Περιοδικό Ιστορία
ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Μια νοσταλγική και αποκαλυπτική βιογραφία της μεταπολεμικής γενιάς απο το '40 ως σήμερα...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

62 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΓΟΣ

Ο Αλέξανδρος Παπάγος στον εμφύλιο πόλεμο και στην ελληνική πολιτική, 1949-1955
του ΣΩΤΗΡΗ ΡΙΖΑ
Η επίδραση του Αλέξανδρου Παπάγου στην έκβαση του εμφυλίου πολέμου και στη μετεμφυλιακή πολιτική εξέλιξη δεν έχουν πλήρως αποτιμηθεί. Ο αρχιστράτηγος του Ελληνοϊταλικού Πολέμου επανερχόμενος στην Ελλάδα μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τον εγκλεισμό του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Γερμανία παρέμεινε πολιτικά περιθωριοποιημένος για περισσότερα από τρία χρόνια, ως το τέλος του 1948. Δεν επανήλθε στην ενεργό στρατιωτική υπηρεσία καθώς η παρουσία του θα προκαλούσε αντιδράσεις ακόμη και σε βασιλόφρονες αξιωματικούς οι οποίοι όμως δεν ήθελαν να παρεμποδιστεί η βαθμολογική τους εξέλιξη από την επάνοδο παλαιοτέρων. Η φιλοβασιλική του παράδοση είχε πάντως ως αποτέλεσμα να διοριστεί αυλάρχης μετά την επιστροφή του βασιλιά Γεωργίου Β΄ τον Σεπτέμβριο του 1946.
Η ΕΞΕΛΙΞΗ του εμφυλίου πολέμου, δυσμενής για τις κυβερνητικές δυνάμεις καθώς ο στρατός αδυνατούσε να καταβάλει τους αντάρτες, αποτέλεσε το υπόβαθρο για την επάνοδο του Παπάγου στο προσκήνιο. Πρωταγωνιστής των διεργασιών ήταν ο Σπύρος Μαρκεζίνης, συνεργαζόμενος αρχικά με το Λαϊκό Κόμμα και ιδρυτής και αρχηγός του Νέου Κόμματος στη συνέχεια. Το εγχείρημά του κατά το φθινόπωρο του 1948 συνίστατο στον σχηματισμό κυβέρνησης από τον Παπάγο, με βαρύνουσα συμμετοχή του ίδιου του Μαρκεζίνη. Η κυβέρνηση αυτή θα εξασφάλιζε τη γενική εξουσιοδότηση της Βουλής ώστε να κυβερνήσει χωρίς συνταγματικούς περιορισμούς και να εξασφαλίσει την αναγκαία διοικητική σταθερότητα προκειμένου να τερματιστεί ο εμφύλιος πόλεμος.
Η αρχιστρατηγία
Η αστάθεια των κυβερνητικών συνασπισμών Λαϊκών και Φιλελευθέρων θεωρείτο καθοριστική αιτία για την παράταση του Εμφυλίου όπως και η αδυναμία της γενιάς των αντιστρατήγων νεοτέρων του Παπάγου να αντεπεξέλθουν ικανοποιητικά στις ανάγκες σχεδιασμού και επιχειρήσεων.
Ο Μαρκεζίνης απέβλεπε μεταξύ των άλλων στον παραμερισμό της κοινοβουλευτικής ηγεσίας των ιστορικών κομμάτων, ιδίως των Λαϊκών αλλά κατανοούσε ότι ο ίδιος, 39 ετών τo 1948, δεν διέθετε ακόμη το αναγκαίο κύρος και την απήχηση για να αναλάβει ηγετικό ρόλο. Η παρουσία του Παπάγου, που διέθετε το γόητρο της αρχιστρατηγίας κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, ήταν η αναγκαία συνθήκη για τη νομιμοποίηση και την ευρύτερη απήχηση του εγχειρήματος. Ο Μαρκεζίνης εξασφάλισε για το σχέδιό του την υποστήριξη του βασιλιά όπως και στελεχών της αμερικανικής πρεσβείας αλλά όχι του ίδιου του πρεσβευτή Χένρι Γκρέιντι. Ο τελευταίος όμως εξουσιοδοτήθηκε από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ για να χειριστεί όπως νομίζει την κατάσταση. Τόσο ο Γκρέιντι όσο και οι Βρετανοί, στην Αθήνα και στο Λονδίνο, πίστευαν αυτές τις πρώτες ημέρες του Ψυχρού Πολέμου ότι η επιβολή ενός καθεστώτος που ισοδυναμούσε με ελάχιστα καλυμμένη δικτατορία θα προκαλούσε την αντίδραση της διεθνούς κοινής γνώμης η οποία θα έβλεπε στην ανάμειξη των Ηνωμένων Πολιτειών και της Βρετανίας στην Ελλάδα την προσπάθεια να υποστηριχθεί ένα αυταρχικό καθεστώς ενώ το Δόγμα Τρούμαν επικαλείτο ως θεμελιώδη αρχή του την υπεράσπιση της ελευθερίας έναντι του ολοκληρωτικού χαρακτήρα του κομμουνισμού. Ενυπήρχε ταυτόχρονα και η αμερικανική ανησυχία ότι ένα καθεστώς Παπάγου-Μαρκεζίνη θα ήταν πιθανώς λιγότερο ευεπίφορο στην αμερικανική επιρροή ή και πίεση. Η αγγλοαμερικανική αντίθεση ήταν ικανή να ματαιώσει την εφαρμογή του σχεδίου αλλά αυτό δεν σήμαινε και τον παραμερισμό του Παπάγου από κάποιον ενεργό ηγετικό ρόλο. Οι στρατιωτικές αποτυχίες έθεταν θέμα ισχυρής και συγκεντρωτικής ηγεσίας στον στρατό και ο Παπάγος πρόβαλε ως η ιδανική λύση. Έπειτα από μακρές διαπραγματεύσεις θα αναλάμβανε και πάλι αρχιστράτηγος τον Ιανουάριο του 1949. [...] Διαβάστε περισσότερα στο τεύχος Ιανουαρίου #511

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#511 Ιανουάριος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΙΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ, Ο ΣΟΔΟΜΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΘΕΣ
του Βαγγέλη Γεωργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 18 ΗΡΙΝΝΑ
του Βασίλη Πλάτανου
 22 ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ: Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
του Παναγιώτη Σουλτάνη
 26 Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΡΩΜΑΙΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ
της Αμάντας Σκαμάγκα
 40 Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΤΣΙ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΛΟΡΕΝΤΣΟ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΟΥΣ
 του Franco Cardini
Διαβάστε περισσότερα >>
 49 Ο Β΄ΡΩΣΟΤΟΥΡΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ (1787-1791)
του Λυκούργου Αρεταίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 62 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΓΟΣ
του Σωτήρη Ριζά
Διαβάστε περισσότερα >>
 71 Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΦΟΚΛΑΝΤ
του Ανδρέα Στεργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 84 Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΑΡΓΕΝΤΙΝΗΣ
του Βασίλη Λογοθέτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 92 ΕΥΕΡΓΕΣΙΑ ΚΑΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
του Ανδρέα Αθ. Αντωνόπουλου
 104 ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
του Κώστα Ξ. Γιαννόπουλου
 111 ΜΠΑΝΓΚΟΚ
του Φίλιππου Φίλιππα
 114 Βιβλία και Ιστορία
Pierre-André Taguieff. ΘΕΩΡΙΕΣ ΣΥΝΩΜΟΣΙΑΣ.
Nathalie Clayer. ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΑΛΒΑΝΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ.
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
114 Βιβλία και Ιστορία
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Θέατρο και Ιστορία
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122 Τέχνη και πολιτισμός
ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
124 Ιστορία στο Διαδίκτυο
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128 Γιατί το λέμε έτσι;
ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ
129 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost