Περιοδικό Ιστορία
Η ΧΑΜΕΝΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΕΥΑΣ ΜΠΡΑΟΥΝ
Η όμορφη και συνεσταλμένη Εύα Μπράουν γνώρισε τον Χίτλερ στα δεκαεφτά της και τον ερωτεύτηκε αμέσως.
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

67 GAZPROM: ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

Η Gazprom είναι η τρίτη μεγαλύτερη σε κεφαλαιοποίηση εταιρεία στον κόσμο. Παράγει, διαχειρίζεται, διακινεί και εμπορεύεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου φυσικού αερίου, έχει συνάψει πλήθος στρατηγικών συμφωνιών
με μεγάλες ενεργειακές εταιρείες, διαθέτει μία σειρά από θυγατρικές επιχειρήσεις σε κάθε σχεδόν γωνιά της Ευρώπης και έχει υπό την κυριότητά της τραπεζικούς ομίλους, κατασκευαστικές εταιρείες και Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Πέρα από τον δεσπόζοντα οικονομικό της ρόλο, ο έλεγχός της από το Κρεμλίνο και η σύμπλευσή της με τους κύριους στόχους εξωτερικής πολιτικής που θέτει η ρωσική ηγεσία τα τελευταία χρόνια την καθιστούν βραχίονα της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής και κύριο παίκτη στο ευρύτερο γεωπολιτικό παιχνίδι.


AΠΟ το 1965 ως το 1989 η έρευνα, η παραγωγή, η εκμετάλλευση και η διανομή του φυσικού αερίου της Σοβιετικής Ένωσης διευθυνόταν από το υπουργείο Βιομηχανίας φυσικού αε­ρίου της χώρας. Το 1989 μετονομάστηκε σε Gazprom. Στο πλαίσιο, και ως αποτέλεσμα, των αλλαγών που συντάρασσαν τη Σοβιετι­κή Ένωση την περιόδο εκείνη –πτώση του κομμουνισμού, φιλελευθεροποίηση της οι­κονομίας, διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης– το 1992 η Gazprom μετατράπηκε σε κοινή μετοχική εταιρεία και ιδιωτικοποιήθηκε με­ρικώς. Ωστόσο το ρωσικό κράτος διατήρη­σε αρχικά ποσοστό 38,7% στην εταιρεία, καθώς και το δικαίωμα να διορίζει τον διευ­θύνοντα σύμβουλό της. Στο πλαίσιο επα­ναφοράς του ενεργειακού τομέα υπό τον έλεγχο του Κρεμλίνου (βλ. παρακάτω), το ρωσικό κράτος απέκτησε το 2005 ελεγκτι­κό μερίδιο στην Gazprom (51%).
Το προφίλ της Gazprom
Η Gazprom αποτελεί τον μεγαλύτερο οικο­νομικό παίκτη στη Ρωσία, αλλά είναι και η ρωσική εταιρεία με τη μεγαλύτερη δραστη­ριότητα στο εξωτερικό. Έχει άδεια εκμετάλ­λευσης
κοιτασμάτων που συνολικά περι­έχουν 28.8 τρις κυβικά μέτρα, ποσό που αντιστοιχεί στο 55.1% των συνολικών απο­δεδειγμένων αποθεμάτων φυσικού αερίου της Ρωσίας. Παράγει το 94% του φυσικού αερίου της χώρας, που αντιστοιχεί στο 8% του ρωσικού ΑΕΠ, ελέγχει το 25% των πα­γκοσμίων αποθεμάτων φυσικού αερίου και αποφέρει το 25% των φορολογικών εσό­δων του ρωσικού κράτους. Η παραγω­γή της αντιστοιχεί στο 1/5 της παγκόσμιας παραγωγής αερίου (αγγίζει τα 600 δις κυ­βικά μέτρα τον χρόνο). Ενώ και άλλες εται­ρείες έχουν δικαίωμα (και άδειες εκμετάλ­λευσης κοιτασμάτων) να παράγουν φυσικό αέριο σε ρωσικό έδαφος, η Gazprom δια­τηρεί το μονοπώλιο τόσο του δικτύου αγω­γών στο εσωτερικό της χώρας όσο και του εξαγωγικού δικτύου. Διατηρεί, έτσι, το μο­νοπώλιο εξαγωγών του ρωσικού φυσικού αερίου και ελέγχει το μεγαλύτερο δίκτυο δι­ακίνησης ενέργειας στον κόσμο με περίπου 450.000 χλμ. αγωγών.
Τα πρώτα χρόνια – η σκοτεινή πλευρά της Gazprom
Με τη διάλυση της Ένωσης των Σοβιετι­κών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ), η Gazprom κληρονόμησε τεράστιες υποδο­μές που τροφοδοτούσαν την Ευρώπη με περισσότερα από 100 δις κυβικά μέτρα κατ’ έτος. Τα μακροχρόνια συμβόλαια με τις χώ­ρες της Δυτικής Ευρώπης αντιστοιχούσαν σε περισσότερα από 60 δις κ.μ. ετησίως, ενώ τα συμβόλαια με τις χώρες της Κεντρι­κής και Ανατολικής Ευρώπης προσέγγιζαν τα 50 δις κ.μ.
Πρώτος πρόεδρος της Gazprom μετά την πτώση του κομμουνισμού διορίστηκε ο Βί­κτωρ Τσερνομίρντιν. Εκείνη την περίοδο ο εξορθολογισμός των οικονομικών της εται­ρείας αποτελούσε προτεραιότητα. Μετά το 1991 άρχισαν να συσσωρεύονται πολ­λά χρέη καθώς τοπικές και περιφερεια­κές διοικήσεις, κυβερνητικές δομές (π.χ., υπουργεία) αλλά και εισαγωγείς εντός της σοβιετικής επικράτειας (π.χ., Ουκρα­νία, Λυκορωσία κ.λπ.) καθυστερούσαν τις οφειλές προς την Gazprom, παρά το γεγο­νός ότι οι τιμές παρέμεναν σε πολύ χαμηλά επίπεδα κατ’ επιταγήν της οικονομικής πο­
λιτικής του Κρεμλίνου. Από την άλλη πλευ­ρά, η Gazprom καθυστερούσε ή αρνείτο να πληρώσει τη φορολογία που της αντιστοι­χούσε στο ρωσικό κράτος. Η υπολειτουρ­γία της κύριας μηχανής της ρωσικής οικο­νομίας, της Gazprom, τροφοδοτούνταν και επανατροφοδοτούσε το οικονομικό χάος στη μετακομμουνιστική Ρωσία.
Η κυρίαρχη θέση της Gazprom στη ρω­σική αγορά φυσικού αερίου έχει προκαλέ­σει σημαντικές διαμαρτυρίες για έλλειψη αποτελεσματικότητας και διαφάνειας και διαφθορά. Για παράδειγμα, αποτελεί πολι­τική της εταιρείας να μη δημοσιοποιεί ση­μαντικά στοιχεία που αφορούν την παρα­γωγή, τις τιμές, την πώληση αερίου κ.λπ. Ενδεικτική είναι και η περίπτωση της ιδιω­τικής εταιρείας παραγωγής φυσικού αερίου Itera. Τη σημαντική αύξηση του μεριδίου της στη ρωσική αγορά ακολούθησαν κατη­γορίες για μεταφορά περιουσιακών στοιχεί­ων από την Gazprom στη νέα εταιρεία και εμπλοκή των ίδιων προσώπων στη μετο­χική σύνθεση των δύο εταιρειών. Τα αδια­φανή οικονομικά της Gazprom, η ύπαρξη τεράστιων αμοιβαίων χρεών ανάμεσα στο ρωσικό κράτος και στην εταιρεία, και η αντί­δραση των διοικούντων της Gazprom στην ιδιωτικοποίησή της προκειμένου να συνε­χίζουν
να αποκομίζουν ίδια οφέλη, απέτρε­ψαν τη διείσδυση των δυνάμεων της αγο­ράς στον ρωσικό τομέα φυσικού αερίου κατά τη δεκαετία του 1990, όταν δηλαδή μεγάλο μέρος της ρωσικής οικονομίας πέ­ρασε από κρατικά σε ιδιωτικά χέρια.
2000: η ισχυροποίηση της Gazprom
Η άνοδος του Βλαντίμιρ Πούτιν στη ρωσι­κή προεδρία επέφερε ποιοτικές μεταβολές στη λειτουργία του ρωσικού κράτους και, κατ’ επέκταση, της κύριας ρωσικής εταιρεί­ας. Ο νέος Ρώσος πρόεδρος επανέφερε την Gazprom υπό τον πλήρη έλεγχο του Κρε­μλίνου, την ίδια στιγμή που την ανέδειξε σε μία από τις κορυφαίες επιχειρήσεις παγκο­σμίως. Η Gazprom απέσπασε κυρίαρχο με­ρίδιο στα γιγάντια κοιτάσματα Kovytka και Sakhalin-2 (στη νήσο Σαχαλίνη) προσθέτο­ντάς τα έτσι στο δυναμικό της, και σχεδιά­ζει εξορύξεις στο πιο υποσχόμενο από τα κοιτάσματά της, το Shtokman, που βρίσκε­ται στο βόρειο τμήμα της Ρωσίας. Παράλ­ληλα, απέσπασε εκβιαστικά από διεθνή κοι­νοπραξία υπό την ηγεσία της Royal Dutch Shell τον έλεγχο των σταθμών υγροποιη­μένου αερίου που κατασκευάζονται στη νή­σο Σαχαλίνη, κίνηση στρατηγικής σημασίας
δεδομένου ότι θα διερρήγνυαν το μονοπώ­λιο εξαγωγών φυσικού αερίου της Gazprom σε περίπτωση που δεν ελεγχόταν από την ίδια.Με την ευνοϊκή συγκυρία της αύξησης των τιμών του πετρελαίου από το 2000 και έπειτα, και κατ’ επέκταση και του φυσικού αερίου, από τη στιγμή που οι τιμές του αε­ρίου καθορίζονται από αυτές του πετρελαί­ου και αποτελούν ένα τμήμα τους, και με την ταυτόχρονη αύξηση της ζήτησης για φυσικό αέριο στην κύρια αγορά του ρωσι­κού αερίου, την Ευρώπη, η Gazprom είδε μέσα σε λίγα χρόνια τα κέρδη της να πολ­λαπλασιάζονται. Ενδεικτικά, ενώ το 2004 η Ε.Ε. εισήγαγε 140 δις κυβικά μέτρα από την Gazprom, τo 2007 εισήγαγε 163 δις. Οι πιο σημαντικοί πελάτες της Gazprom είναι η Γερμανία που εισάγει 40 δις κ.μ. ρωσικού αερίου ετησίως και η Ιταλία που εισάγει πε­ρίπου 25 δις κ.μ., και ακολουθεί η Γαλλία με περίπου 12 δις κ.μ. Ωστόσο, το δίκτυο των πωλήσεών της εκτείνεται στο σύνολο των ευρωπαϊκών κρατών μελών (με την εξαί­ρεση των Ισπανίας, Πορτογαλίας, Ιρλαν­δίας, Σουηδίας, Κύπρου και Μάλτας) αλλά και των χωρών που ανήκαν στη Σοβιετική Ένωση (π.χ., Ουκρανία, Λευκορωσία, Γε­ωργία, Μολδαβία κ.λπ.). Πρέπει εδώ να ση­μειώσουμε ότι οι χώρες του πρώην κομμου­νιστικού μπλοκ που εντάχθηκαν στην Ε.Ε. τα τελευταία χρόνια εμφανίζουν μία υπέρ­μετρη εξάρτηση από το ρωσικό αέριο που σε αρκετές περιπτώσεις αγγίζει το 100%. Αντίθετα, ακόμη και χώρες της Δυτικής Ευ­ρώπης που εισάγουν μεγάλες ποσότητες από την Gazprom διαθέτουν εναλλακτικές προμήθειες.
Η διαφορετική αυτή θέση της Gazprom στις επιμέρους εθνικές αγορές, σε συνδυα­σμό με τη ρωσική εξωτερική πολιτική που θέτει ως προτεραιότητα τη μεγιστοποίηση της επιρροής της στο «εγγύς εξωτερικό» της, όπως αποκαλείται ο μέχρι το 1989 ευ­ρωπαϊκός κομμουνιστικός χώρος, την οδη­γεί σε μία διττή στόχευση. Αναφορικά με τα κράτη της Δυτικής Ευρώπης που απο­τελούν εδώ και δεκαετίες μέλη της Ε.Ε., και με τα οποία διατηρεί σταθερούς εμπο­ρικούς δεσμούς στον ενεργειακό τομέα, η Gazprom στοχεύει στη μεγιστοποίηση του μεριδίου της επί της αγοράς τους. Το με­γαλύτερο μέρος των εσόδων της Gazprom προέρχεται από τις εξαγωγές στην «πα­λαιά» Ευρώπη δεδομένου ότι αφ’ ενός το μεγαλύτερο μέρος του εξαγώγιμου αερίου της κατευθύνεται εκεί, και αφ’ ετέρου οι χώ­ρες αυτές πληρώνουν τις υψηλότερες τιμές ανά μονάδα αερίου. Πέρα από σειρά συμ­φωνιών με Ιταλία και Γερμανία για αυξημέ­νες εξαγωγές ρωσικού αερίου τα επόμενα χρόνια, η Gazprom επικεντρώνεται και στην προμήθεια ολοένα και μεγαλύτερων ποσο­τήτων στην ανεπτυγμένη βρετανική αγορά που στρέφεται όλο και περισσότερο σε ει­σαγωγές μετά τη μείωση της ίδιας παραγω­γής στη Βόρεια Θάλασσα. Η πολιτική αυτή εξυπηρετεί και τα ευρύτερα ρωσικά συμφέ­ροντα καθώς προκαλείται μεγάλη εξάρτηση σε σημαντικές ευρωπαϊκές δυνάμεις (κυρί­ως τη Γερμανία και την Ιταλία) που δημι­ουργούν την ανάγκη για σύμπλευση με τις ρωσικές πολιτικές. Για παράδειγμα, η Ε.Ε. κράτησε ήπια στάση απέναντι στη Ρωσία κατά τη διάρκεια του πολέμου με τη Γεωρ­γία τον Αύγουστο του 2008. Πολλοί αναλυ­τές είδαν ανάμεσα σε μία σειρά λόγων που εξηγούσαν τη στάση αυτή και την αδυναμία της Ε.Ε. να εναντιωθεί στις ρωσικές πολι­τικές από τη στιγμή που εξαρτάται από το ρωσικό αέριο.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

Σεπτέμβριος 2010 #507 - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΜΑΡΑΘΩΝΑ
του Κωνσταντίνου Ι. Δεσποτόπουλου
 9 ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
του Νίκου Κ. Κυριαζή
Διαβάστε περισσότερα >>
 18 ΤΙ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΗΝ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΜΑΡΑΘΩΝΑ
του Αναστασίου Δ. Καραγιάννη
 26 ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ 2500 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ
του Guy Feaux de la Croix
 36 O ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ
της Μαρίνας Μαραγκού
 43 Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΕΝΔΟΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΕΣ ΕΡΙΔΕΣ
του Ανδρέα Στεργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 54 ΕΘΝΙΚΕΣ, ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
 του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 67 GAZPROM: ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ
 του Φίλιππου Προέδρου
Διαβάστε περισσότερα >>
 75 ΤΑ «ΚΑΣΤΡΑ» ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
 84 ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ
 του Μ. Γ. Μερακλή
 102 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΛΗΘΗ
της Σταυρούλας Γ. Τσούπρου
 111 ΝΗΣΙ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ
του Φίλιππου Φίλιππα
 115 Βιβλία και Ιστορία
Andrew Nagorski. MOΣXA 1944. H ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΜΑΧΗ, Μετάφραση: Νικόλαος Λαζαρίδης, εκδ. Γκοβόστης, 2010, σ. 464, τιμή: 25,00 €.
Γράφει και επιμελείται ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
115 Βιβλία και Ιστορία ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
122 Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
124 Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128 Γιατί το λέμε έτσι; ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ
129 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost