Περιοδικό Ιστορία
ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Μια νοσταλγική και αποκαλυπτική βιογραφία της μεταπολεμικής γενιάς απο το '40 ως σήμερα...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

66 ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 1946

OI EKΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 1946
του Κωνσταντίνου Αλεξίου

Οι εκλογές του 1946 αποτέλεσαν και αποτελούν κομβικό σημείο για την πορεία της Ελλάδας στη μετακατοχική περίοδο. Πιο συγκεκριμένα, χαρακτηρίσθηκαν ως κομβικής σημασίας εκλογές τόσο γιατί υπήρξαν οι πρώτες μετά την Κατοχή όσο και γιατί έχουν περάσει στην Ιστορία ως οι εκλογές που δεν συμμετείχε η Αριστερά. Μια Αριστερά η οποία στα χρόνια της Κατοχής είχε πολύ μεγάλη απήχηση και δυναμική στην κοινωνία μέσα από την αντιστασιακή οργάνωση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.
Από αυτές λοιπόν τις πολύκροτες εκλογές του 1946 προκύπτουν κάποια ζητήματα τα οποία η παρούσα μελέτη καλείται να τα λύσει.  Ορισμένα από τα ζητήματα που προκύπτουν είναι τα εξής: ποιες ήταν οι συνθήκες των εκλογών, τι κλίμα είχε προηγηθεί, αν το ΚΚΕ είχε ήδη από την επιστροφή Ζαχαριάδη σχεδιάσει την καταφυγή στα όπλα, η στάση των Βρετανών στη «λευκή τρομοκρατία» και στις εκλογές, γιατί απείχε το ΚΚΕ από τις εκλογές, αν τα αποτελέσματα εκλογών και δημοψηφίσματος αντικατόπτριζαν την ελληνική πραγματικότητα.

Το ιστορικό πλαίσιο
πριν από τις εκλογές
Η Ελλάδα από τις πρώτες ημέρες της απελευθέρωσης βρισκόταν σε μια οικτρή κατάσταση. Από τη μια πλευρά υπήρχαν τα αποτελέσματα του πολέμου (άμαχοι νεκροί από πείνα, αρρώστιες και βία, διαλυμένοι δρόμοι, γέφυρες, σιδηροδρομικοί σταθμοί, λιμάνια και η παραγωγή των προϊόντων ήταν στα μισά συγκριτικά με την προπολεμική περίοδο)1 και από την άλλη πλευρά η χώρα βρισκόταν σε μια πολιτική ρευστότητα. Πιο συγκεκριμένα, σε όλη την περίοδο της Κατοχής κυριαρχούσε η αντιστασιακή οργάνωση του ΕΑΜ συμπεριλαμβανομένων στους κόλπους της και στοιχείων του παλαιού πολιτικού κόσμου. Επιπροσθέτως, οι κυβερνητικές δυνάμεις βρίσκονταν στο Κάιρο σχεδόν από την αρχή της κατοχικής περιόδου και ήταν αυτές που ρύθμιζαν τις καταστάσεις είτε ως προς το εξωτερικό (σε συνεννοήσεις με τη Μ. Βρετανία) είτε ως προς το εσωτερικό (με συνεχείς παραινέσεις και βοήθειες στην αντιστασιακή ομάδα του ΕΔΕΣ). Όπως γίνεται αντιληπτό, είχαν δημιουργηθεί δύο πόλοι εξουσίας, ένας στο εσωτερικό με το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και ένα στο εξωτερικό με την κυβέρνηση Τσουδερού και τη στήριξη των Βρετανών.
Έπειτα από συνεχείς διενέξεις και συγκρούσεις μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων σε πολιτικό και σε στρατιωτικό επίπεδο φθάνουμε στο Συνέδριο του Λιβάνου, τον Μάιο του 1944, και στη δημιουργία κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας υπό την πρωθυπουργία του Γεωργίου Παπανδρέου και τη συμμετοχή σε αυτήν εκπροσώπων του ΕΑΜ.  Οι έριδες και οι διαφωνίες δεν θα εκλείψουν και έτσι τον Δεκέμβριο του 1944 η Αθήνα θα μετατραπεί σε πεδίο μάχης μεταξύ του ΕΑΜ και των συνασπισμένων δυνάμεων της Χωροφυλακής και των Βρετανών. Το αποτέλεσμα της σύγκρουσης ήταν διττό: από τη μια μεριά τα μέλη του ΕΑΜ «εξοβελίζονται» από την Αθήνα (όσοι μπορούσαν τουλάχιστον) και από την άλλη οι κυβερνητικές δυνάμεις αποκτούν το πλεονέκτημα και σε στρατιωτικό επίπεδο για τις μετέπειτα διαπραγματεύσεις. Το ΚΚΕ με τον εξοβελισμό του από την πρωτεύουσα αντιλήφθηκε ότι η επιβίωση του πληθυσμού εξαρτιόταν από τη βρετανική βοήθεια ενώ το ίδιο το Κόμμα βρισκόταν σε έλλειψη βοήθειας από τα υπόλοιπα κομμουνιστικά κόμματα.
Οι διαπραγματεύσεις λοιπόν έγιναν στη Βάρκιζα όπου και θα ολοκληρωθεί και η συμφωνία, ορίζοντας σε γενικές γραμμές τον αφοπλισμό του ΕΑΜ  και τη διάλυση του στρατού του, και ως αντάλλαγμα οι Βρετανοί υποσχέθηκαν αμνηστία για τα πολιτικά αδικήματα, ελεύθερες εκλογές και πολιτικές ελευθερίες.3 Η ειρηνευτική Συμφωνία της Βάρκιζας, που υπεγράφη στις 12 Φεβρουαρίου του 1945, δεν ήταν μια σχετικά ουδέτερη συμφωνία όπως οι συμφωνίες του Μυροφύλλου και της Πλάκας του 1944. Επρόκειτο για επίσημη συνθήκη ανάμεσα στους εκπροσώπους του ελληνικού κράτους και στους ηγέτες της αριστερής αντίστασης. Οι Βρετανοί επέβλεψαν στενά, αν όχι και υπαγόρευσαν, στην ουσία, όχι μόνο τις διαπραγματεύσεις αλλά ακόμη και το ίδιο το κείμενο. Ο στόχος της Συμφωνίας της Βάρκιζας ήταν διττός: πρώτον να τερματιστεί ο Εμφύλιος που είχε ξεσπάσει με τα Δεκεμβριανά και δεύτερον να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για τη συμφιλίωση των αντιπάλων παρατάξεων στη χώρα στη διάρκεια της πορείας της για την ειρηνική μεταπολεμική εξέλιξη. Ο πρώτος στόχος πραγματοποιήθηκε, ο δεύτερος όμως όχι. Έναν σχεδόν χρόνο αργότερα η Ελλάδα ήταν περισσότερο διχασμένη και έτοιμη για έναν ακόμη γύρο συγκρούσεων, ενώ η Συμφωνία της Βάρκιζας έμοιαζε με ένα άνευ ουσίας χαρτί. Τα αίτια γι’ αυτή την πορεία των εξελίξεων δεν μπορούν να βρεθούν στη Συμφωνία από μόνη της, αφού η συμφωνία ως κείμενο υπήρξε αρκετά ικανοποιητικό στο πλαίσιο της συνθηκολόγησης και αν φυσικά οι δύο πλευρές είχαν τηρήσει τις υποχρεώσεις τους.  Για ένα μεγάλο διάστημα υπεύθυνοι για την αναποτελεσματικότητα της Συμφωνίας παρουσιάζονταν οι κομμουνιστές εξαιτίας της απόκρυψης μεγάλου μέρους του οπλισμού τους, η πραγματικότητα όμως ήταν η εξής: η Συμφωνία της Βάρκιζας περιελάμβανε εννιά άρθρα εκ των οποίων τα επτά αφορούσαν τις υποχρεώσεις της ελληνικής κυβέρνησης προς το ΕΑΜ και μόλις δύο άρθρα τις υποχρεώσεις της Αριστεράς προς την κυβέρνηση. Από τα δύο άρθρα αυτά προέκυπτε ότι το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ έπρεπε να αφοπλιστεί και να παραδώσει τους ομήρους του (χαρακτηρίζονταν ως πολιτικοί αιχμάλωτοι).4

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#524 φεβρουάριος- 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 ΠΟΛΕΜΟΣ ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ
του Νίκου Κ. Κυριαζή
Διαβάστε περισσότερα >>
 14 Η ΕΦΕΣΟΣ ΤΗΣ ΥΣΤΕΡΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ
του Πέτρου Στ. Μεχτίδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 20 ΟΙ ΝΟΤΑΡΙΟΙ ΣΤΟΝ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ
της Αμάντας Σκαμάγκα
Διαβάστε περισσότερα >>
 32 Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ
του Φίλιππου Προέδρου
Διαβάστε περισσότερα >>
 45 ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ
του Σωτήρη Πετρόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 58 ΠΩΣ Ο ΟΥΙΣΤΟΝ ΤΣΩΡΤΣΙΛ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΤΟ ΙΡΑΚ
του Κρίστοφερ Κάθεργουντ
 66 ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 1946
του Κωνσταντίνου Αλεξίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 78 ΜΑΤΑΡΟΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ «ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΜΕ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΜΑΤΙΑ»
του Γιάννη Ράγκου
 87 ΕΔΟΥΑΡΔΟΣ ΣΑΟΥΜΠΕΡΤ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
Διαβάστε περισσότερα >>
 97 ΣΠΥΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ
του Κώστα Καρδάμη
 106 ΤΑ ΕΛΙΚΟΕΙΔΗ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΣΤΟ ΛΑΥΡΙΟ
του Χρήστου Δ. Λάζου
 114 ΠΕΝΤΑΩΡΟΦΗ ΛΙΘΟΔΟΜΗ ΣΤΑ ΑΝΟΙΧΤΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΓΙΟΝΑΓΚΟΥΝΙ
του Φίλιππου Φίλιππα
 116 Βιβλία και Ιστορία
Bασίλης Γκανάτσιος (Χείμαρρος)
ΕΝΑΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ
Καταγράφει και αξιολογεί την δεκαετία 1940-1950
Εκδόσεις Επίκεντρο, σελ.: 680, τιμή: 35,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
Βαρβάρα Σπ.Γεωργοπούλου
Ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ. Το θέατρo στην Κεφαλονιά 1900-1953
Εταιρεία Κεφαλληνιακών Ιστορικών Ερευνών
Σελ.: 340, τμή: 25,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
Γιώργος Πασπάτης
ΤΥΦΛΗ ΠΟΡΕΙΑ
Απομνημονεύματα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο Αιγαίο
Εισαγωγή: Πάτρικ Λη Φέρμορ
Μετάφραση: Μιχάλης Μάτσας
Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011, σελ.: 312, τιμή: 22,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
116 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
122  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
124   Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128  Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost