Περιοδικό Ιστορία
Κι όμως, όμορφα… Ένα βιβλίο για την τζαζ
Κι όμως, όμορφα... Ένας μάλλον ιδιόρρυθμος τίτλος για ένα βιβλίο που υπερβαίνει τις συνήθεις ...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

20 Ο ΧΙΤΛΕΡ ΩΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΗΓΕΤΗΣ

Ο ΧΙΤΛΕΡ ΩΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΗΓΕΤΗΣ
του ΠΕΡΙΚΛΗ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗ


Οι στρατηγικές κα οι ηγετικές ικανότητες του Χίτλερ έχουν καταστεί αντικείμενο αρκετών διερευνήσεων, συζητήσεων και διαφωνιών. Οι περισσότεροι μελετητές θεωρούν ότι δεν διέθετε τις ικανότητες για την αρχηγία της διεξαγωγής του ιδιαιτέρως αποφασιστικού Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Άλλοι θεωρούν, ότι παρά τα λάθη του υπήρξε ένας ικανός στρατιωτικός ηγέτης και στρατηγός, ιδίως στην αρχή του πολέμου. Στο παρόν άρθρο θα επιχειρηθεί μία όσο το δυνατόν πιο αμερόληπτη διερεύνηση των συγκεκριμένων ικανοτήτων του Χίτλερ, δηλαδή ανεξάρτητα από τη συνολική αρνητική ιστορική πορεία του.
Οι ερευνητές και οι ιστορικοί που πιστεύουν ότι ο Χίτλερ ήταν ένας ικανός στρατηγός και πολεμικός αρχηγός έχουν αυξηθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Ωστόσο η εικόνα του ως ανεπαρκούς πολεμικού αρχηγού ήταν ως πρόσφατα η επικρατούσα, κυρίως λόγω των μεταπολεμικών αναφορών των στρατηγών του οι οποίοι επιχείρησαν να αποποιηθούν την ευθύνη της ήττας, και προφανώς επειδή η Γερμανία δεν ήταν η νικήτρια («ο νικητής γράφει την Ιστορία»). Σύμφωνα με αυτή την εικόνα, ο Χίτλερ οδήγησε τη Γερμανία στην καταστροφική ήττα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο τόσο με το να δημιουργεί εξωτερικούς εχθρούς τους οποίους η χώρα δεν μπορούσε να νικήσει όσο και με το να παρεμβαίνει στο έργο των στρατηγών του, ιδιαίτερα στις λεπτομέρειες των επιχειρήσεων.
Ο εθνικοσοσιαλιστής ηγέτης χαρακτηριζόταν πράγματι από αυτές τις συμπεριφορές λόγω της αντίληψής του ότι η μορφή του πολέμου είχε αλλάξει ριζικά από την εποχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Θεωρούσε ότι ο πόλεμος δεν ήταν πλέον υπόθεση σύγκρουσης στρατών, κρατικών οντοτήτων ή οικονομιών, αλλά εθνών, ακόμη και ανθρωπολογικών φυλών. Σύμφωνα με την άποψη του ιδίου και των θεωρητικών εθνικοσοσιαλιστών ανθρωπολόγων, γενετιστών, ακόμη και αρχαιολόγων –οι οποίοι στρέβλωσαν από τότε βάναυσα την επιστημονική εικόνα της φυσικής-μορφολογικής ανθρωπολογίας–, το κύριο κριτήριο για την τελική νίκη ήταν η «φυλετική αξία» (Rassenwert) ενός λαού. Παρ’ ότι ο Χίτλερ υπολόγιζε και άλλους σημαντικούς παράγοντες για την πολεμική επικράτηση (όπως θα δούμε στη συνέχεια), η σχεδόν παρανοειδής εμμονή του στην απλοϊκή άποψη της «φυλετικής ανωτερότητας» των Αρίων, οδήγησε τη Γερμανία κοντά στην εκμηδένιση το 1945. Πρέπει να τονισθεί ότι από την επιστημονική θεώρηση της φυσικής ανθρωπολογίας, η «φυλή των Αρίων» (εξυμνούμενη από όλους τους Βορειοευρωπαίους εθνικοσοσιαλιστές) δεν υφίστατο. Αυτή η πραγματικότητα ίσως έφερνε σε αμηχανία τους Γερμανούς ανθρωπολόγους, παρά τις «φιλότιμες» αλλά μάταιες προσπάθειες ανθρωπολόγων, όπως ο Γκύντερ και αρχαιολόγων όπως ο Φον Κόζινα, να τεκμηριώσουν την ύπαρξή της φυλετικά και αρχαιολογικά. Το μεγαλύτερο μέρος του γερμανικού λαού δεν ανήκει στον νορδικό (βόρειο) ανθρωπολογικό τύπο, τον οποίο οι θεωρητικοί του ναζισμού (εθνικοσοσιαλισμού) ταύτισαν αυθαίρετα με τους αρχαίους Αρίους, αλλά στον αλπικό, τον ανατολικό βαλτικό, τον βόρειο διναρικό και τον φαιλο-δαλικό, δηλαδή ανθρωπολογικούς τύπους αλλότριας προέλευσης. Ο ίδιος ο Χίτλερ ήταν ένας τυπικός αλπικός. Όσο για τους Αρίους, η συγκεκριμένη ονομασία ανήκει στους Πρωτοϊνδοευρωπαίους νομάδες προγόνους των Ιρανών και των Ινδοαρίων, προερχόμενη από τον σανσκριτικό και αβεστικό (πρωτοϊρανικό) όρο «Arya/Aria» για τους «ευγενείς». Από τον ίδιο όρο προέρχονται οι ονομασίες του Ιράν («Aryana», Αρειανή/Αρεία), των Ιρανών και των Αρία/Αριάνα της σανσκριτικής γραμματείας (Ινδοαρίων). Οι εθνικοσοσιαλιστές θεωρητικοί τον οικειοποιήθηκαν, όταν ταύτισαν χωρίς πραγματικά επιχειρήματα, τα αρχέγονα ινδοευρωπαϊκά φύλα (ινδογερμανικά κατά την άποψή τους) με τη νορδική (βορειοευρωπαϊκή) ανθρωπολογική φυλή και τους προγόνους των τευτονικών εθνών (Γερμανών-Αυστριακών, Γερμανοελβετών, Σκανδιναβών και Ολλανδοφλαμανδών).  
Παρά την αντίληψη ότι ο Χίτλερ ήταν θιασώτης της «ωμής βίας» για την επίτευξη της νίκης, στην πραγματικότητα θεωρούσε ότι αυτή δεν μπορούσε να αντιπαρατεθεί στην ευφυΐα και στη σιδηρά θέληση οι οποίες θα έφερναν τον θρίαμβο στη Γερμανία. Σημαντικές προϋποθέσεις για εκείνον ήταν και οι φυσικοί πόροι και η ανεπτυγμένη οικονομία, γι’ αυτό επιδίωκε πρωτίστως να κατακτήσει γαίες και πρώτες ύλες, απαραίτητες κατά την άποψή του για την επιβίωση του γερμανικού έθνους «το οποίο χρειαζόταν περισσότερο ζωτικό χώρο» (Lebensraum). Ο Χίτλερ έδινε επίσης ιδιαίτερη σημασία στη στρατιωτική τεχνολογία, αναζητώντας διαρκώς νέα οπλικά συστήματα, και στην ψυχολογική καταπόνηση του εχθρού. Επιδίωκε πάντοτε να υπερφαλαγγίζει τον εχθρό σε κάθε τομέα, από την υψηλή διπλωματία και την υψηλή στρατηγική ως την τακτική στο πεδίο της μάχης. Δεν είχε την αυταπάτη ότι μία ή δύο νικηφόρες μάχες μπορούσαν να καταβάλουν έναν εχθρό, αλλά χρησιμοποιούσε κάθε μάχη ως μέσο συντριπτικής πίεσης σε εκείνον προκειμένου να τον «πείσει» ότι η αντίστασή του είναι μάταιη.
Η θέληση του Χίτλερ να δώσει διέξοδο διαπραγματεύσιμης συνθηκολόγησης σε όσους ήθελαν να καταθέσουν τα όπλα, δεν έχει τύχει της απαραίτητης προσοχής. Δεν επιδίωκε την ολοκληρωτική καταστροφή των ηττημένων, όχι βέβαια από ανθρωπισμό τον οποίο σίγουρα δεν διέθετε: γνώριζε ότι μία τέτοια επιδίωξη θα προκαλούσε την πεισματώδη αντίσταση των αντιπάλων και επομένως την περαιτέρω καταπόνηση των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων (Wermacht), αλλά κυρίως απέβλεπε στην εξαπάτησή τους αφού παραδίδονταν, οπότε μπορούσε να τους μεταχειριστεί όπως ήθελε. Ένα παράδειγμα αυτής της πολιτικής ήταν η διαταγή του στα προωθημένα γερμανικά σώματα που απειλούσαν το Βρετανικό Εκστρατευτικό Σώμα στη Γαλλία (B.E.F.), να σταματήσουν την προέλαση ενώπιον της Δουνκέρκης, επιτρέποντας έτσι τη διάσωση του σώματος στη Βρετανία (1940). Έχει θεωρηθεί ότι ήθελε να δηλώσει στους Βρετανούς την επιθυμία του για ειρήνευση μαζί τους προκειμένου να πλήξει ανενόχλητος τον «κοινό μαρξιστικό εχθρό», τη Σοβιετική Ένωση, να τη συντρίψει και έπειτα να στραφεί εξίσου ανενόχλητος εναντίον της Βρετανίας. Ωστόσο, ο μανιώδης πολεμικός ενθουσιασμός των γερμανικών δυνάμεων ανέτρεπε ενίοτε τις επιδιώξεις του ηγέτη τους, όπως συνέβη στην ΕΣΣΔ ήδη από την αρχή της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα (1941). Η σαρωτική ναζιστική εισβολή στη χώρα δεν άφηνε καμία αμφιβολία στον λαό της για την τύχη του αν συνθηκολογούσε με τον εισβολέα, ανατρέποντας έτσι τις ελπίδες του Χίτλερ για συνθηκολόγησή του. Μολαταύτα, ο γερμανικός στρατός δεν ευθυνόταν για το πολεμικό πάθος του (το οποίο κατέληγε συχνά σε αγριότητες και σφαγές σε βάρος πολιτών) ούτε για την ακόρεστη επιθυμία του για την κατάκτηση εδαφών και πρώτων υλών, επειδή αυτές οι επιδιώξεις είχαν καθορισθεί ως ζωτικές από τον αρχηγό (Fuhrer). Συμπερασματικά, ο Χίτλερ είχε διαπράξει ένα σημαντικό σφάλμα υψηλής στρατηγικής: ενώ προσπαθούσε να παραπλανήσει τον εχθρό ως προς τις προθέσεις του προσφέροντας τη δυνατότητα συνθηκολόγησης, η βαναυσότητα των φανατισμένων δυνάμεών του υποδείκνυαν στους αμυνόμενους ότι δεν έπρεπε να τρέφουν ελπίδες ή αυταπάτες για την τύχη τους αν συνθηκολογούσαν. Αυτή η δομική αντίφαση της υψηλής στρατηγικής του Χίτλερ υπήρξε σημαντικός παράγοντας για την τελική γερμανική ήττα, όμως ο φανατισμός με τον οποίο είχε «εμποτίσει» τα στρατεύματά του υπήρξε εξίσου σημαντικός παράγοντας των γερμανικών νικών.
Περνώντας στην εξέταση των επιμέρους σφαλμάτων αλλά και των επιτυχών επιλογών του Χίτλερ, η υποθετική «ανεπάρκειά» του ως πολεμικού αρχηγού βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις μαρτυρίες των στρατηγών του. Μεταπολεμικά οι τελευταίοι έδωσαν συνεντεύξεις στους ενάγοντες στις δίκες των νικητών, σε ιστορικούς και σε στρατιωτικούς αναλυτές (κυρίως στον Άγγλο ιστορικό Μπ. Λίντελ Χαρτ), στις οποίες υποστήριξαν γενικά ότι ο Χίτλερ έκανε σχεδόν μόνο λάθη σε όλη τη διάρκεια του πολέμου: η στρατηγική και οι ελιγμοί που κατέστρωνε ήταν εσφαλμένοι, γινόταν άκαμπτος όταν έπρεπε να είναι ευέλικτος και έκανε υποχωρήσεις όταν έπρεπε να μένει σταθερός. Οι Γερμανοί στρατηγοί θεωρούσαν εαυτούς –με ταπεινοφροσύνη– ως τους καλύτερους επαγγελματίες στρατιωτικούς στον πλανήτη, των οποίων τις συμβουλές ο Χίτλερ αγνοούσε. Τον τελευταίο τον περιέγραφαν ως έναν απλό δεκανέα (ο βαθμός του κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον οποίο είχε ανδραγαθήσει) και «ερασιτέχνη στρατιώτη», ο οποίος ήθελε να διευθύνει σχεδόν μόνος του έναν ολοκληρωτικό πόλεμο εξελιγμένου τύπου. Έτσι υπέπεσε σε στρατηγικά σφάλματα που οδήγησαν στην καταστροφή της πατρίδας.
. . [...] διαβάστε περισσότερα στο τεύχος 518 (Αύγουστος 2011).

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#518 Αύγουστος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Ο ΠΟΛΥΒΙΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΩΝ
του Παναγιώτη Σουλτάνη
Διαβάστε περισσότερα >>
 20 Ο ΧΙΤΛΕΡ ΩΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΗΓΕΤΗΣ
του Περικλή Δεληγιάννη
Διαβάστε περισσότερα >>
 32 Ο ΓΚΕΟΡΓΚ ΕΛΣΕΡ ΚΑΙ Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡ
του Γιάννη Ράγκου
Διαβάστε περισσότερα >>
 42 ΡΙΧΑΡΔΟΣ ΠΛΑΝΤΑΓΕΝΕΤΗΣ
της Μαρί Ανν Πόλο ντε Μπολιέ
 51 ΣΤΑΣΙΑΣΤΕΣ ΠΑΣΑΔΕΣ ΣΤΗ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΤΟΥ ΥΣΤΕΡΟΥ 18ου ΑΙΩΝΑ
του Νικολάου Π. Καποδίστρια
Διαβάστε περισσότερα >>
 62 Η ΑΓΓΛΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ (Μέρος ΣΤ΄)
του Γιώργου Γεωργή
Διαβάστε περισσότερα >>
 74 ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΤΣΙΛΛΕΡ. Η ΑΘΗΝΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΓΙΝΕ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
Διαβάστε περισσότερα >>
 88 Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΑΜΑΡΤΖΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΔΙΟΜΟΡΦΟ ΚΕΡΚΥΡΑΪΚΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ
 του Θεοδόση Πυλαρινού
Διαβάστε περισσότερα >>
 96 ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΙ ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΛΗΝΟΣ
 της Καλλιόπης Ραπανάκη
 103 ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗΣ Της ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
του Διονύση Κ. Μαγκλιβέρα
 110 ΠΕΤΡΑ, Η ΛΑΞΕΥΜΕΝΗ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΥ
 του Φίλιππου Φίλιππα
 113 Βιβλία και Ιστορία
Μανουήλ Γεδεών
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΕΝΗΤΩΝ, 1453-1913
Φιλολογική Επιμέλεια: Φίλιππος Ηλιού
ΜΙΕΤ, 2010, τόμ. Α΄ σ. 418, τόμ. Β΄, σ. 551, τιμή: 45,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 113 Βιβλία και Ιστορία
Φωτεινή Τομαή
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΕΠΟΙΗΣΕΝ…
Εκδόσεις Παπαζήση, 2011, σελ. 364, τιμή:17,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
113  Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122  Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
124   Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost