Περιοδικό Ιστορία
ΓΟΥΛΦ ΧΟΛ (Τόμος Α')
Η Αγγλία των Τιδόρ τη δεκαετία του 1520 βρίσκεται στα πρόθυρα του χάους...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

81 H ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΛΙΜΠΟΝΑ (1678)

Η δολοφονία του Μιχαήλ Λίμπονα (1678)
Ένα πολιτικό έγκλημα στην τουρκοκρατούμενη Αθήνα

του Νίκου Νικολούδη
 

Στην Αθήνα του 17ου αιώνα τις σχέσεις μεταξύ της μειοψηφίας των Τούρκων κατακτητών και της πλειοψηφίας των γηγενών Αθηναίων χαρακτήριζε μια επιφανειακή ηρεμία. Παρότι οι δύο κοινότητες συμβίωναν φαινομενικά αρμονικά, η διαφορετική θεσμική αντιμετώπισή τους και η ελλειμματική απόδοση Δικαιοσύνης (κατά βάση εις βάρος των κατακτημένων είχαν), ενίοτε απρόβλεπτες συνέπειες. Μία από αυτές ήταν η δολοφονία του Μιχαήλ Λίμπονα, γόνου αριστοκρατικής οικογένειας της πόλης, η πολιτική δράση του οποίου δικαιολογημένα τον κατατάσσει μεταξύ των εθνομαρτύρων.  


Στα χρόνια του Μιχαήλ Λίμπονα η Αθήνα ήταν πολύ διαφορετική από την πόλη που γνωρίζουμε σήμερα. Παρά ταύτα, η μικρή κοινωνία της παρουσίαζε αρκετές εθνικές και κοινωνικές διαφοροποιήσεις, ανάλογες σύγχρονων μεγαλουπόλεων, οι οποίες επεξηγούν μέχρις ενός σημείου το είδος των εντάσεων που οδήγησαν στον τραγικό θάνατό του.
Κατά τους πρώτους αιώνες της οθωμανικής κυριαρχίας η Αθήνα ήταν μία από τις πιο σημαντικές πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σύμφωνα με την οθωμανική απογραφή πληθυσμού του 1520-30, ήταν η τέταρτη σε μέγεθος βαλκανική πόλη της Αυτοκρατορίας μετά την Κωνσταντινούπολη, την Αδριανούπολη και τη Θεσσαλονίκη1. Ο Ζακυνθινός μοναχός Παχώμιος Ρουσάνος σε επιστολή του προς τον Φίλιππο Καλλιγράφο αναφέρει ότι κατά το πρώτο μισό του 16ου αιώνα η Αθήνα ήταν πιο σημαντική πόλη από τη Θήβα, τη Χαλκίδα, την Κόρινθο και τα Μέγαρα2. «Ακόμη πολύ μεγάλη και αρκετά καλοκτισμένη», και ως «μία από τις πιο σημαντικές, καλοκτισμένες και πλουσιότερες πόλεις» της  Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τη χαρακτηρίζει και ο Γερμανός περιηγητής Ράινχολντ Λούμπεναου που βρέθηκε τυχαία εκεί το 1583.
Οι πληροφορίες που διαθέτουμε για τον πληθυσμό της Αθήνας τον 17ο αιώνα είναι αρκετά ελλιπείς. Κατά τον Τούρκο περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή, περί τα μέσα του αιώνα η Αθήνα είχε περισσότερους από 10.000 χριστιανούς κατοίκους, πληροφορία πάντως η οποία δεν πρέπει να θεωρείται εντελώς αξιόπιστη. Το 1674 ο περιηγητής Κορνέλιο Μάνι υπολόγισε τον πληθυσμό της σε 12.000 κατοίκους από τους οποίους οι 3.000 ήταν Τούρκοι4. Το ίδιο έτος ο Γερμανός περιηγητής Τράνσφελντ  αναφέρει ότι στην πόλη υπήρχαν 4.000 ιδιόκτητα σπίτια5. Ο Γκιγιέ  μνημονεύει ότι το 1675 ο πληθυσμός έφθανε τα 15.000-16.000 άτομα συμπεριλαμβανομένων 1.000-1.200 Τούρκων. Ο αρχαιολάτρης περιηγητής Ζακόμπ Σπον  το 1676 τον εκτιμούσε σε 8.000-9.000 από τους οποίους  τα 3/4 ήταν Έλληνες. Τέλος, ο γαλλικής καταγωγής πρόξενος της Μ. Βρετανίας στην Αθήνα Ζαν Ζιρώ, ίσως πιο ακριβής από όλους, υπολογίζει τον αριθμό των κατοίκων σε 7.000 από τους οποίους τα 2/3 ήταν Έλληνες6. Κατά τον ίδιο συγγραφέα η πόλη είχε 1.300 ελληνικά σπίτια, 600 τουρκικά, 150 αλβανικά και τρία «λατινικά» (τα οποία ανήκαν δηλαδή σε Ευρωπαίους)7.
Την ίδια περίοδο μεταξύ των αλλοεθνών κατοίκων της Αθήνας τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή ομάδα αποτελούσαν οι Τούρκοι, οι οποίοι ήταν εγκατεστημένοι κυρίως στην Ακρόπολη, χώρο αποκλεισμένο για οποιονδήποτε μη Τούρκο, λόγω της χρήσης της ως φρουρίου8. Αρκετοί Τούρκοι πάντως ζούσαν και στον χώρο της κυρίως πόλης. Η οικονομική κατάσταση πολλών από αυτούς δεν ήταν καλή, παρότι αποτελούσαν την κυρίαρχη τάξη9. Οι πλουσιότεροι Τούρκοι προτιμούσαν να ζουν έξω από την πόλη, κοντά στα κτήματά τους, δεδομένου μάλιστα ότι το μεγαλύτερο μέρος της γης γύρω από την Αθήνα αποτελούσε τουρκική ιδιοκτησία10.
Η μακροχρόνια συμβίωση των Τούρκων με τους Έλληνες Αθηναίους είχε οδηγήσει σε εξημέρωση των ηθών τους και σε μερική αφομοίωση, μέχρι του σημείου μάλιστα οι Τούρκοι να υιοθετήσουν τα Ελληνικά ως γλώσσα επικοινωνίας, ώστε τελικά να γίνονται δύσκολα κατανοητοί από Τούρκους άλλων  περιοχών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας11.
Τον 17ο αιώνα το πολυπληθέστερο πληθυσμιακό στοιχείο της Αθήνας εξακολουθούσαν να αποτελούν οι γηγενείς Αθηναίοι. Οι Αθηναίοι εκείνη την περίοδο διακρίνονταν σε τέσσερεις κοινωνικές τάξεις, οι οποίες διατηρήθηκαν ως την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης: τους άρχοντες, τους νοικοκυραίους, τους «παζαρίτες» και τους «ξωτάρηδες»12. Η τάξη των αρχόντων περιελάμβανε απογόνους παλαιών τοπικών αρχοντικών οικογενειών (π.χ. των Χαλκοκονδυλών, των Σωτηριανών, των Λυκοδήμων, κ.ά.), απογόνους  βυζαντινών αρχοντικών οικογενειών (π.χ. των Ραγκαβάδων, των Παλαιολόγων κ.ά.) ή απογόνους αρχοντικών οικογενειών άλλων περιοχών οι οποίοι κατέληξαν στην Αθήνα είτε λόγω εξορίας τους από τις περιοχές της προέλευσής τους είτε για υπηρεσιακούς λόγους (όπως π.χ. οι Καρίκες, οι Ταρωνίτες, οι Μαγκούτηδες, κ.ά.). Στην τάξη των αρχόντων συγκαταλέγονταν επίσης απόγονοι Δυτικοευρωπαίων τιτλούχων εγκατεστημένων στην Αθήνα (π.χ. οι Λίμπονες, οι Περούληδες κ.ά.), άρχοντες άλλων περιοχών οι οποίοι πολιτογραφήθηκαν Αθηναίοι (π.χ. οι οικογένειες Δούσμανη, Γάσπαρη κ.ά.), όσοι κατάγονταν από μητέρα αρχοντικής καταγωγής, καθώς και οι κάτοχοι εκκλησιαστικών ή βυζαντινών αξιωμάτων (π.χ. οι Ιέρακες, οι Σκαραμαγκάδεςκ.ά.)13. Οι Αθηναίοι άρχοντες διακρίνονταν για τη φιλόξενη διάθεσή τους για την οποία κάνουν επανειλημμένα μνεία τα κείμενα Δυτικών περιηγητών.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#522 Δεκέμβριος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 TΟ ΒΑΣΙΛΙΚΟ ΑΝΤΙΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1967
του Ανδρέα Στεργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 16 Ο ΕΘΝΙΚΟΦΡΩΝ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ
του Κωνσταντίνου Αλεξίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 36 ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΕΣΧΑΤΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ
του Μάρτιν βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 48 «Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ»
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
Διαβάστε περισσότερα >>
 58 ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΣΕΚΤΕΣ ΚΑΙ ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ ΜΠΟΣ
της Κατερίνας Κοφφινά
 66 ΤΑ ΚΑΡΑΒΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ
του Ζακ Κλωντ Οκέ
Διαβάστε περισσότερα >>
 74 ΝΤΟΥΚΟΒΟΡΟΙ
του Θωμά Μαστακούρη
Διαβάστε περισσότερα >>
 81 H ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΛΙΜΠΟΝΑ (1678)
του Νίκου Νικολούδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 90 Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗ ( Μέρος Β΄)
του Γιάννη Ράγκου
 100 ΖΑΚΛΙΝ ΝΤΕ ΡΟΜΙΓΥ
της Θεώνης Παγκάλου Ζερβού
 107 ΘΑΝΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ: «ΝΑ ΔΟΥΜΕ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΑΝ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ»,
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 110 ΟΡΟΒΙΛ, Η ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ
 του Φίλιππου Φίλιππα
 112 Βιβλία και Ιστορία
Πρίγκιψ φον Πύκλερ-Μούσκαου
ΙΟΝΙΟ 1836. Άγγλοι «προστάτες» – Γερμανοί τουρίστες.
Εισαγωγή-μετάφραση: Νίκιας Λούντζης
Εκδ. Οι φίλοι του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, 2011,
σελ.: 228, τιμή: 16,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Άρης Γαρουφαλής-Χάρης Ξανθουδάκης (επιμέλεια)
Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΩΔΕΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ. Το χρονικό και τα τεκμήρια.
Εκδ. Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Εργαστήριο Ελληνικής Μουσικής, 2011, σελ. :252, τιμή: 20,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Christopher Hill Ο ΑΙΩΝΑΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, 1603-1714 Μετάφραση: Ελένη Αστερίου Εκδόσεις Οδυσσέας, 2011, σελ.: 470, τιμή: 26,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
112    Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122      Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
124       Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128    Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost