Περιοδικό Ιστορία
ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Μια νοσταλγική και αποκαλυπτική βιογραφία της μεταπολεμικής γενιάς απο το '40 ως σήμερα...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

114 Βιβλία και Ιστορία

ΒΙΒΛΙΑ


Pierre-André Taguieff. ΘΕΩΡΙΕΣ ΣΥΝΩΜΟΣΙΑΣ. Εσωτερισμός, Εξτρεμισμός, Μετάφραση: Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις 2010, σελ.700, τιμή: 200 €


Η συνωμοσία των Ιλουμινάτι, ως επιχείρηση ανατροπής με στόχο την εγκαθίδρυση μιας «μοναδικής παγκόσμιας κυβέρνησης», καταγγέλλεται σταθερά από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης. Πρόκειται, βέβαια, για σκευωρία φανταστική, όπου οι εισηγητές, οι ηγέτες και οι φορείς της παρουσιάζονται ως τα μέλη μιας ισχυρής «μυστικής εταιρείας», ενώ στην πραγματικότητα είναι πλάσματα της φαντασίας και, πιο συγκεκριμένα, πλάσματα της μυθοποιητικής ικανότητας εκείνης που κλίνει προς την παραληρηματική ερμηνεία και την παρανοϊκή θέαση του κόσμου.
Η απόκλιση ανάμεσα στους ιστορικούς και στους πραγματικούς Ιλουμινάτι της Βαυαρίας και τους μυθοπλαστικά κατασκευασμένους Ιλουμινάτι είναι εντυπωσιακή. Οι Ιλουμινάτι της Βαυαρίας ήταν οργάνωση παρατακτική, με σύντομη ζωή (μία δεκαετία), με ιδιαίτερα μικρό αριθμό μελών και περιορισμένη επιρροή. Παρουσιάστηκαν ως «μυστική εταιρεία», εξαιρετικά ικανή υποτίθεται για χειραγωγήσεις, της οποίας οι διαδοχικοί ταγοί, και δήθεν «μύστες», σχημάτιζαν μια σατανική γενεά ή μια δυναστεία του Εωσφόρου. Στην πραγματικότητα όλες οι εκφάνσεις του ελευθεροτεκτονισμού μυθοποιήθηκαν και δαιμονοποιήθηκαν. Η αναγωγή σε μύθο και η απόδοση διαβολικών χαρακτηριστικών προϋπέθετε μια διάκριση μεγάλης ρητορικής σημασίας την οποία εισήγαγε ο αββάς Μπαρουέλ το 1797-1798, τη διάκριση ανάμεσα σε στοές (ορατές) και κρυφές στοές (αόρατες). Ο ελευθεροτεκτονισμός αποκτούσε δύο όψεις, και ό,τι δεν μπορούσε να λεχθεί για τον ορατό τεκτονισμό ήταν δυνατό να λεχθεί για τον αόρατο ή τον απόκρυφο τεκτονισμό, χωρίς τον φόβο μιας απότομης και δυσάρεστης αντιστροφής, ενώ μπορούσαν να λεχθούν τα πάντα για την άκρως μυστική κεφαλή της «μυστικής εταιρείας». Έτσι άνοιξε ο δρόμος για τις πιο παραληρηματικές κατηγορίες ενάντια στην «ανώτατη ηγεσία».
Ψεύδη, παραληρήματα και παραλογισμοί ανθούν όσο ποτέ. Στη λογοτεχνία –η επιτυχία του Κώδικα Ντα Βίντσι είναι χαρακτηριστική– στο Διαδίκτυο, στον κινηματογράφο, στα βιντεοπαιχνίδια, στους λίβελλους της άκρας Δεξιάς αλλά συχνά και της άκρας Αριστεράς συγκροτείται μια παρανοϊκή αντίληψη για τον κόσμο η οποία καταγγέλλει με φανατισμό την «παγκόσμια συνωμοσία» που προωθείται από οργανωμένες κρυφές ή σχεδόν κρυφές δυνάμεις, με στόχο την εγκαθίδρυση «παγκόσμιας κυβέρνησης».
Αυτό που είθισται να αποκαλείται, μάλλον ελλιπώς, «θεωρία συνωμοσίας» δηλώνει προκαλώντας σύγχυση ποικίλες στάσεις, πίστεις, οπτικές ή συστήματα σκέψης που διατείνονται ότι εξηγούν τα πράγματα.
Ο Πιερ-Αντρέ Ταγκιέφ δίνει απαντήσεις σε ερωτήματα όπως στο τι κοινό μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στα μυθιστορήματα –εσωτεριστικά και θεολογικά θρίλερ– του Νταν Μπράουν που γνώρισαν διεθνώς τεράστια εμπορική επιτυχία, και τα ακροδεξιά πολεμικά κείμενα που καταγγέλλουν συνωμοσίες, οργανωμένες από κρυφές ή σχεδόν κρυφές δυνάμεις, με στόχο την εγκαθίδρυση «παγκόσμιας κυβέρνησης». Ακόμη στο ποιες πίστεις ή σε ποια πάθη μοιράζονται οι μανιώδεις τηλεθεατές της σειράς X-Files, οι λάτρεις ταινιών, κόμικς ή βιντεοπαιχνιδιών που παρουσιάζουν μυστικές εταιρείες ή εισβολές εξωγήινων, αλλά και εκείνοι που καταναλώνουν αφειδώς κάθε είδους «εσωτεριστικές» τροφές ή ακόμη οι ψευτοεπιστήμονες και οι «εναλλακτικοί ιστορικοί» οι οποίοι καταγγέλλουν με φανατισμό την «παγκόσμια συνωμοσία»; Ο Ταγκιέφ με έναν μοναδικό τρόπο μάς καλεί να εξερευνήσουμε τη νέα κουλτούρα που διακινείται μαζικά στο Διαδίκτυο και μπορεί κάλλιστα να ονομαστεί το μεγάλο παζάρι του εσωτερισμού.


Nathalie Clayer. ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΑΛΒΑΝΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ, Μετάφραση: Ανδρέας Σιδέρης, Εκδόσεις Ισνάφι, 2009, σελ. 768, τιμή: 40,00 €


Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο εθνικισμός αποτελεί κύριο παράγοντα σε ό,τι αφορά τις πολιτικές εξελίξεις που συντελούνται στα Βαλκάνια και γενικότερα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ιδιαίτερα από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Είναι αναπόδραστο στοιχείο όλων των αναλύσεων που γίνονται πάνω στο θέμα, αφού επικαλύπτει κατά πολύ και άλλες πλευρές των εξελίξεων και των συγκρούσεων που πραγματοποιούνται στην περίοδο που ακολούθησε μετά την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων.
Ο αλβανικός εθνικισμός και γενικότερα ο αλβανισμός εν τω συνόλω δεν είναι τόσο ιδιαίτερος όσο γενικά λέγεται. Εγγράφεται και αυτός στην ίδια συγκυρία ανέλιξης των άλλων βαλκανικών εθνικισμών του 19ου αιώνα, δηλαδή της προοδευτικής υποχώρησης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Ευρώπη προς όφελος των νέων χριστιανικών βαλκανικών κρατών και ορισμένων Μεγάλων Δυνάμεων. Αν και θεωρείται περισσότερο όψιμος από τους άλλους εθνικισμούς της περιοχής ωστόσο δεν είναι και τόσο. Όπως και οι άλλοι, εμφανίζεται στην αρχή του 19ου αιώνα αλλά αποκτά σημασία μόνο στο β΄ μισό του αιώνα. Αυτό που πράγματι είναι όψιμο είναι η διάχυσή του στους κόλπους ευρύτερων κύκλων από αυτούς που συγκροτούν οι πρώτοι αλβανιστές, δηλαδή οι πρώτοι υποκινητές της αλβανικής εθνικής ταυτότητας... Η πολιτική των οθωμανικών Αρχών διαδραματίζει, έμμεσα ή άμεσα, έναν ρόλο στην επικύρωση της αλβανικότητας, ακόμη και αν ο αλβανικός εθνικισμός αποτελεί δίκοπο μαχαίρι για την αυτοκρατορία στα Βαλκάνια. Τελικά, διαμορφώνονται πολλές εκφάνσεις αλβανικότητας σε συνάρτηση με τον ελληνισμό, είτε από συνταύτιση είτε από αντίδραση.
Ο αλβανικός εθνικισμός του 19ου αιώνα σε σχέση με άλλους βαλκανικούς διατηρεί μια προφανή ιδιοτυπία. Είναι μεταγενέστερος των άλλων εξαιτίας της ισχυρότερης νομιμοφροσύνης που επιδεικνύουν οι Αλβανοί μουσουλμάνοι προς το οθωμανικό καθεστώς. Αν και η εποχή της διαμόρφωσής του παραμένει αντικείμενο διαμάχης και διαφορετικών ερμηνειών ωστόσο σε ό,τι αφορά την ανέλιξή του οι απόψεις των ιστορικών συμπίπτουν σε δυο-τρεις σημαντικές ημερομηνίες: 1878, 1905, και 1912-1913. Το 1878 αντιστοιχεί στην ίδρυση του «Συνδέσμου της Πριζρένης», γεγονός που θεωρείται ότι αποτελεί την πρώτη δημόσια εκδήλωση του αλβανικού εθνικισμού. Η κομμουνιστική ιστοριογραφία προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στο 1905, χρονιά της πρώτης ρωσικής επανάστασης, αλλά και της σύστασης της πρώτης εθνικιστικής αντάρτικης ομάδας (τσέτας). Από τους περισσότερους όμως μελετητές η διετία 1912-1913 θεωρείται ως δεύτερη περίοδος κλειδί επειδή αντιστοιχεί με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας της Αλβανίας από τον Ισμαήλ Κεμάλ μπέη Βλιώρα (28.11.1912) και την αναγνώριση μιας αλβανικής ηγεμονίας από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Μια άλλη άξια επισήμανσης ιδιομορφία του αλβανικού εθνικισμού συνίσταται στο ότι λόγω της διαίρεσης της χώρας σε τρία αντιτασσόμενα θρησκευτικά δόγματα, το Ισλάμ, την Ορθοδοξία και τον Καθολικισμό, ως καθοριστικό κριτήριο της συλλογικής ταυτότητας των Αλβανών καθιερώνεται η γλώσσα και όχι η θρησκεία.
Πρέπει να επισημανθεί ότι η μελέτη του αλβανικού εθνικισμού και γενικότερα της αλβανικής Ιστορίας παρουσιάζει μεγάλες δυσκολίες λόγω απουσίας πρωτογενών μελετών απαλλαγμένων από ιδεολογικές σκοπιμότητες. Στην Αλβανία του Ενβέρ Χότζα η ιστοριογραφία εμπνέεται από τα στερεότυπα του «αλβανικού εθνικού ζητήματος» και της «αλβανικής εθνικής συνείδησης». Όσο για τη μαρξιστικού τύπου ιδεολογική σκοπιμότητα, αυτή απαντά στις αναλύσεις των ιστορικών τού πρώην ανατολικού συνασπισμού. Στα έργα των Αλβανών εξορίστων που διαφεύγουν από τα κομμουνιστικά καθεστώτα και οι οποίοι συγγράφουν την ίδια περίοδο, όπως είναι φυσικό, απουσιάζει η ταξική ερμηνεία. Όσον αφορά τη Δύση άλλοι ιστορικοί εκπονούν μονογραφίες πάνω στον αλβανικό εθνικισμό προσφέροντας μια τεκμηριωμένη μεν γνώση αλλά χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τόσο τη λειτουργία της αλβανικής κοινωνίας όσο και τις νέες θεωρητικές προσεγγίσεις σχετικά με τον εθνικισμό.
Η Ναταλί Κλαϊέρ –διευθύντρια Ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας– είναι γνώστης όχι μόνο της αλβανικής ή της βαλκανικής Ιστορίας, αλλά κυρίως της οθωμανικής πραγματικότητας μέσα στην οποία εκκολάπτεται, διογκώνεται και τελικά διαμορφώνεται και αναδιαμορφώνεται το εθνικιστικό φαινόμενο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η σχολαστικά τεκμηριωμένη μελέτη της αποτελεί δίχως υπερβολή μια μοναδική προσέγγιση της διαμόρφωσης του εθνικισμού στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Με το βιβλίο της δεν έρχεται απλώς να καλύψει ένα κενό της βιβλιογραφίας για τους Αλβανούς αλλά και να καταθέσει μια υποδειγματική εργασία τόσο στην τεκμηρίωση όσο και στη σύνθεση. Ίσως εδώ θα έπρεπε να επισημανθεί ότι το βιβλίο της δεν είναι τίποτε παραπάνω από μια Ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τον 19ο και τις απαρχές του 20ού αιώνα, ιδωμένη από τη σκοπιά της διαμόρφωσης του αλβανικού εθνικισμού. Η μετάφραση του βιβλίου της στα καθ’ ημάς είναι βέβαιο ότι θα συμβάλει και σε μελλοντικές ερευνητικές προσεγγίσεις (και) του ελληνικού εθνικισμού, που παρά τον μεγάλο αριθμό εργασιών που έχουν κατά καιρούς αφιερωθεί σε επιμέρους πτυχές του, εξακολουθεί να μη διαθέτει μια συνθετική προσέγγιση. Όσον αφορά την αλβανική βιβλιογραφία στα ελληνικά, η οποία είναι από ανύπαρκτη ως πενιχρή, καλύπτει ένα σημαντικό κενό. Είναι βέβαιο ότι θα «δυσκολέψει» όσους έμαθαν να σκέφτονται αποκλειστικά μέσω κατασκευασμένων εννοιών όπως η θρησκεία, η γλώσσα, η παιδεία, η εθνικότητα και τελικά τα σύνορα. Αυτό το βιβλίο μάς κάνει να μη σκεφτόμαστε με όρους καλού και κακού, πατριώτη και προδότη, ηττημένου και νικητή, εχθρού και φίλου... Με αυτό το βιβλίο της Κλαϊέρ η αλβανική ιστοριογραφία αποκτά ένα έργο το οποίο στο εγγύς μέλλον θα την προσδιορίσει σε μεγάλο βαθμό χωρίς να αφήσει ανεπηρέαστες και τις υπόλοιπες βαλκανικές ιστοριογραφίες.

ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ

#511 Ιανουάριος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΙΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ, Ο ΣΟΔΟΜΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΘΕΣ
του Βαγγέλη Γεωργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 18 ΗΡΙΝΝΑ
του Βασίλη Πλάτανου
 22 ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ: Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
του Παναγιώτη Σουλτάνη
 26 Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΡΩΜΑΙΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ
της Αμάντας Σκαμάγκα
 40 Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΤΣΙ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΛΟΡΕΝΤΣΟ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΟΥΣ
 του Franco Cardini
Διαβάστε περισσότερα >>
 49 Ο Β΄ΡΩΣΟΤΟΥΡΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ (1787-1791)
του Λυκούργου Αρεταίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 62 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΓΟΣ
του Σωτήρη Ριζά
Διαβάστε περισσότερα >>
 71 Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΦΟΚΛΑΝΤ
του Ανδρέα Στεργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 84 Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΑΡΓΕΝΤΙΝΗΣ
του Βασίλη Λογοθέτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 92 ΕΥΕΡΓΕΣΙΑ ΚΑΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
του Ανδρέα Αθ. Αντωνόπουλου
 104 ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
του Κώστα Ξ. Γιαννόπουλου
 111 ΜΠΑΝΓΚΟΚ
του Φίλιππου Φίλιππα
 114 Βιβλία και Ιστορία
Pierre-André Taguieff. ΘΕΩΡΙΕΣ ΣΥΝΩΜΟΣΙΑΣ.
Nathalie Clayer. ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΑΛΒΑΝΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ.
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
114 Βιβλία και Ιστορία
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Θέατρο και Ιστορία
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122 Τέχνη και πολιτισμός
ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
124 Ιστορία στο Διαδίκτυο
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128 Γιατί το λέμε έτσι;
ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ
129 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost