Περιοδικό Ιστορία
ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Μια νοσταλγική και αποκαλυπτική βιογραφία της μεταπολεμικής γενιάς απο το '40 ως σήμερα...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

115 Βιβλία και Ιστορία

Ευάνθης Χατζηβασιλείου. ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ. Το ριζοσπαστικό ρεύμα, 1932-1979, εκδ. Πατάκη, 2010, σελ. 608, τιμή: 37,00 €

Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί στη μελέτη της σύγχρονης Ελλάδας, η σχετική με τις πολιτικές δυνάμεις και τις ιδεολογικές τους τάσεις έρευνα παρουσιάζει μια ανισορροπία. Ενώ έχει αρκετά εκτεταμένα εξεταστεί η κομμουνιστική Αριστερά, η μελέτη των σχηματισμών του σύγχρονου ελληνικού φιλελευθερισμού παραμένει ελλιπής. Σε τούτο πιθανόν να έχει συντείνει το ότι, τουλάχιστον μέχρι τη Μεταπολίτευση του 1974, στον φιλελεύθερο χώρο δεν δραστηριοποιούνταν κόμματα οργανωμένα στο μαζικό πρότυπο, κόμματα δηλαδή με συμπαγή φύση, που διευκολύνει την έρευνα. Το ιστοριογραφικό ενδιαφέρον στράφηκε στις βασικές πρακτικές επιλογές των φιλελεύθερων δυνάμεων, οι οποίες άσκησαν εξουσία και επομένως καθόρισαν την πορεία της χώρας.
Το βιβλίο του Ευάνθη Χατζηβασιλείου –αναπληρωτή καθηγητή στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών– δεν είναι μια ιστορία του ελληνικού φιλελευθερισμού στο σύνολό του, αλλά μίας μόνον τάσης του που αποκαλείται «ριζοσπαστική». Δεν παρουσιάζει μια έρευνα εντοπισμένη στο επίπεδο της πολιτικής θεωρίας. Δεν επικεντρώνεται στις συλλήψεις διανοητών που υπάρχει το ενδεχόμενο να περάσουν όλη τους τη ζωή κλεισμένοι σε ένα σπουδαστήριο, απομακρυσμένοι από την πολιτική επαφή. Παραμένει μια μελέτη πολιτικής ιστορίας· το θέμα του είναι οι τρόποι με τους οποίους ο ιδεολογικός προβληματισμός συνομίλησε με –και επηρέασε– την πρακτική πολιτική. Δεν μπορούμε να μιλήσουμε ότι πρόκειται για μελέτη των συναφών κομμάτων ως συλλογικών οργανισμών. Ο Χατζηβασιλείου ερευνά τη ζώνη της αλληλεπίδρασης μεταξύ του πολιτικού προβληματισμού, των πολιτικών σχηματισμών, των επιτελείων, της πρακτικής εφαρμογής. Εξετάζει την πορεία μιας συγκεκριμένης τάσης του ελληνικού φιλελευθερισμού. Εξετάζει τις αρχικές αναζητήσεις, τις μετεξελίξεις και τις διασπάσεις της, καθώς και τη διαδικασία με την οποία διεκδίκησε μια εκτεταμένη –αν και εκ των πραγμάτων ατελή– εφαρμογή των προσταγμάτων της.
Επικρατούσα ιδεολογία της βιομηχανοποιημένης Δύσης ή πολιτική θεωρία της νεωτερικότητας, ο φιλελευθερισμός δεν ασχολείται με ερωτήματα όπως η πορεία του ιστορικού αναπότρεπτου, αλλά αντιθέτως αρνείται τον ντετερμινισμό του μαρξισμού. Δεν τον απασχολεί η αναγκαιότητα της επιβολής της κοινωνίας πάνω στο άτομο. Απέχει επίσης από την ενεργό υποστήριξη συγκεκριμένων αισθητικών ή καλλιτεχνικών ρευμάτων έναντι άλλων, ίσως επειδή δεν θεωρεί ότι η πολιτική οφείλει να δίνει γραμμή. Ο φιλελευθερισμός απεχθάνεται τη στράτευση στον τομέα της τέχνης, ίσως και αυτός να είναι ένας λόγος που απουσιάζει η «φιλελεύθερη μουσική» ή η «φιλελεύθερη ζωγραφική». Ακόμη ο φιλελευθερισμός δεν παράγει πολιτική σε θέματα όπως η φύση του έρωτα, οι ανθρώπινες σχέσεις, οι εσωτερικές παρορμήσεις του ατόμου. Κατά τον Χατζηβασιλείου ο φιλελευθερισμός πιστεύει στην ελεύθερη επιλογή και δεν αποδέχεται ότι αυτή μπορεί να «υπαχθεί» σε πολιτικές αποφάσεις που θα ισχύουν για ολόκληρη την κοινωνία. Πάντως, ως βασικό γνώρισμα του φιλελευθερισμού παραμένει ο αρνητικός τρόπος ορισμού της ελευθερίας. Ο φιλελεύθερος ενδιαφέρεται να ορίσει τι απαγορεύεται στο άτομο, οπότε όλα τα άλλα επιτρέπονται. Αρνείται να αποδεχθεί μια «ελευθερία» που ορίζεται με την απαρίθμηση των ενεργειών που επιτρέπονται, και τούτο σε αυτή την περίπτωση επειδή όλες οι άλλες θα απαγορεύονταν.
Ο Χατζηβασιλείου στο ογκώδες βιβλίο του μελετά την ανάδυση και την εξέλιξη μιας ιδεολογικής και πολιτικής τάσης στην Ελλάδα από το τέλος της βενιζελικής κοσμογονίας ως και μετά τη Μεταπολίτευση. Πρόκειται για μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων και επιβαρύνσεων με επάλληλες εντάσεις, από τον Εθνικό Διχασμό ως τον Εμφύλιο Πόλεμο και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους. Παρακολουθεί την εμφάνιση, την εξέλιξη και την εφαρμογή των προταγμάτων του ιδεολογικού και του πολιτικού ρεύματος που προκάλεσε τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση στην Ελλάδα της μεταβενιζελικής εποχής. Οι μέτοχοι του ρεύματος επιζήτησαν, και σε μεγάλο βαθμό επέφεραν, μια δυναμική αναπροσαρμογή της ελληνικής δημόσιας ζωής: αναπτυξιακή παρέμβαση του κράτους στην οικονομία, εκβιομηχάνιση, αύξηση του εθνικού εισοδήματος, ορθολογική οικονομική διαχείριση, αναζήτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης μέσω της ισότητας ευκαιριών και ενίσχυσης της κοινωνικής κινητικότητας, θεσμική μεταρρύθμιση, υπέρβαση των αλλεπάλληλων διχασμών, αναζήτηση μιας νέας νομιμοποίησης του πολιτικού και του κοινωνικού συστήματος. Η μεταπολεμική οικονομική ανάπτυξη, η εδραίωση μιας σύγχρονης δημοκρατίας, η πλήρης συμμετοχή στο κίνημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης αποτέλεσαν ουσιώδεις επιτυχίες της συγκεκριμένης πολιτικής αντίληψης, στοχοθεσίας και μεθοδολογίας. 
Ήταν μια περίπλοκη διαδικασία: μια πορεία μέσα από τις Συμπληγάδες του ελληνικού 20ού αιώνα. Το βιβλίο εξετάζει τις μετεξελίξεις του συγκεκριμένου ρεύματος, τις εκδοχές και τις διασπάσεις του, τους τρόπους με τους οποίους μετουσιώθηκε σε πολιτική πράξη (αλλά και τις αποτυχίες του), την επιρροή της συγκυρίας, τον ρόλο των ηγετών (Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Γιώργος Θεοτοκάς, Κωνσταντίνος Τσάτσος, Γεώργιος Παπανδρέου, Κωνσταντίνος Καραμανλής κ.ά.), αλλά και τη σημασία της συγκρότησης ευρύτερων επιτελείων στη σύλληψη και στην εφαρμογή της πολιτικής. Τέλος, ανιχνεύονται οι τρόποι με τους οποίους η πολιτική αυτή μεθοδολογία συνομίλησε με τις διεθνώς κυρίαρχες φιλελεύθερες τάσεις της εποχής μεταξύ της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1929 και της δεύτερης πετρελαϊκής κρίσης του 1979-81 – δηλαδή η διαδικασία προσαρμογής της Ελλάδας στις ευρύτερες ροπές του δυτικού κόσμου.
Ο μελέτη του Χατζηβασιλείου συμβάλλει σημαντικά στην κατανόηση του παρελθόντος. Τα πορίσματά του αναφέρονται σε μια εποχή, πιθανόν κοντινή, αλλά οπωσδήποτε περασμένη, και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εξαγωγή πολιτικών «διδαγμάτων» για το σήμερα, που είναι από τόσες πολλές απόψεις τελείως διαφορετικό από ό,τι η περίοδος 1932-1979. Ο Ευάνθης Χατζηβασιλείου αποδεικνύει ότι διαθέτει τα εχέγγυα, μάλλον έχει τον τρόπο να κατανοεί το παρελθόν, χωρίς να επιζητεί να στρατεύεται, μέσω της ερευνητικής κατάθεσής του, σε σταυροφορίες της δικής του εποχής.

ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ

#512 Φεβρουάριος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ
του Σπύρου Γ. Γασπαρινάτου
 10 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΣΧΗΜΙΑΣ
του Κώστα  Ξ. Γιαννόπουλου
 22 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΣΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΘΕΣΜΩΝ: ΣΥΝΤΑΓΜΑ-ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ-ΔΙΟΙΚΗΣΗ
του Μιχάλη Τσαπόγα
Διαβάστε περισσότερα >>
 29 Η ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ
 του Γιάννη Γονατίδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 34 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ
του Γιάννη Γονατίδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 41 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ
του Αλέξη Φραγκιάδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 50 ΑΥΓΟΥΣΤΑ ΘΕΟΦΑΝΩ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
 58 Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΙΕΝΝΗΣ
 του Lucio Lami
 65 Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΜΑΡΙΝΙΑΝΟ (1515)
 του Δ. Ν. Γεράκη
Διαβάστε περισσότερα >>
 72 ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΣΤΟ «ΛΟΡΕΛΑΪ» ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ
του Γιάννη Ράγκου
 82 Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΝΤΟΝΑΛΝΤ ΣΤΟΤ-ΝΤΟΝ
του Διονύση Κ. Μαγκλιβέρα
Διαβάστε περισσότερα >>
 88 Η ΕΝΤΕΧΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
του Αλέξανδρου Χαρκιολάκη
Διαβάστε περισσότερα >>
 95 Η ΕΜΦΥΛΙΑ ΔΙΑΜΑΧΗ ΣΤΟ ΚΙΡΓΙΖΙΣΤΑΝ
του Φίλιππου Προέδρου
Διαβάστε περισσότερα >>
 103 Η ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΙΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ, Ο ΣΟΔΟΜΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΘΕΣ (β΄, μέρος)
του Βαγγέλη Γεωργίου
 111 ΣΤΟΟΥΝΧΕΝΤΖ: ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΑΙΝΙΓΜΑ
του Φίλιππου Φίλιππα
 115 Βιβλία και Ιστορία
Ευάνθης Χατζηβασιλείου. ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ. Το ριζοσπαστικό ρεύμα, 1932-1979
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
115 Βιβλία και Ιστορία
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Τέχνη και Ιστορία
ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
122 Θέατρο και Ιστορία
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
124 Ιστορία στο Διαδίκτυο
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128 Γιατί το λέμε έτσι;
ΧΡΥΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ
129 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ

ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost