγκρούσεις.
Γρήγορα έγινε φανερή η ανάγκη σύναψης και δεύτερου δανείου. Το ίδιο έτος απεστάλη η ίδια επιτροπή στο Λονδίνο. Γρήγορα όμως ο Ζαΐμης ανεκλήθη, αφού οι συγγενείς του πρωτοστατούσαν στην αντιπολίτευση, και τις διαπραγματεύσεις συνέχισαν ο Λουριώτης με τον Ορλάνδο. Η επιτροπή πέτυχε τη σύναψη του δεύτερου δανείου ύψους 2.000.000 λιρών με παρόμοιους με το πρώτο δάνειο όρους. Το δεύτερο δάνειο απέφερε 1.100.000 λίρες. Μαζί με το υπόλοιπο του πρώτου δανείου και εισφορές φιλελλήνων, ο Λουριώτης και ο Ορλάνδος διέθεταν 1.150.800 λίρες. Από το ποσό αυτό δαπανήθηκαν στο χρηματιστήριο του Λονδίνου 496.220 λίρες για ναυπήγηση πολεμικών πλοίων και άλλες στρατιωτικές προετοιμασίες, 392.600 λίρες για έξοδα των πληρεξουσίων και για άλλα μικρά έξοδα 28.800 λίρες. Έτσι στα χέρια της ελληνικής κυβέρνησης έφθασαν μόνο 232.558 λίρες. Το μεγαλύτερο μέρος των δανείων δεν αξιοποιήθηκε από τους επαναστάτες. Ληστρικές παρακρατήσεις, σπατάλες και καταχρήσεις, αποτυχημένες παραγγελίες πολεμικών πλοίων και οι εμφύλιοι πόλεμοι ήταν οι βασικοί λόγοι για τους οποίους τα δάνεια κατασπαταλήθηκαν χωρίς κανένα ουσιαστικό κέρδος για τη χώρα. Επιπλέον δόθηκαν ως εγγύηση τα έσοδα του κράτους και τα εθνικά κτήματα.
Τα πολεμικά ατμόπλοια «Καρτερία», «Επιχείρηση» και «Ερμής» καθώς και η πολύ μεγαλύτερη και ισχυρότερη φρεγάτα «Ελλάς» υπήρξαν τα μοναδικά πενιχρά κέρδη του ένοπλου αγώνα από τα δάνεια της ανεξαρτησίας. Από όλα αυτά τα πλοία, μόνο το «Καρτερία» υπό τον Άστιγξ ανέπτυξε αξιόλογη πολεμική δράση στις ελληνικές θάλασσες. Πάντως η κατασκευή της «Καρτερίας», η οποία ήταν το πρώτο πολεμικό ατμόπλοιο στον κόσμο, δεν οφείλεται αποκλειστικά στα χρήματα των δανείων, αφού συνεισέφερε οικονομικά και ο ίδιος ο φιλέλληνας λόρδος Άστιγξ (Frank Abney Hastings), που υπήρξε και ο πρώτος κυβερνήτης της. Άδοξο το τέλος και της φρεγάτας «Ελλάς», αφού ο Μιαούλης, κατά το κίνημα των Υδραίων εναντίον του Ιωάννη Καποδίστρια, την πυρπόλησε ενώ ήταν αγκυροβολημένη στον ναύσταθμο του Πόρου μαζί με άλλα πλοία.
Το 1826 ελάχιστα γρόσια έχουν μείνει στο δημόσιο ταμείο και το 1827 οι δημοσιονομικές αντοχές εξαντλήθηκαν. Η χώρα πτώχευσε για πρώτη φορά και η Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας ανέθεσε στον Ιωάννη Καποδίστρια τη σύναψη νέου δανείου. Το 1829 η Δ’ Εθνική Συνέλευση του Άργους ανέθεσε σε επιτροπή την εξέταση της κατάστασης των δανείων.
Έντονες ανάγκες στήριξης των εσόδων εμφανίστηκαν και κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης της χώρας από τον Καποδίστρια. Οι προσπάθειες του Καποδίστρια για σύναψη δανείου υπήρξαν ανεπιτυχείς, λόγω και της στάσης της Μεγάλης Βρετανίας. Η σοβαρή οικονομική ενίσχυση από τη Ρωσία και τον φιλέλληνα τραπεζίτη Εϋνάρδο αποδείχθηκε τελικά ανεπαρκής αφού οι ανάγκες ενίσχυσης των εσόδων υπήρξαν τεράστιες[...]

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#525 Μάρτιος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 EKTAKTEΣ ΕΙΣΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΦΟΡΟΦΥΓΑΔΕΣ…, ΠΡΙΝ 2500 ΧΡΟΝΙΑ
 του Παναγιώτη Σουλτάνη
Διαβάστε περισσότερα >>
 12 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ
του Αντώνη Α. Αντωνίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 22 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ
της Κατερίνας Μπρέγιαννη
Διαβάστε περισσότερα >>
 32 ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ: ΔΟΓΜΑ ΤΡΟΥΜΑΝ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΣΑΛ
του Σωτήρη Ριζά
Διαβάστε περισσότερα >>
 40 Η ΣΚΛΗΡΗ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΜΟΙΡΙΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΒΒΑΣΙΔΕΣ
του Αθανασίου Ηλ. Γκάντου
 48 Η ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΑΠΟΙΚΙΑ
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς
 60 Ο ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΛΕΩΝ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ
του Λορ Μεγιέρ
Διαβάστε περισσότερα >>
 64 Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΔΕΡΒΕΝΑΚΙΩΝ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΠΛΑΙΣΙΟ
του Νίκου Π. Καποδίστρια
Διαβάστε περισσότερα >>
 72 ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΟΛΟΥ
του Αγγελή Ζαρόκωστα
Διαβάστε περισσότερα >>
 80 ΟΙ ΕΥΝΟΥΧΟΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
του Θωμά Μαστακούρη
Διαβάστε περισσότερα >>
 90 ΚΑΣΤΡΑΤΙ
του Γιώργου Γαλάνη
 96 Ο ΚΑΦΕΣ, ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΞΕΚΙΝΗΣΕ ΠΡΙΝ ΑΠΟ 350 ΧΡΟΝΙΑ
του Δ. Ν. Γεράκη
Διαβάστε περισσότερα >>
 102 Ο «ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ Α.Ο.» ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΓΗΠΕΔΟ ΤΗΣ ΛΕΩΦΟΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
του Γεωργίου Χ. Βούλγαρη
 109 ΘΕΟΙ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΣΤΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙΑ
της Μαρίνας Μαρκοπούλου
 114 ΑΛΑΝ ΚΑΡΝΤΕΚ
του Φίλιππου Φίλιππα
 116 Βιβλία και Ιστορία
Mαρίνα Πετράκη
ΒΡΕΤΑΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ
Εκδόσεις Πατάκη, 2011, σελ. 333, τιμή: 19,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
François Crouzet   
Η ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΙΕΝΕΞΗ 1946-1959
Μετάφραση: Αριστοτέλης Φρυδάς  
Έκδοση: ΜΙΕΤ, 2011, σελίδες: 1.183 (τόμοι Α’ και Β’) με δύο αναδιπλούμενους χάρτες, τιμή: 55,00 €      
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
Γιώργος Πασπάτης
ΤΥΦΛΗ ΠΟΡΕΙΑ
Απομνημονεύματα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο Αιγαίο
Εισαγωγή: Πάτρικ Λη Φέρμορ
Μετάφραση: Μιχάλης Μάτσας
Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011, σελ.: 312, τιμή: 22,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
Σπύρου Γ. Γασπαρινάτου
ΣΕΛΙΔΕΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Αθήνα 2011, σελ. 336, τιμή: 23,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
116 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
122  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
124       Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128    Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost