Περιοδικό Ιστορία
ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Μια νοσταλγική και αποκαλυπτική βιογραφία της μεταπολεμικής γενιάς απο το '40 ως σήμερα...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

46 ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟ ΠΕΤΡΟ ΣΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟ ΠΕΤΡΟ ΣΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ. ΟΙ ΡΩΜΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ «ΞΑΝΘΟΥ ΓΕΝΟΥΣ» ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ

του Νίκου Π. Καποδίστρια

Η πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453, που σε συμβολικό επίπεδο σηματοδότησε την κατάλυση της βυζαντινής Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τη συνακόλουθη απαρχή της οθωμανικής κυριαρχίας στα ίδια εδάφη, ήταν αναντίρρητα ένα γεγονός που έμελλε να αποτυπωθεί ανεξίτηλα στις συνειδήσεις των ορθοδόξων (πρώην) Βυζαντινών υπηκόων. Η Άλωση της Πόλης, κυρίως όμως η έλευση ενός αλλόθρησκου προερχόμενου εξ Ανατολών εξουσιαστή, ήταν στοιχεία που μπορούσαν άμεσα να τροφοδοτήσουν τη λαϊκή φαντασία, πολύ περισσότερο αν ληφθεί κατά νου ότι ο μεγάλος όγκος των υπηκόων (κυρίως αγροτικοί πληθυσμοί) δεν ήταν δυνατόν να έχει άμεση εικόνα των τεκταινομένων στα κέντρα των εξελίξεων, με τα συμβάντα να παίρνουν τη μορφή διαδόσεων και φημών.
Η προφητική τελεολογία ως απότοκος της Άλωσης
Κατά τα χρόνια που ακολούθησαν την Άλωση, εντός πια ενός μουσουλμανικού περιβάλλοντος και στο πλαίσιο διαφόρων ιδεολογικών ρευμάτων, από τους κόλπους της λαϊκής πολιτισμικής παράδοσης των ελληνορθοδόξων άρχισε να εκπορεύεται και να αναπαράγεται μια προφητική τελεολογία εκφραζόμενη με δοξασίες, η οποία τοποθετούσε σε ένα μακροπρόθεσμο μέλλον την απολύτρωση του γένους και την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους ορθοδόξους1. Υπό αυτή την αντίληψη, η ιστορική μετάβαση υπαγορευόταν από τη θεία βούληση και εντασσόταν σε ένα ευρύτερο σχέδιο της πρόνοιας του Θεού, όπου οι Οθωμανοί δρούσαν ως όργανά του: η παρακμή της Αυτοκρατορίας και η πτώση της πρωτεύουσας θεωρούνταν παρεπόμενα των αμαρτιών που είχαν περιπέσει οι Βυζαντινοί, με την οθωμανική περίοδο να σημαίνει την έναρξη της δοκιμασίας στην οποία είχε υποβάλλει ο Θεός το αμαρτωλό του ποίμνιο ώστε να εξιλεωθεί. Το τέλος της αιχμαλωσίας των ορθοδόξων αναμενόταν με την κάθαρση των αμαρτιών τους, όταν και πάλι έπειτα από θεϊκή παρέμβαση θα εμφανιζόταν το «ξανθό γένος»2, προωθώντας την ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας3. Κατά μια υπόθεση, ως «ξανθό γένος» θα μπορούσαν κάλλιστα να υπονοούνται οι Ρώσοι, αφού το Πριγκιπάτο της Μόσχας, συγκροτώντας πλέον τον μοναδικό χριστιανικό πόλο ορθοδόξου δόγματος που δεν βρισκόταν υπό αλλόθρησκη κυριαρχία, κληρονόμησε τα ήθη της βυζαντινής παράδοσης και κατέστη «Τρίτη Ρώμη». Το συγκεκριμένο γεγονός επιβεβαιώνεται από τις αδιάλειπτες επαφές Ρώσων και Ρωμιών, κυρίως σε εκκλησιαστικό επίπεδο και ιδίως μετά τον γάμο της Ζωής, κόρης του δεσπότη της Πελοποννήσου Θωμά Παλαιολόγου, με τον Ρώσο πρίγκιπα Ιβάν Βασίλιεβιτς Γ’ το 14724.  
Στο κατώφλι του 18ου αιώνα, μετά τις εκσυγχρονιστικές προσπάθειες του Μεγάλου Πέτρου και τις μεταρρυθμίσεις σε ένα ευρύ φάσμα τομέων του δημοσίου βίου, όπως η διοίκηση, ο στρατός και η Εκκλησία, η Ρωσία αναδείχθηκε σε υπολογίσιμη ευρωπαϊκή δύναμη που διεκδικούσε την επέκταση της επιρροής της στη Μαύρη Θάλασσα και στη Μεσόγειο5. Ο Μέγας Πέτρος, αντιλαμβανόμενος τη σημασία της ύπαρξης ορθοδόξων στη Βαλκανική και όντας γνώστης των προφητειών που διαδίδονταν στην περιοχή, καλλιέργησε περαιτέρω τις μεταξύ τους σχέσεις και αναζωπύρωσε τις ελπίδες τους έχοντας ως συνδέσμους διαφόρους ιεράρχες. Μάλιστα, πολλοί Ρωμιοί άρχισαν να ναυτολογούνται στον ρωσικό στόλο και Ρώσοι πράκτορες να οργώνουν όλη τη Χερσόνησο του Αίμου μοιράζοντας στα μοναστήρια και στις εκκλησίες τα πλούσια δώρα του τσάρου. Ο Μ. Πέτρος αποκτούσε προοδευτικά τεράστια αίγλη ανάμεσα στις τάξεις των ορθόδοξων υπηκόων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με το όνομά του να προσλαμβάνει διαστάσεις λαϊκού θρύλου και να μνημονεύεται στις εκκλησίες και σε τραγούδια. Σε αυτό το περιβάλλον κυκλοφορούσαν με μεγάλη επιτυχία  έντυπα φυλλάδια με τη βιογραφία του, όπου υμνούνταν ο ίδιος και τα κατορθώματά του. Παρά την ήττα του από τους Οθωμανούς το 1711 που του έκλεισε τον δρόμο για τη Μαύρη Θάλασσα και τον υποχρέωσε να στραφεί στη Βαλτική, η Ρωσία είχε αρχίσει να καθιερώνεται στις συνειδήσεις των Ρωμιών ως προστάτης τους και υπερασπιστής της Ορθοδοξίας, μορφοποιώντας έτσι το όραμα του «ξανθού γένους»6.
Η ανακαινιστική εσωτερική πολιτική του Μεγάλου Πέτρου θα πρέπει να ενταχθεί σε μια γενικότερη προσπάθεια ορισμένων νεωτεριζόντων μοναρχών του 18ου αιώνα να δημιουργήσουν αποτελεσματικότερες συνθήκες διακυβέρνησης, εκσυγχρονίζοντας σε κάποιον βαθμό τις καθυστερημένες τους επικράτειες, πολιτική που συνοψίζεται ως «φωτισμένη απολυταρχία». Παρότι Ευρωπαίοι διαφωτιστές όπως ο Μοντεσκιέ και ο Ρουσσώ, απέρριπταν το μοναρχικό πολίτευμα, καθώς θεωρούσαν ότι σε κάθε μορφή του περιόριζε την ελευθερία του ατόμου, ο Βολταίρος και ο Ντιντερό, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις περιπτώσεις φωτισμένων μοναρχών της εποχής με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον Μ. Πέτρο, ήταν διατεθειμένοι να δουν τη φωτισμένη απολυταρχία ως αφετηρία εκσυγχρονισμού καθυστερημένων πολιτισμικά κοινωνιών, θεωρώντας ότι προχωρούσε σε σημαντικές αλλαγές πολιτικοκοινωνικού χαρακτήρα, προετοιμάζοντας έτσι το έδαφος για τον Διαφωτισμό7.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#523 Ιανουάριος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Ο ΕΝΟΠΛΟΣ «ΔΩΣΙΛΟΓΙΣΜΟΣ»
του Βάϊου Καλογρηά
Διαβάστε περισσότερα >>
 16 ΠΛΟΥΣΙΟΙ, ΠΕΝΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΗ
του Παναγιώτη Σουλτάνη
 22 ΑΔΡΙΑΝΟΣ: Ο ΑΚΟΥΡΑΣΤΟΣ ΤΑΞΙΔΕΥΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ
του Λυκούργου Αρεταίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 34 Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΡΗΤΗ
του Παύλου Στ. Βασία
Διαβάστε περισσότερα >>
 46 ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟ ΠΕΤΡΟ ΣΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ
του Νικολάου Π. Καποδίστρια
Διαβάστε περισσότερα >>
 52 ΑΓΓΛΙΚΕΣ ΒΛΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΑ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 66 ΤΟ «ΘΑΥΜΑ» ΤΟΥ ΑΔΡΙΑ
Συνέντευξη του Χρήστου Παπασηφάκη
 76 ΚΛΑΟΥΣ ΜΠΑΡΜΠΙ, Η ΔΙΚΗ ΕΝΟΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΑ ΠΟΛΕΜΟΥ
του Γιουζέπε Μάϊντα
Διαβάστε περισσότερα >>
 83 Ο ΜΠΑΡΜΠΙ ΚΑΙ ΤΑ ΝΑΖΙΣΤΙΚΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ ΠΟΥ ΕΚΑΝΑΝ ΤΗ ΓΑΛΛΙΑ ΝΑ ΤΡΕΜΕΙ
του Ντανιέλ Λαντίν
 87 Η ΑΝΘΡΩΠΟΘΥΣΙΑ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ Α
του ου Απόστολου Μιχαηλίδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 100 ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ: ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΣΣΥΡΙΟΥΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
της Τζουλιάνα Τζιάνι
 108 ΜΑΡΓΚΕΡΙΤΑ ΧΑΚ: «Τα επιπλέον 25 δευτερόλεπτα μειονέκτημα του Γρηγοριανού Ημερολογίου»
Συνέντευξη στον Δ. Ν. Γεράκη
 110 Η ΧΑΜΕΝΗ ΥΠΟΓΕΙΑ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΡΑΜΣΗ Β΄
του Φίλιππου Φίλιππα
 112 Βιβλία και Ιστορία
Έρικ Λάρσον Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΘΗΡΙΑ Ένα συναρπαστικό χρονικό της ανόδου του Τρίτου Ράιχ Μετάφραση: Ανδρέας Μιχαηλίδης Εκδόσεις Μεταίχμιο 2011, σελ.: 584, τιμή: 18,80 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης ΕΝΤΥΠΑ ΜΕΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΝΕΩΤΕΡΙΚΑ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ Εκδ. Ινστιτούτο του Βιβλίου - Α. Καρδαμίτσα, 2011, σελ.: 246, τιμή: 18,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Βαρβάρα Γεωργοπούλου Η ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ Τόμος Α΄& Τόμος Β΄, Εκδόσεις Αιγόκερως, 2009.
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
112    Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122      Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
124       Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128    Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost