Περιοδικό Ιστορία
ΓΟΥΛΦ ΧΟΛ (Τόμος Α')
Η Αγγλία των Τιδόρ τη δεκαετία του 1520 βρίσκεται στα πρόθυρα του χάους...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

66 ΜΜΕ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΙ

ΜΜΕ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΙ
(Η ΔΙΑΜΑΧΗ ΜΕΤΑΞΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΩΝ)
του ΔΙΟΝΥΣΗ Κ. ΜΑΓΚΛΙΒΕΡΑ

Τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας βρίσκονται κατά τρόπον κυριαρχικό μέσα στη ζωή μας. Μας εκπαιδεύουν, ψυχαγωγούν, δημιουργούν εικόνες, ακόμα και μας χειραγωγούν στις ιδέες και στις ενέργειές μας.
Οι ασχολούμενοι ως εκφραστές των ΜΜΕ (δημοσιογράφοι, σχολιαστές, ρεπόρτερς κ.ά.) ισχυροποιούνται συνεχώς και
περισσότερο, παρουσιάζουν ροή καταστάσεων και εικόνων (έστω και χωρίς σημαινόμενα) επιλέγοντας την είδηση, τη σειρά και τον τρόπο-χρόνο παρουσίασής της μέσα στον παγκόσμιο πια επικοινωνιακό μηχανισμό. Έχουμε μάλιστα φτάσει στο σημείο ώστε η κριτική ικανότητα του πολίτη να τείνει να θεωρείται ως συμπληρωματική, κάποιες μάλιστα φορές και ως επικίνδυνη! Ο πολίτης καλείται να παπαγαλίζει όσα του προσφέρουν.

ΤΑ κράτη για να εξασφαλίσουν τους εθνικούς στόχους τους έχουν τέσσερα κυρίως μέσα: α) τη διπλωματία (τη διαπραγμάτευση), β) την οικονομική διάσταση (ανταλλαγή πόρων), γ) τη στρατιωτική δύναμη (απειλή ή χρήση στρατιωτικών μέσων) και δ) την ψυχολογική ή την πληροφοριακή διάσταση που θεωρείται ως η «κρυμμένη δυναμική διάσταση» δεδομένου ότι αν πάρουμε ως παράδειγμα τον πόλεμο υπάρχουν δύο ειδών πόλεμοι: 1) ο συντελούμενος πραγματικός και 2) ο πόλεμος όπου τα ΜΜΕ διαμεσολαβούν μεταξύ πραγματικότητας και μεταδιδόμενης πληροφόρησης-μηνύματος. Τα ΜΜΕ εξυπηρετούν τη βασική αρχή του σοφού Κινέζου στρατηγού Σουν Τσου1: «Το να έχεις εκατό νίκες σε εκατό μάχες δεν αποτελεί ύψιστη τελειότητα. Η ύψιστη τελειότητα των πολεμικών επιχειρήσεων συνίσταται στην εξουδετέρωση του εχθρού χωρίς πόλεμο», αρχή η οποία παραμένει πάντα επιθυμητή και επίκαιρη. Η παραπληροφόρηση, από την πλευρά της, υπήρξε ανέκαθεν βασικό όπλο στον ψυχολογικό πόλεμο. Στην αρχαιότητα αναφέρεται ως παράδειγμα ότι στη μάχη της Σαλαμίνας ο Θεμιστοκλής άφησε να διαρρεύσει ότι οι Έλληνες μισθοφόροι στρατιώτες του Ξέρξη σκόπευαν να τραπούν σε φυγή στο πεδίο της μάχης, με αποτέλεσμα να μην τους χρησιμοποιήσει ο Ξέρξης! Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο χάρις στα ΜΜΕ και στην αντικατασκοπία είχε αποκρυβεί η απόβαση στη Νορμανδία, ενώ είχε διαδοθεί ότι η απόβαση θα γινόταν στη Σικελία ή στην Ελλάδα. Στην ίδια περίπου κατηγορία βρίσκεται η ανάγκη για εικόνες-σύμβολα. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (επιχειρήσεις στην Ιαπωνία) έμεινε ως σύμβολο νίκης στην κοινή γνώμη η ύψωση της αμερικανικής σημαίας στην Ιβοζίμα, εικόνα όμως που κατασκευάστηκε εκ των υστέρων. Στον πρόσφατο πόλεμο στο Ιράκ, στις 9 Απριλίου 2003, η φωτογραφία με το γκρέμισμα του αγάλματος του Σαντάμ Χουσεΐν, που βρισκόταν στην κεντρική πλατεία της Βαγδάτης, ήταν και αυτή πλαστή, έμεινε όμως ως σύμβολο καταστροφής της τυραννικής δικτατορίας του.

Οι πολεμικοί ανταποκριτές

Από την αρχαιότητα οι πολιτικοί και οι στρατιωτικοί ηγέτες είχαν την ανησυχία τα πολεμικά γεγονότα να μην ιστορούνται/καταγράφονται μόνο μετά το πέρας τους (Ξενοφών, Θουκυδίδης), αλλά και κατά τη διάρκειά τους ώστε οι άμαχοι στα μετόπισθεν να πληροφορούνται τις πολεμικές υποθέσεις, τις εχθροπραξίες, για να παρέχουν τη λαϊκή ψυχολογική υποστήριξη. (Τα «Ημερολόγια», οι «Εφημερίδες», όπως εκείνη, π.χ., του επιτελείου του Μεγάλου Αλέξανδρου κατά την εκστρατεία του στην Αίγυπτο, εξυπηρετούσαν και αυτό τον πληροφοριακό σκοπό). Οι παρεχόμενες από το μέτωπο πληροφορίες περιελάμβαναν πάντα προπαγανδιστικές εκτιμήσεις δημιουργώντας πολλές φορές τις επιθυμητές για κάθε εμπόλεμο εικόνες των πολεμικών συγκρούσεων, την παρουσίαση κατά το δοκούν ενεργειών, την κατασκευή ηρώων. Οι πολεμικοί ανταποκριτές,2 οι οποίοι από την εποχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου κατελάμβαναν συνεχώς περισσότερο ενδιάμεσο χώρο μεταξύ στρατού και κοινής γνώμης, δεν έγιναν αρχικά ευπρόσδεκτοι από τους στρατιωτικούς. Οι στρατιωτικοί ηγήτορες της εποχής θεώρησαν τους ανταποκριτές ως εμπόδιο στη δράση τους, ακόμη και ως ύποπτους για να πέσουν –κατά λάθος, από υπερβάλλοντα ζήλο ή ηθελημένα– πληροφορίες σε εχθρικά χέρια. Γι’ αυτό οι στρατιωτικοί ήθελαν να ασκούν πάντα λογοκρισία στις μεταδιδόμενες ειδήσεις. Μεταξύ στρατιωτικών και πολεμικών ανταποκριτών υπήρχε αρχικά –άλλοτε περισσότερο, άλλοτε λιγότερο– ένταση στις σχέσεις τους. Οι πρώτοι ήθελαν να παρέχουν στους δεύτερους μόνον όσα και όπως εκείνοι επιθυμούσαν. Όταν όμως επιτράπηκε οι πολεμικοί ανταποκριτές (αποκαλούμενοι τότε ρεπόρτερς) να πλησιάζουν μέχρι την πρώτη γραμμή των πολεμικών επιχειρήσεων, στην κυριολεξία να συμπολεμούν, η κατάσταση, όπως είναι φυσικό, άλλαξε. Ο Βρετανός στρατηγός Αλεξάντερ, διοικητής των βρετανικών και αφρικανικών δυνάμεων, το 1942, δήλωσε: «Ο ανταποκριτής είναι τόσο καλός όσο και κάθε αξιωματικός ή άνθρωπος που γνωρίζει πολλά μυστικά και δεν θα απογοητεύσει ποτέ επίτηδες, αλλά μπορεί να σε απογοητεύσει όταν τον αγνοείς, μόνο και μόνο επειδή έχει καθήκον απέναντι στην εφημερίδα του να γράψει κάτι κι αυτό μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνο. Επομένως πρέπει να τον ενημερώνουμε». Οι ανταποκριτές θεωρήθηκαν εξελικτικά ως πατριώτες-σύμμαχοι των στρατιωτικών, υιοθετήθηκε το σύστημα της εθελοντικής από πλευράς τους λογοκρισίας, παρ’ όλα αυτά όμως κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η λογοκρισία στα πεδία του μετώπου παρέμεινε αυστηρή. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου υπήρξε σχετική συνεργασία μεταξύ ανταποκριτών και των πολυεθνικών στρατιωτικών ομάδων που συγκροτούσαν τον στρατό των Συμμάχων. Ο στρατός με τους λογοκριτές του λογόκρινε επιτόπου τις μεταδιδόμενες, από τους πολυάριθμους –κάθε υπηκοότητας– ανταποκριτές, ειδήσεις και κυρίως τις εικόνες από τα πεδία των μαχών. Εξαιτίας αυτής της αρχής λογοκριτικής συνεργασίας κατά τον Πόλεμο της Κορέας (1950-53) που επακολούθησε, ο στρατός απαίτησε περισσότερη λογοκρισία που περιελάμβανε εκτός από τις στρατιωτικές πληροφορίες και θέματα που είχαν σχέση με το ηθικό του στρατεύματος. Ο στρατηγός Μακ Άρθουρ, ως επικεφαλής, απαγόρευσε στα ΜΜΕ οποιοδήποτε επικριτικό σχόλιο για τις αποφάσεις, ακόμη και για τη συμπεριφορά της πολυεθνικής σύνθεσης στρατιωτικών δυνάμεων, με αποτέλεσμα να υπάρξει έντονη διαφωνία μεταξύ των ΜΜΕ και του στρατού για τη διαχείριση των ειδήσεων του μετώπου. Τα εμπόλεμα κράτη κατά καιρούς δεν παρέλειψαν να οργανώσουν ειδικές υπηρεσίες για να βοηθούν τους δημοσιογράφους στο έργο τους, όπως επίσης για να επιτυγχάνουν καλύτερες σχέσεις μεταξύ ΜΜΕ και στρατού στο πεδίο του ψυχολογικού πολέμου. Αναφέρονται ενδεικτικά: Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι Μονάδες Προπαγανδιστικής Εταιρείας Propaganda Kompanie (PK) Units του γερμανικού στρατού - Βέρμαχτ, το Γραφείο Psychological Operations - PSYOPS του Αμερικανικού στρατού κ.ά.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

Αυγουστος 2010 #506 - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΣΤΟΝ Α΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ
του Σωτήρη Ριζά
 14 ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΞΙΚΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ
της Φαίδρας Κουτσούκου
 22 ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΟΝ Β΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ
του Δημήτρη Κ. Αποστολόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 34 Η ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
 της Πόπης Λαζαρίδη
 42 Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΔΙΑΙΡΕΣΗΣ. Ο ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΕΝΩΣΗ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ
του Ανδρέα Στεργίου
 55 Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ
του Βασίλη Λογοθέτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 66 ΜΜΕ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΙ
του Διονύση Κ. Μαγκλιβέρα
Διαβάστε περισσότερα >>
 71 ΣΟΜΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΤΕΙΑ
του Σωτήρη Πετρόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 80 ΣΤΡΑΝΤΙΟΤΙ. ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΜΙΣΘΟΦΟΡΟΙ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ
της Αμάντας Σκαμάγκα
 90 ΙΣΑΑΚΙΟΣ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ
 του Κώστα Καρδάμη
 96 Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΒΑΦΑΚΗ
του Γιάννη Ράγκου
 106 ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΔΡΥΪΔΩΝ
του Φίλιππου Φίλιππα
 109 Ο ΣΟΥΗΔΟΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΣΤΟΥΡ ΛΙΝΕΡ
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
 117 Βιβλία και Ιστορία

Στέφανος-Κωνσταντίνος Βούλγαρις (Εισαγωγή, απόδοση στα ελληνικά, σημειώσεις). ΕΚ ΒΟΥΛΓΑΡΕΩΝ.

 Γράφει και επιμελείται ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ


Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
113 Βιβλία και Ιστορία ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
122 Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
124 Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128 Γιατί το λέμε έτσι; ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ
129 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost