Περιοδικό Ιστορία
Κι όμως, όμορφα… Ένα βιβλίο για την τζαζ
Κι όμως, όμορφα... Ένας μάλλον ιδιόρρυθμος τίτλος για ένα βιβλίο που υπερβαίνει τις συνήθεις ...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

113 Βιβλία και Ιστορία

Μανουήλ Γεδεών

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΕΝΗΤΩΝ, 1453-1913
Φιλολογική Επιμέλεια: Φίλιππος Ηλιού
ΜΙΕΤ, 2010, τόμ. Α΄ σ. 418, τόμ. Β΄, σ. 551, τιμή: 45,00 €

 

Ο Μανουήλ  Ι. Γεδεών (1851-1943)  ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την περίοδο του Μεσαίωνα, και μάλιστα προτιμούσε να λέγεται μεσαιωνολόγος. Η συγγραφική του δραστηριότητα εκτείνεται σε περισσότερα από 70 χρόνια. Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες ιστοριοδίφες και έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως ο «τελευταίος γνήσιος Φαναριώτης».
Γεννήθηκε στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης  από γονείς κρητικής καταγωγής. Το 1869 αποφοίτησε από τη Μεγάλη του Γένους Σχολή και άρχισε να ασχολείται με την δημοσιογραφία. Συνεργάστηκε αρχικά με την εφημερίδα Κωνσταντινούπολις, αλλά και με την τουρκόφωνη εφημερίδα Μικρά Ασία. Αργότερα εξέδωσε ο ίδιος δύο ελληνόφωνες εβδομαδιαίες εφημερίδες, τις Πρωία (1876) και Ανατολή (1877), όμως αυτή η εκδοτική του δραστηριότητα δεν κράτησε πολύ. Από το 1881 ως το 1923 υπήρξε μέλος της συντακτικής ομάδας της Εκκλησιαστικής Αλήθειας, του επίσημου οργάνου του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, συνεχίζοντας παράλληλα την αρχειοδιφική και ιστορική έρευνα που είχε από παλαιότερα ξεκινήσει. Στις περιόδους από το 1882 ως το 1885, και από το 1888 ως το 1890, ήταν αρχισυντάκτης της Εκκλησιαστικής Αλήθειας, ενώ από το 1902 ως το 1923 επίτιμος διευθυντής της. Στο περιοδικό αυτό δημοσίευσε πλήθος ιστορικών μελετών, χειρόγραφους κώδικες ανέκδοτους ως τότε, καθώς και πατριαρχικά σιγίλλια και εκκλησιαστικά έγγραφα. Το 1897 διορίστηκε μέγας χαρτοφύλαξ του Οικουμενικού Πατριαρχείου, οπότε έκτοτε είχε την ευκαιρία να αναδιφήσει το πατριαρχικό αρχείο και να δημοσιεύσει πολύτιμο αρχειακό, ιστορικό και φιλολογικό υλικό από εκεί. Το 1901 δέχθηκε και το οφίκιο του χρονογράφου του Οικουμενικού Πατριαρχείου και το 1920 του υπομνηματογράφου του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων˙ το 1929 εξελέγη πρόσεδρο μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στον τομέα της Βυζαντινής Ιστορίας. Επίσης ήταν μέλος της Ρουμανικής Ακαδημίας. Κατά τη θητεία του στο Οικουμενικό Πατριαρχείο υπήρξε ένας από τους πιο έμπιστους συμβούλους του Πατριάρχη Ιωακείμ, και αναμείχθηκε σε όλα τα ζητήματα που συντάραξαν είτε το ίδιο το Πατριαρχείο είτε τους Έλληνες της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Από το 1921 διέμενε στην Αθήνα, όπου το 1926 ίδρυσε και διηύθυνε τον Σύλλογο των Μεσαιωνικών Γραμμάτων, καθώς και την ομώνυμη περιοδική έκδοση του συλλόγου.
Πολυγραφότατος, δημοσίευσε δεκάδες ογκώδη βιβλία. Περισσότερα από 730 δημοσιεύματά του εκτείνονται σε διάστημα που καλύπτει τα τρία τέταρτα ενός αιώνα: από το 1870, όταν, σε ηλικία 19 ετών, πρωτοδημοσιεύει στην Πανδώρα και στην Ομόνοια του Βλάση Γαβριηλίδη, ως το 1940-41, δύο χρόνια πριν από τον θάνατό του, όταν διέκοψε τη συγγραφική του εργασία, «εμποδισμένος πιο πολύ από τις δυσκολίες των καιρών παρά από το πάθος των ματιών του». Στις μελέτες του ασχολείται με πολλά θέματα: τη μουσική, τη βιογραφία, τη γραμματολογία, την πολιτική και τη θρησκευτική ιστορία, τη βιβλιογραφία, την επιγραφική, την εικονογραφία και τη λαογραφία. Η έρευνά του επικεντρώνεται στην πατριαρχική ιστορία του ελληνισμού κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Το γεωγραφικό κέντρο της ερευνητικής του δραστηριότητας ήταν η Κωνσταντινούπολη και η πέριξ περιοχή, η αρχειοδιφική του έρευνα όμως επεκτάθηκε και σε περιοχές όπως το Άγιον Όρος και η Πάτμος. Ο Γεδεών αγωνίστηκε να διασώσει και την προφορική παράδοση, έχοντας την επίγνωση ότι η προφορική παράδοση συμπληρώνει τη γραπτή. Στα έργα του έχει καταγράψει μεγάλο μέρος της παράδοσης αυτής.
Με περισσότερα από δέκα δημοσιεύματα τον χρόνο επί εβδομήντα συνεχή έτη, κατέθεσε στα νεοελληνικά γράμματα όχι μόνο ένα ογκώδες έργο, αλλά και μια πλούσια ποικιλία θεμάτων. 70 κείμενά του αναφέρονται στην ιστορία των πρώτων αιώνων της Εκκλησίας και σε γενικά θέματα της εκκλησιαστικής παράδοσης και του θρησκευτικού βίου, 80 σε θέματα της Βυζαντινής περιόδου, 148 σε διαχρονικά θέματα της Τουρκοκρατίας και επιπλέον, ειδικότερα: 35 στον 15ο-16ο  αιώνα, 48 στον 17ο, 154 στον 18ο (ως την Επανάσταση του 1821), 94 στον 19ο και 20ό αιώνα. Όλα αυτά στηριγμένα σε προωθημένες και λεπτομερειακές έρευνες των χειρογράφων και των εντύπων πηγών, τις οποίες ο Γεδεών ήξερε να πλουτίζει με στοιχεία αντλημένα από μια μακρά προφορική παράδοση.
 Με λίγες εξαιρέσεις, οι έρευνές του και τα έργα του είχαν για επίκεντρο την ιστορία της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και την ιστορία της Παιδείας. Στο έργο του αυτό βοηθήθηκε και από το γεγονός ότι ο ίδιος έζησε, από πολύ νωρίς, μέσα στην καρδιά της Ανατολικής Ορθοδοξίας, στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, όπου θητεύει, κανονικά, για ένα πολύ μεγάλο διάστημα. Βρέθηκε, έτσι, δίπλα στους θησαυρούς της χειρόγραφης και της προφορικής παράδοσης που φρόντισε να αξιοποιήσει εντατικά. Μια απλή αναδρομή στο πλούσιο έργο του επιτρέπει να συλλάβουμε τα πρώιμα ενδιαφέροντά του: μισθοί, τιμές, αλφαβητισμός, περιεχόμενο της διδασκαλίας (και όχι μόνο απαρίθμηση σχολείων και δασκάλων), μαθητικός πληθυσμός, πυκνότητα εκκλησιασμών, αφορισμοί, ετεροδιδασκαλίες, ιστορία του βιβλίου (που ερευνάται όχι μόνο από στενά βιβλιογραφική σκοπιά αλλά, κυρίως, ως δείκτης παιδείας και συλλογικών στάσεων), θέση της γυναίκας και της οικογένειας, δημογραφία και θνησιμότητα, βιβλιοθήκες, συνδρομητές, κήρυγμα, είναι μερικά από τα θέματα που αυτός επισήμανε ή ανανέωσε: σήμερα βρίσκονται στο επίκεντρο των ενδιαφερόντων της ιστορικής έρευνας. Από την άποψη αυτή θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι για τον Γεδεών δεν υπήρχε μεγάλη και μικρή ιστορία, με την έννοια που έδιναν οι παλαιότεροι σε αυτούς τους όρους. Υπήρχε μια ενιαία ιστορία και προσπαθούσε, με τα μέσα που διέθετε, να ταιριάξει τις ψηφίδες της για να αποδώσει την ενότητά της. Πνεύμα συστηματικό, όπως καταδεικνύουν τα έργα του, προσπαθούσε κάθε φορά –αδιάφορο αν εύστοχα ή όχι– να αποκαταστήσει ή να υποθέσει το γενικό, συγχρονικό ή διαχρονικό, πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτούργησαν οι επιμέρους ενότητες ή, ακόμα, οι ελάχιστες μονάδες. Οδηγήθηκε έτσι, κινημένος ίσως και από μια σωστή αίσθηση των όγκων και των αναλογιών, σε μια ιστορία που ενώ δεν παραμελεί τα όσα διαδραματίζονται στην επιφάνεια ή στις ανώτερες βαθμίδες της κοινωνικής ιεραρχίας, ταυτόχρονα ενδιαφέρεται για όσα συμβαίνουν κοντά στη βάση, εκεί που δρουν οι πολυάριθμες, ανώνυμες, ομάδες. Και από την άποψη αυτή το έργο του, προδρομικό, διασταυρώνεται με εντελώς σύγχρονά μας ζητούμενα.
Σε ένα κείμενό του, που δημοσιεύτηκε το 1976, ο Φίλιππος Ηλιού σημείωνε: «Ο σημερινός ερευνητής, εκείνος ιδίως που ασχολείται με την ιστορία της Τουρκοκρατίας και του νεοελληνικού 19ου αιώνα, θα διασταυρωθεί, αναγκαστικά, με το έργο του Μανουήλ Ι. Γεδεών (1851-1943). Και θα μένει διαρκώς έκπληκτος όχι μόνο από την παραγωγικότητα του άρχοντος και Μεγάλου Χαρτοφύλακος και Χρονογράφου της Μεγάλης Εκκλησίας, Υπομνηματογράφου της Εκκλησίας Ιεροσολύμων, αλλά, κυρίως, από την ιδιότυπη ποιότητα και, όπως θα λέγαμε σήμερα, από τον πρωτοποριακό χαρακτήρα των ζητήσεων και της προβληματικής του». Ο Ηλιού, δυστυχώς, δεν πρόλαβε να εκδώσει την Ιστορία των του Χριστού Πενήτων, 1453-1913, την έκδοση της οποίας δεν είχε ολοκληρώσει ο Μανουήλ Ι. Γεδεών. Μετά τον θάνατό του η Μαρία Ηλιού παρέδωσε στο ΜΙΕΤ τα δοκίμια της τελευταίας διόρθωσης, παραδόθηκαν επίσης σχέδια εισαγωγικών σημειωμάτων, κατάλογοι περιεχομένων, στοιχεία της εικονογράφησης και το ευρετήριο σε χειρόγραφα δελτία. Από τα κατάλοιπα του Φίλιππου Ηλιού διασώθηκε τελικά και ανασυστήθηκε  το κείμενο που αποτελεί την τελευταία εκδοχή της εισαγωγής με βάση τα ευρεθέντα σχεδιάσματα. Το εκδοτικό αποτέλεσμα είναι ευφρόσυνο. Το ΜΙΕΤ προσφέρει αναμφίβολα μια σημαντική έκδοση που θα συμβάλει στη βιβλιογραφία μας.

#518 Αύγουστος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Ο ΠΟΛΥΒΙΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΩΝ
του Παναγιώτη Σουλτάνη
Διαβάστε περισσότερα >>
 20 Ο ΧΙΤΛΕΡ ΩΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΗΓΕΤΗΣ
του Περικλή Δεληγιάννη
Διαβάστε περισσότερα >>
 32 Ο ΓΚΕΟΡΓΚ ΕΛΣΕΡ ΚΑΙ Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡ
του Γιάννη Ράγκου
Διαβάστε περισσότερα >>
 42 ΡΙΧΑΡΔΟΣ ΠΛΑΝΤΑΓΕΝΕΤΗΣ
της Μαρί Ανν Πόλο ντε Μπολιέ
 51 ΣΤΑΣΙΑΣΤΕΣ ΠΑΣΑΔΕΣ ΣΤΗ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΤΟΥ ΥΣΤΕΡΟΥ 18ου ΑΙΩΝΑ
του Νικολάου Π. Καποδίστρια
Διαβάστε περισσότερα >>
 62 Η ΑΓΓΛΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ (Μέρος ΣΤ΄)
του Γιώργου Γεωργή
Διαβάστε περισσότερα >>
 74 ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΤΣΙΛΛΕΡ. Η ΑΘΗΝΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΓΙΝΕ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
Διαβάστε περισσότερα >>
 88 Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΑΜΑΡΤΖΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΔΙΟΜΟΡΦΟ ΚΕΡΚΥΡΑΪΚΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ
 του Θεοδόση Πυλαρινού
Διαβάστε περισσότερα >>
 96 ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΙ ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΛΗΝΟΣ
 της Καλλιόπης Ραπανάκη
 103 ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗΣ Της ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
του Διονύση Κ. Μαγκλιβέρα
 110 ΠΕΤΡΑ, Η ΛΑΞΕΥΜΕΝΗ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΥ
 του Φίλιππου Φίλιππα
 113 Βιβλία και Ιστορία
Μανουήλ Γεδεών
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΕΝΗΤΩΝ, 1453-1913
Φιλολογική Επιμέλεια: Φίλιππος Ηλιού
ΜΙΕΤ, 2010, τόμ. Α΄ σ. 418, τόμ. Β΄, σ. 551, τιμή: 45,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 113 Βιβλία και Ιστορία
Φωτεινή Τομαή
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΕΠΟΙΗΣΕΝ…
Εκδόσεις Παπαζήση, 2011, σελ. 364, τιμή:17,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
113  Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122  Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
124   Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost