Περιοδικό Ιστορία
ΓΟΥΛΦ ΧΟΛ (Τόμος Α')
Η Αγγλία των Τιδόρ τη δεκαετία του 1520 βρίσκεται στα πρόθυρα του χάους...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

72 ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ Η «ΝΕΑ ΜΟΥΣΙΚΗ» ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ
Για τα πενήντα χρόνια από τον θάνατο του Έλληνα αρχιμουσικού
του ΚΩΣΤΑ ΚΑΡΔΑΜΗ

Πενήντα χρόνια μετά τον θάνατό του ο Δημήτρης Μητρόπουλος συνεχίζει να έρχεται ενστικτωδώς σαν όνομα στο στόμα εκείνων που επιχειρούν να αποδείξουν την ελληνική προσφορά στον χώρο της λεγόμενης «κλασικής μουσικής». Η απολογητική αυτή χρήση της περίπτωσης του Μητρόπουλου (ειδικά σε μια χώρα, όπου η ακηδία απέναντι στη συστηματική και συγκροτημένη μουσική εκπαίδευση είναι διαχρονικά δεδομένη) αποδεικνύει, ωστόσο, τη δυναμική της προσωπικότητας του μεγάλου μαέστρου, ο οποίος από το 1938 θα συνέχιζε σε μόνιμη βάση την καριέρα του εκτός Ελλάδας και το 1946 θα λάμβανε την αμερικανική ιθαγένεια.
Ο Μητρόπουλος μισό αιώνα μετά τη μοιραία κατάρρευσή του στο πόντιουμ του θεάτρου Λα Σκάλα εξακολουθεί να είναι για μεγάλο μέρος του ελληνικού κοινού ένας «μουσικός μύθος», μια εξαιρετικά χαρισματική προσωπικότητα ή, έστω, μια γνώριμη εικόνα σε όσους χρησιμοποιούν τον σταθμό του Μεγάρου Μουσικής του αθηναϊκού μητροπολιτικού σιδηροδρόμου. Παρ’ ότι, όμως, η φήμη του Μητρόπουλου ως μαέστρου σήμερα συνεχίζει να είναι κραταιά (χωρίς να είναι πλέον αναγκαστικά σαφές στους όψιμους θαυμαστές του το τι έκανε τη διεύθυνσή του τόσο ξεχωριστή), μόνο σε περιορισμένους κύκλους είναι γνωστή η συνεισφορά του στην πρώιμη (και εκ των συνθηκών, βραχύβια) άνθηση του μουσικού μοντερνισμού στη μεσοπολεμική Ελλάδα.
Ο Μητρόπουλος και
η «σύγχρονη μουσική»
«Παίζοντας τη νέα μουσική διακινδυνεύω τη φήμη μου. Όμως είμαι αλύγιστος, αφού πιστεύω σ’ αυτή τη νέα μουσική». Ο Δημήτρης Μητρόπουλος εξέφρασε την παραπάνω άποψη στις αρχές της δεκαετίας του 1950 στη Νέα Υόρκη, όταν πλέον η καριέρα του ως διευθυντή ορχήστρας είχε εδραιωθεί, ενώ την ίδια περίπου περίοδο η προβολή και η υποστήριξη της «σύγχρονης μουσικής» προκρίνονταν ως η ακμή του ψυχροπολεμικού πολιτιστικού δόρατος των ΗΠΑ έναντι του σταλινικού πολιτισμικού μοντέλου. Πράγματι, ο Έλληνας αρχιμουσικός αναδείχθηκε, όντως, σε σημαντικότατο θιασώτη της «νέας μουσικής» και δικαίωνε με τη στάση του την πεποίθηση του θεμελιωτή του δωδεκαφθογγισμού Άρνολντ Σαίνμπεργκ, ο οποίος διαβεβαίωνε ότι «μόνον ο Μητρόπουλος ανάμεσα στους τόσους Ευρωπαίους τολμά να υπερασπιστεί τη σύγχρονη μουσική». Όμως, δεν είναι εξίσου ευρύτερα γνωστό ότι το συνεχές ενδιαφέρον του Μητρόπουλου για τον μουσικό μοντερνισμό χρονολογείται ήδη από την περίοδο των σπουδών του στο Ωδείο Αθηνών.
Σε αυτό το πλαίσιο η περίπτωση του Μητρόπουλου αποκτά, ενδεχομένως, μια διαφορετική σημασία σε σχέση με τη διάδοση και την –εκ των πραγμάτων– ατυχή πορεία του μουσικού μοντερνισμού στη μεσοπολεμική Ελλάδα. Ο γεννημένος το 1896 Μητρόπουλος, ήταν γόνος αστών της «Παλαιάς Ελλάδας» και μαθητής του Ωδείου Αθηνών, ο οποίος ήδη πριν από την αποφοίτησή του το 1919 είχε αναδειχθεί σε δεινό πιανίστα, εξαιρετικό διευθυντή και πολλά υποσχόμενο συνθέτη. Ωστόσο, βίωσε την ενεργή κορύφωση της μεγαλοϊδεατικής ιδεολογίας, δηλαδή τη Μικρασιατική Εκστρατεία, έξω από τον ελλαδικό χώρο που μέχρι τότε ζούσε τον παροξυσμό του εδαφικού πολλαπλασιασμού του. Οι δραματικές εξελίξεις τον βρήκαν να σπουδάζει σύνθεση και (εκκλησιαστικό) όργανο (όχι, όμως, διεύθυνση ορχήστρας) με υποτροφία του Ωδείου Αθηνών στις Βρυξέλλες, ενώ μεταξύ 1922 και 1924 έζησε και εργάστηκε στο Βερολίνο ρουφώντας τις εμπειρίες και την ατμόσφαιρα της μουσικής αυτής Μέκκας συγχρωτιζόμενος με τον Μπουζόνι, τον Μπάρτοκ, τον Βάιλ και άλλους νεωτεριστές δημιουργούς. Επέστρεψε στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 1924, λίγους μήνες μετά την ανακήρυξη της αβασίλευτης δημοκρατίας και ουσιαστικά σφράγισε σε μεγάλο βαθμό τη μουσική ζωή της πρωτεύουσας σε αυτή την τόσο κρίσιμη και σημαντική χρονική περίοδο. Ο Μητρόπουλος ασχολήθηκε κυρίως με τη διεύθυνση και η όποια άνοδος του επιπέδου των πολυτάραχων και γεμάτων προβλήματα και έριδες αθηναϊκών ορχηστρών που ανέλαβε ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 1930 κάτι παραπάνω από αισθητή. Ήταν η εποχή που η μεσοπολεμική Αθήνα θα είχε την ευκαιρία να ακούσει σολίστες όπως τον Αλφρέντ Κορτώ, τον Άρθουρ Σνάμπελ ή τον Άρθουρ Ρουμπινστάιν, αλλά και σημαντικά (καίτοι πολλάκις επαναλαμβανόμενα) έργα του διεθνούς ρεπερτορίου (από Γ. Σ. Μπαχ και Βιβάλντι έως Χάυντν, Μπετόβεν, Μότσαρτ, Βάγκνερ και νεότερους). Παράλληλα, όμως, ο Μητρόπουλος δραστηριοποιήθηκε και ως ερμηνευτής πιάνου (ιδιότητά του επαρκώς προβεβλημένη), αλλά και ως συνθέτης «πρωτοποριακής μουσικής» (μια δραστηριότητα σχεδόν άγνωστη στους πολλούς σήμερα). Ωστόσο, η ιδεαλιστική δυναμική με την οποία ο Έλληνας αρχιμουσικός έφτασε στην Ελλάδα το 1924 φέρνοντας κάτι από τον αέρα της μεσοπολεμικής καλλιτεχνικής ελευθερίας, σύντομα θα βρισκόταν εμπρός στην πραγματικότητα της Ελλάδας της εποχής. Άλλωστε ο Μητρόπουλος φαίνεται αρχικά να θεωρούσε μάλλον προσωρινή αυτή την κάθοδό του στη μεσοπολεμική Αθήνα. Έτσι, τουλάχιστον από το 1930 ο αρχιμουσικός προετοίμαζε την απεμπλοκή του από τις καλλιτεχνικές μικρότητες και το ασφυκτικό πολιτικό περιβάλλον της Ελλάδας της εποχής. [...] Διαβάστε περισσότερα στο τεύχος Νοεμβρίου #509

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#509 Νοέβριος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
 του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΩΝΑΣΗΣ
του Ανδρέα Στεργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 14 ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΡΩΣΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ
του Σωτήρη Πετρόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 24 ΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΦΑΣΙΣΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 34 Ο ΑΦΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΡΑΡΧΙΑΣ ΠΙΝΕΡΟΛΟ
του Φίλιππα Φιλίππου
 42 Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙ
της Αμάντας-Αλίκης Μαραβέλια
Διαβάστε περισσότερα >>
 50 ΒΟΥΘΡΩΤΟ
του Μιχαήλ Ηλ. Ντασκαγιάννη
 58 Η «ΠΤΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ» ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ
του Χρήστου Δ. Μελετίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 66 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΡΟΥΦΟΣ – ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΟΤΣΗΣ
του Επαμεινώνδα Ζησιμόπουλου
 72 ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ
του Κώστα Καρδάμη
Διαβάστε περισσότερα >>
 88 ΟΙ ΑΦΙΣΕΣ ΤΗΣ ΜΠΕΛ ΕΠΟΚ
της Ασπασίας Παπαλόη
 95 ΑΛΜΠΕΡ ΚΟΕΝ
του Δημήτρη Κονιδάρη
 105 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ
του Κώστα Ασημακόπουλου
 111 ΟΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΔΡΟΜΟΙ
του Φίλιππου Φίλιππα
 114 Βιβλία και Ιστορία
 114 Γκερντ Σβέρχοφ. Η ΙΕΡΑ ΕΞΕΤΑΣΗ, Μετάφραση: Ηλίας Τσιριγκάκης, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», 2010, σελ. 202, τιμή: 17,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
114 Βιβλία και Ιστορία
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Τέχνη και πολιτισμός
ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
122 Θέατρο και Ιστορία
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
124 Ιστορία στο Διαδίκτυο
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128 Γιατί το λέμε έτσι;
ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ
129 Το σταυρόλεξο του 21ου αιώνα
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost