Περιοδικό Ιστορία
Κι όμως, όμορφα… Ένα βιβλίο για την τζαζ
Κι όμως, όμορφα... Ένας μάλλον ιδιόρρυθμος τίτλος για ένα βιβλίο που υπερβαίνει τις συνήθεις ...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

16 Ο ΕΘΝΙΚΟΦΡΩΝ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ

Ο εθνικόφρων λόγος του Παναγιώτη Κανελλόπουλου στα χρόνια του Εμφυλίου (1946-1949)
του Κωνσταντίνου Αλεξίου


Η εθνικόφρων ιδεολογία που εξέφραζε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος (και όχι μόνον αυτός) κατά τη δεκαετία του 1940  εστιάζεται πρώτον, στον αντικομμουνισμό και σε ό,τι αυτός συνεπάγεται (μέτρα εναντίον Αριστερών, αποσιώπηση της αντίστασης που προέβαλε το ΕΑΜ στην Κατοχή, εξοβελισμός του ΚΚΕ), δεύτερον, στη στάση της Ελλάδας απέναντι στις «Προστάτιδες» Δυνάμεις (ΗΠΑ και Μ. Βρετανία) και τρίτον, στη στάση που πρέπει να ακολουθήσει η Ελλάδα ως προς το εσωτερικό της (οικονομία, εσωτερικοί εχθροί, πολιτειακό ζήτημα κ.τλ.).Η περίπτωση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου αποτελεί μια πολύ πρόσφορη λύση στην ανάδειξη ορισμένων «εθνικοφρόνων» στοιχείων τόσο από την πλευρά της πολιτικής όσο και από την πλευρά της λογιοσύνης. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος υπήρξε ένας έμπειρος πολιτικός αλλά και ένας άνθρωπος των γραμμάτων, γεγονός που τον καθιστά ως την ιδανική περίπτωση για την  προβολή και τον σχολιασμό της «εθνικόφρονος» ιδεολογίας.   
Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος γεννήθηκε στις 30 Νοεμβρίου του 1902 στην Πάτρα. Μετά το πέρας των σχολικών του χρόνων μετέβη στη Χαϊδελβέργη όπου και φοίτησε στον κλάδο των Κοινωνικών Επιστημών, από τον Οκτώβριο του 1920 ως και τον Φεβρουάριο του 1923. Μέσα στην ηρεμία που του παρείχε η ζωή έξω από την Ελλάδα (είχε αποχωρήσει από τη χώρα όπου και είχε βιώσει τον Εθνικό Διχασμό) ήρθε ένα γεγονός να του αλλάξει τη ζωή τόσο σε πνευματικό όσο και σε πολιτικό αργότερα επίπεδο. Ο θείος του, Δημήτριος Γούναρης, ο οποίος υπήρξε και πνευματικός του καθοδηγητής, εκτελέστηκε στο πλαίσιο της ρήψης ευθυνών για τη Μικρασιατική Καταστροφή. Παρά την απώλειά του ο Κανελλόπουλος συνέχισε τις σπουδές του και η πανεπιστημιακή του καριέρα ξεκινάει το 1929 με την εκλογή του ως υφηγητής Κοινωνιολογίας στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παράλληλα με την πανεπιστημιακή του πορεία αναλαμβάνει το 1932 τη θέση του γενικού γραμματέα του υπουργείου Παιδείας, από όπου και παραιτείται για να αναλάβει την έδρα του καθηγητή Κοινωνιολογίας και το 1934 αναλαμβάνει και πρόεδρος στο νεοσύστατο ΙΚΑ. Παρ’ όλα αυτά, με το κίνημα του 1935 αποβλήθηκε από το Πανεπιστήμιο και το ΙΚΑ εξαιτίας ίσως και των συνεχόμενων παραινέσεών του προς τον πρωθυπουργό Παναγή Τσαλδάρη για κατευνασμό των παθών και διατήρησης του υπάρχοντος πολιτεύματος. Μάλιστα, δεν ήταν λίγες οι φορές που είχε ταχθεί δημόσια κατά της βασιλείας μέσα από μια σειρά άρθρων στην εφημερίδα Ακρόπολις1.
Παρά την αποβολή του δεν σταμάτησε να συμμετέχει ενεργά στα κοινά της χώρας, φθάνοντας μάλιστα τον Δεκέμβριο του 1935 να ιδρύσει το δικό του κόμμα και να εμφανιστεί πλέον στο προσκήνιο ως αρχηγός του Εθνικού Ενωτικού Κόμματος, με κύριο σύνθημά του την υπερνίκηση του Εθνικού Διχασμού. Δυστυχώς το κόμμα δεν κατόρθωσε να εισέλθει στη Βουλή και από την 4η Αυγούστου του 1936 πέρασε στην απραγία μαζί με τα υπόλοιπα κόμματα. Η δυσφορία του απέναντι στο νέο καθεστώς που είχε επιβληθεί στη χώρα οδήγησε στη σύλληψή του στις 8 Φεβρουαρίου του 1938 και μέσα σε δέκα ημέρες εξορίστηκε στην Κύθνο. Η εξορία του  κράτησε για περίπου δύο χρόνια, με τόπους διαμονής του την Καλλιράχη Θάσου και την Κάρυστο της Εύβοιας από όπου και θα αφεθεί ελεύθερος μετά το ξέσπασμα του Ελληνοϊταλικού πολέμου και το διάβημά του για άμεση μετάβασή του στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Μετά την κατάρρευση του μετώπου αρνήθηκε  να εισέλθει στην υπό αναχώρηση κυβέρνηση2.
Τον Μάρτιο όμως του 1942, καταζητούμενος από τις αρχές Κατοχής και ενώ είχε καταδικασθεί ερήμην του σε θάνατο από ιταλικό στρατοδικείο, διαφεύγει από την Ελλάδα και φθάνει στη Μέση Ανατολή. Εκεί ορκίζεται αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εθνικής Άμυνας. Πρώτο του μέλημα υπήρξε η επαναφορά όλων των  απότακτων δημοκρατικών αξιωματικών, διατηρώντας όμως και τους επί δικτατορίας αξιωματικούς και νικητές του Ελληνοϊταλικού πολέμου. Τον Σεπτέμβριο του 1944 επανέρχεται στην Ελλάδα και περιοδεύει στην περιοχή της Πελοποννήσου όπου και βασιλεύουν η ένταση και τα πάθη μεταξύ των δύο μεγάλων αντιστασιακών οργανώσεων  και των Ταγμάτων Ασφαλείας. Μετά και τα γεγονότα του Δεκεμβρίου ανέλαβε την πρωθυπουργία, την οποία όμως θα διατηρήσει μόλις για είκοσι ημέρες. Παρά αυτή του την αποπομπή, υπήρξε σταθερά ενεργός στην πολιτική σε διάφορες θέσεις και κυβερνήσεις από το 1946 ως και το 1985 με μόνη διακοπή του την επταετία (1967-1974) και τα τελευταία χρόνια της ζωής του, τα οποία χαρακτηρίστηκαν από μεγάλα προβλήματα υγείας και οδήγησαν στον θάνατό του τον Σεπτέμβριο του 1986.
 Οι θέσεις τις οποίες ανέλαβε μετά την Κατοχή ήταν αυτές του υπουργού Ναυτιλίας, Δημοσίας Τάξεως και Αεροπορίας το 1947 στην κυβέρνηση Μάξιμου, του υπουργού Στρατιωτικών το 1949 στην κυβέρνηση Σοφούλη και μετά τον θάνατο του πρωθυπουργού και το 1950 αναλαμβάνει αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Βενιζέλου καθώς και υπουργός Άμυνας. Στο διάστημα 1952-1954 προσχωρεί στον Ελληνικό Συναγερμό και αναλαμβάνει το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ενώ το 1954 ορκίστηκε και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης. Ως το 1959 ήταν βουλευτής με την ΕΡΕ και το 1959 και το 1961 αναλαμβάνει την αντιπροεδρία της κυβερνήσεως. Το 1963 παραιτείται μαζί με όλη την κυβέρνηση Καραμανλή και αναλαμβάνει την προεδρία του κόμματος της ΕΡΕ. Το 1967 έρχεται σε συμφωνία με τον Γεώργιο Παπανδρέου για τη διεξαγωγή εκλογών, όμως τους «προλαβαίνει» το απριλιανό καθεστώς και ο Κανελλόπουλος συλλαμβάνεται την ίδια κιόλας ημέρα και του επιβάλλεται κατ’ οίκον περιορισμός, ο οποίος όμως θα αρθεί τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου, ενώ θα του επιβληθεί ξανά έναν χρόνο αργότερα λόγω της αντιδικτατορικής του δράσης. Επόμενες εκλογικές του νίκες ήταν οι εκλογές του 1977 και του 1981, όταν και εξελέγη ως ανεξάρτητος βουλευτής με το ψηφοδέλτιο της Νέας Δημοκρατίας.
Πέρα όμως από την πολιτική του δραστηριότητα, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος άφησε με τον θάνατό του μια σειρά από σημαντικές μελέτες και εγχειρίδια. Ορισμένα από αυτά είναι τα εξής: Ο εικοστός αιώνας. Η πάλη μεταξύ ανθρωπισμού και απανθρωπιάς, Ο Χριστιανισμός και η εποχή μας. Από την Ιστορία στην αιωνιότητα, Γεννήθηκα στο χίλια τετρακόσια δύο, Τα χρόνια του Μεγάλου Πολέμου, 1939 - 1944: ιστορική αναδρομή και κείμενα, Ημερολόγιο: 31 Μαρτίου 1942 - 4 Ιανουαρίου 1945 και το σημαντικότερο κατά πολλούς ερευνητές έργο του αυτό της Ιστορίας του Ευρωπαϊκού Πνεύματος 3.
Από τα βιογραφικά του στοιχεία γίνεται αντιληπτό στον αναγνώστη ότι ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος αποτέλεσε μια σημαντική μορφή για την Ελλάδα τόσο σε πολιτικό όσο και σε πνευματικό επίπεδο, γεγονός που τον καθιστά απαραίτητο ως προς την προβολή και την ανάδειξη του «εθνικόφρονος» λόγου του πολιτικού και του πνευματικού χώρου της «εθνικόφρονος» παράταξης.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#522 Δεκέμβριος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 TΟ ΒΑΣΙΛΙΚΟ ΑΝΤΙΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1967
του Ανδρέα Στεργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 16 Ο ΕΘΝΙΚΟΦΡΩΝ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ
του Κωνσταντίνου Αλεξίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 36 ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΕΣΧΑΤΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ
του Μάρτιν βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 48 «Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ»
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
Διαβάστε περισσότερα >>
 58 ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΣΕΚΤΕΣ ΚΑΙ ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ ΜΠΟΣ
της Κατερίνας Κοφφινά
 66 ΤΑ ΚΑΡΑΒΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ
του Ζακ Κλωντ Οκέ
Διαβάστε περισσότερα >>
 74 ΝΤΟΥΚΟΒΟΡΟΙ
του Θωμά Μαστακούρη
Διαβάστε περισσότερα >>
 81 H ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΛΙΜΠΟΝΑ (1678)
του Νίκου Νικολούδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 90 Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗ ( Μέρος Β΄)
του Γιάννη Ράγκου
 100 ΖΑΚΛΙΝ ΝΤΕ ΡΟΜΙΓΥ
της Θεώνης Παγκάλου Ζερβού
 107 ΘΑΝΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ: «ΝΑ ΔΟΥΜΕ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΑΝ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ»,
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 110 ΟΡΟΒΙΛ, Η ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ
 του Φίλιππου Φίλιππα
 112 Βιβλία και Ιστορία
Πρίγκιψ φον Πύκλερ-Μούσκαου
ΙΟΝΙΟ 1836. Άγγλοι «προστάτες» – Γερμανοί τουρίστες.
Εισαγωγή-μετάφραση: Νίκιας Λούντζης
Εκδ. Οι φίλοι του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, 2011,
σελ.: 228, τιμή: 16,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Άρης Γαρουφαλής-Χάρης Ξανθουδάκης (επιμέλεια)
Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΩΔΕΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ. Το χρονικό και τα τεκμήρια.
Εκδ. Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Εργαστήριο Ελληνικής Μουσικής, 2011, σελ. :252, τιμή: 20,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Christopher Hill Ο ΑΙΩΝΑΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, 1603-1714 Μετάφραση: Ελένη Αστερίου Εκδόσεις Οδυσσέας, 2011, σελ.: 470, τιμή: 26,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
112    Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122      Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
124       Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128    Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost