Περιοδικό Ιστορία
McMafia – Έγκλημα χωρίς σύνορα
Η τολμηρή έρευνα του Γκλένι που κράτησε τρία χρόνια, φωτίζει τη σκοτεινή πλευρά της παγκοσμιοποίησης
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

30 Ο Β΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος στα Βαλκάνια και η εμπλοκή της Ελλάδας
του Ανδρέα Στεργίου


Τον Σεπτέμβριο του 1939 ξεκίνησε ο πιο καταστρεπτικός πόλεμος που είχε γνωρίσει η ανθρωπότητα από καταβολής της, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η τεχνολογική εξέλιξη που είχε συντελεστεί ως τότε επηρέασε καταλυτικά όχι μόνο τη διεξαγωγή του ίδιου του πολέμου, αλλά και τον τρόπο με το οποίον η υπόλοιπη κοινωνία συμμετείχε σε αυτόν. Ο παραδοσιακός διαχωρισμός μεταξύ μάχιμου και άμαχου πληθυσμού, μεταξύ στρατιώτη και πολίτη, ο οποίος είχε υπάρξει τόσο σαφής τους προηγούμενους αιώνες και είχε επιζήσει του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου εξαφανίστηκε. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν κατά μια βαθύτερη έννοια σύγκρουση μεταξύ ολόκληρων κοινωνιών, που ήταν σχεδόν εξίσου απόλυτη με εκείνες της πρώτης μεσαιωνικής περιόδου.
Κατά τη διάρκειά του  πραγματοποιήθηκε η μετάβαση από τον πόλεμο της εκμηδένισης στον ολοκληρωτικό πόλεμο. Στην ορθόδοξη αντίληψη περί εκμηδενίσεως, που χαρακτήριζε τις ένοπλες συρράξεις ως τότε, στόχος της εκμηδένισης ήταν οι εχθρικές ένοπλες δυνάμεις, καθώς στη συλλογική αντίληψη αυτές αντιπροσώπευαν ολόκληρο το ηθικό και υλικό δυναμικό μιας χώρας και κατά συνέπεια η ήττα των ενόπλων δυνάμεων ισοδυναμούσε με την ήττα της αντίστοιχης χώρας.

Κατά τη μετάβαση από τον πόλεμο της εκμηδένισης στον ολοκληρωτικό πόλεμο η συλλογική αυτή αντίληψη υπέστη μια ουσιαστική διαφοροποίηση. Οι ένοπλες δυνάμεις αποτελούσαν πλέον την αγωνιστική αιχμή, όχι όμως ολόκληρη την επιστρατεύσιμη ή επιστρατευμένη αγωνιστική δύναμη του έθνους και για τον λόγο αυτόν η ήττα τους στο πεδίο της μάχης δεν μπορούσε να αναγνωρισθεί ως τελειωτική ήττα του έθνους αποτυπούμενη σε μια συνθήκη ειρήνης. Ως στόχος τώρα πρόβαλε η ολοκληρωτική καταστροφή του συνολικού υλικού και ηθικού δυναμικού ενός έθνους, με ό,τι αυτό συνεπαγόταν για τους άμαχους πολίτες και τους αιχμαλώτους. Η νέα αυτή προσέγγιση στη διεξαγωγή του πολέμου έμελλε να έχει οδυνηρές συνέπειες και για τον ελληνικό αστικό πληθυσμό, ο οποίος πολύ γρήγορα συμπαρασύρθηκε από τη δίνη του συγκεκριμένου πολέμου.   
Τον Σεπτέμβριο του 1940 οι τρεις Δυνάμεις του Άξονα, Γερμανία, Ιταλία και Ιαπωνία, κατέληξαν σε κοινές αποφάσεις για την κατανομή των σφαιρών επιρροής με το λεγόμενο «τριμερές σύμφωνο» που υπεγράφη στο Βερολίνο στις 27 Σεπτεμβρίου 1940. Με αυτό το σύμφωνο η Ιαπωνία «αναγνώριζε και σεβόταν τον ηγετικό ρόλο της Γερμανίας και Ιταλίας στη δημιουργία της νέας τάξης στην Ευρώπη» και η Γερμανία και η Ιταλία «αναγνώριζαν και σέβονταν τον ηγετικό ρόλο της Ιαπωνίας στη δημιουργία της νέας τάξης στην τεράστια έκταση της Ανατολικής Ασίας». Οι τρεις συμβαλλόμενοι αναλάμβαναν «να υποστηρίξουν ο ένας τον άλλον με όλα τα πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά μέσα» που διέθεταν.
Η Γερμανία και η Ιταλία εξασφάλιζαν επιρροή στην Ευρώπη, στην Αφρική και στην Εγγύς και Μέση Ανατολή μέχρι τις Ινδίες. Η Ιαπωνία από την άλλη, εξασφάλιζε βάσει της συμφωνίας επιρροή σε όλη την Ανατολική και τη Νοτιοανατολική Ασία ως τις Ινδίες. Τα Βαλκάνια μοιράστηκαν στα δύο. Η Ιταλία λάμβανε την Ελλάδα και τη Γιουγκοσλαβία και η Γερμανία «περιοριζόταν» μονάχα στη Ρουμανία και στη Βουλγαρία, κομβικοί άξονες στα σχέδιά της για επέκταση στην Τουρκία και στη Μέση Ανατολή.

 Η επέκταση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη

Καθώς η εμπλοκή της Ελλάδας στον πόλεμο αποτέλεσε μια διάσταση της βαλκανικής εκστρατείας (Balkan Feldzug) των Δυνάμεων του Άξονα, στο κεφάλαιο αυτό θα εξεταστεί η ως σήμερα αμφιλεγόμενη απόφαση της Γερμανίας να εισβάλει στα Βαλκάνια.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1930 οι δεξιές δικτατορίες είχαν αντικαταστήσει τις δημοκρατικές κυβερνήσεις σε όλα τα Βαλκάνια και τα κομμουνιστικά κόμματα είχαν παντού απαγορευθεί. Αλλά οι βαλκανικές δικτατορίες διέφεραν από τα φασιστικά καθεστώτα στο ότι στην περιοχή των Βαλκανίων απέτυχαν να επιβιώσουν κόμματα μαζικού χαρακτήρα. Εξαίρεση ίσως αποτέλεσε το μοναδικό τοπικό κίνημα ευρείας βάσης που επικαλούνταν τον φασισμό, αυτό του Κοδρεάνου στη Ρουμανία. Η συγκεκριμένη αυτή πολιτική κατάσταση αποτελούσε κατ’ αρχήν έναν παράγοντα που λειτουργούσε αποτρεπτικά για τη ναζιστικη Γερμανία να οργανώσει μια εισβολή στα Βαλκάνια, ανάλογη με αυτή που είχε διαξαχθεί στη Δυτική Ευρώπη.
Ο ελληνικός ναυτικός αγώνας 1940-1944
του Ζήση Φωτάκη
Κάθε φορά που πλησιάζει η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου 1940  αδήριτη προβάλλει η ανάγκη της επαναπροσέγγισης του ορόσημου αυτού του εθνικού μας βίου. Στόχος λοιπόν του παρόντος άρθρου είναι η αδρή παρουσίαση του γενικού πλαισίου της ελληνικής συμμετοχής στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η επισκόπηση του ελληνικού ναυτικού αγώνα τα χρόνια αυτά. Ενός αγώνα που, όπως θα παρατηρούσε και ο ευαγγελιστής της ναυτικής ισχύος Mahan, υπήρξε τόσο ουσιαστικός για την τελική έκβαση του πολέμου όσο σεμνός και αθέατος ήταν.
Ο πόλεμος του 1940 οφείλεται σε πλειάδα παραγόντων η αναβάθμιση όμως του γεωπολιτικού δυναμικού της Ιταλίας την επαύριον του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου συνιστά το σημαντικότερο από αυτούς. Η Ιταλία του 1920 και των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων αποτελούσε, φαινομενικά, τη μεγάλη «χαμένη» στο στρατόπεδο των νικητών, καθώς απέτυχε να δρέψει σημαντικά αποικιακά οφέλη, όπως η Αγγλία και η Γαλλία. Η αποτυχία όμως αυτή αντισταθμίστηκε με τη μεταπολεμική χάραξη των βορείων συνόρων της με τα οποία δέσποσε η Ιταλία των πανίσχυρων αμυντικά κορυφογραμμών των Ιταλικών Άλπεων, οπότε και απομακρύνθηκε ο κίνδυνος της από Βορρά επιτυχούς εχθρικής εισβολής στην Ιταλική χερσόνησο. Επιπλέον, η σημαντική οικονομική και δημογραφική εξασθένηση της Γαλλίας και της Γερμανίας από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο απομάκρυνε το ενδεχόμενο σοβαρής απειλής της Ιταλίας από τις δύο αυτές δυνάμεις. Συνάμα, η εδαφική επέκταση της βρετανικής αυτοκρατορίας στην Ανατολική Μεσόγειο, η σχετική της οικονομική και ναυτική παρακμή αλλά και η ιαπωνική απειλή κατά των Βρετανικών Ινδιών και των Αντιπόδων προσέδωσαν στα μάτια των Άγγλων ιθυνόντων ιδιαίτερη βαρύτητα στον κίνδυνο που αντιπροσώπευαν για τα βρετανικά συμφέροντα οι ισχυρές, ιταλικές, αεροναυτικές δυνάμεις. Τέλος, η κατάρρευση της αυστροουγγρικής, της ρωσικής και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δημιούργησε κενό ισχύος στην Κεντρική Ευρώπη και στα Βαλκάνια που από νωρίς προσέλκυσε το ιταλικό ενδιαφέρον.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#520 Οκτώβριος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΕΛΑΦΗΒΟΛΙΑ ΚΑΙ Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΚΑΛΑΠΟΔΙΟΥ
του Ελευθέριου Ηλ. Καντζίνου
 14 ΓΕΩΡΓΙΟΣ Β΄ΚΑΙ ΜΕΤΑΞΑΣ: ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ, ΟΙ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΤΟΥΣ, Η ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ
του Σωτήρη Ριζά
Διαβάστε περισσότερα >>
 20 Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΟΣ ΤΟΥ 1940
του Δημήτρη Κ. Αποστολόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 30 Ο Β΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
του Ανδρέα Στεργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 42 Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΝΑΥΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ 1940-1944
του Ζήση Φωτάκη
 49 Η ΕΛΛΑΔΑ, Ο Β΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Η ΝΕΑ ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ (1943-46)
του Σπυρίδωνος Γ. Πλουμίδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 60 «ΝΑΙ» ΑΝΤΙ «ΟΧΙ», ΦΡΑΝΚΟ ΑΝΤΙ ΜΕΤΑΞΑΣ
του Δημήτρη Ε. Φιλιππή
Διαβάστε περισσότερα >>
 68 Η ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΕ ΤΖΑΜΙ
του Νίκου Κ. Νικολούδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 76 Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗ
του Κωνσταντίνου Αλεξίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 90 Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗ (Μέρος Α΄)
του Γιάννη Ράγκου
Διαβάστε περισσότερα >>
 102 ΟΙ ΝΕΕΣ ΜΑΦΙΕΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
του Φίλιππου Φιλίππου
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 ΥΠΟΓΕΙΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ Ν. ΑΜΕΡΙΚΗΣ
του Φίλιππου Φίλιππα
 113 Βιβλία και Ιστορία
Ελένης Κ. Δημητρίου Ο ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΒΙΩΜΑ. Ημερολόγια Ελλήνων στρατιωτών. Σύλλογος Προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2010, σελ.: 540, τιμή: 20,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 113 Βιβλία και Ιστορία
Γιάννης Γιαννόπουλος ΤΣΙΤΑΝΤΙΝΟΙ, ΟΙ SNOB ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ Εκδόσεις Παπαζήση, 2011, σελ.: 648, τιμή: 36,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
113    Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122    Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
124    Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128    Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost