Περιοδικό Ιστορία
Η ΣΥΜΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΗΛΑΣ
Καταστάσεις κωμικά σουρεαλιστικές αλλά και βγαλμένες κατευθείαν μέσα από την καρδιά ...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

22 Ο ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

Ο ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

του ΝΙΚΟΥ Κ. ΚΥΡΙΑΖΗ

Ο Λυκούργος, ένας από τους σημαντικότερους ρήτορες και πολιτικούς της αρχαίας Αθήνας, είναι σήμερα λιγότερο γνωστός από ό,τι άλλοι σύγχρονοί του, κυρίως γιατί επισκιάσθηκε από τον άλλοτε σύμμαχο και άλλοτε πολιτικό αντίπαλο Δημοσθένη, που ως ρήτορας υπερτερούσε.

Έτσι, ενώ από τον Δημοσθένη σώθηκαν περίπου 60 λόγοι (αν και ορισμένοι που αποδίδονται σ' αυτόν όπως π.χ. ο «Ερωτικός» αμφισβητούνται ότι είναι πράγματι δικοί του), από τους λόγους του Λυκούργου σώζεται μόνο ένας ακέραιος, ο «Κατά Λεωκράτους» και λίγο αποσπάσματα. Ωστόσο, ως πολιτικός και περισσότερο ως οικονομολόγος ή «υπουργός Οικονομικών» όπως θα τον ονομάζαμε σήμερα,

ο Λυκούργος είναι ιδιαίτερα σημαντικός και νεωτεριστής. Στο άρθρο που ακολουθεί συγκεντρώνω την προσπάθειά μου σε μια νέο «ανορθόδοξη» ερμηνεία του έργου του.

Ο ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ γεννήθηκε το 390 π.Χ. και πέθανε το 323 π.Χ. Η ακμή της πολιτικής του σταδιοδρομίας συγκεντρώνεται στην περίοδο 338-323 π.Χ., αμέσως μετά την ήττα της Χαιρώνειας, όταν πραγματοποιεί ένα οικονομικόκαι πολιτιστικό θαύμα στην Αθήνα, ως «επιμελητής του πολεμικού ταμείου» και ως «πρόεδρος των επιμελητών του θθεωρικούταμείου», θέσεις που αντιστοιχούν σε υπουργό Οικονομικών (η εκλογή γινό-ταν για μια τετραετία), με τη διαφορά όμως πως η θέση αυτή ήταν αυτόνομη και ανε-ξάρτητη, μια και στην αρχαία Αθήνα δεν υπήρχε κάτι αντίστοιχο με κυβέρνηση και πρωθυπουργό. Η διοίκηση της πόλης, ως άμεσης δημοκρατίας, γινόταν από την Εκκλησία του Δήμου με την προπαρασκευή της Βουλής, και τις ανεξάρτητες διοικητικές θέσεις, που η σημαντικότερη πολιτική ήταν του προέδρου των θεωρικών.

Η ζωή του

Ο Λυκούργος καταγόταν από το αρχαίο ιερατικό γένος των Ετεοβουταδών, που ανάγει την καταγωγή του στον αργοναύτη Βούτη, δηλαδή, σύμφωνα με τις σημερινές εκτιμήσεις στο 1350-1300 π.Χ. Ο Βούτης ήταν ιερέας της Αθηνάς και του Ερεχθέα και έτσι ο Λυκούργος το «κληρονόμησε» από τον πατέρα του Λυκόφρονα για τον οποίο δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα. Ο παππούς του, Λυκούργος και εκείνος, ήταν «Ελληνοταμίας» (φύλακας του συμμαχικού ταμείου κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο), εκτελέστηκε από τους Τριάντα Τυράννους, ως δημοκρατικός, και μετά την επαναφορά της δημοκρατίας από τον Θρασύβουλο θάφτηκε με δημόσια δαπάνη στον Κεραμεικό.
Έτσι, η οικογένειά του είχε μακράς διάρκειας δημοκρατικές περγαμηνές, παρ' όλο που από άποψη καταγωγής ανήκε στην αριστοκρατία της Αθήνας.

Ο Λυκούργος πιθανόν υπήρξε μαθητής του Πλάτωνα και του Ισοκράτη. Η ανάμειξή του στην πολιτική αρχίζει το 338 π.Χ., αν και από μια άποψη η πολιτική που ακολούθησε φαίνεται επηρεασμένη ή συνέχεια εκείνης του Εύβουλου, οπότε ίσως να είχε υπάρξει οπαδός του Εύβουλου αν και μέχρι το 338 φαίνεται πως ανήκε στην αντιμακεδονική μερίδα, άρα να ήταν υποστηρικτής της πολιτικής του Δημοσθένη και του Υπερείδη. Όπως φαίνεται από τον «Κατά Λεωκράτους» λόγο του, ήταν πατριώιης και είχε πάντα κατά νου το συμφέρον, τη δόξα και την ευημερία της Αθήνας, και της δημοκρατίας. Σε αυτό δεν διέφερε από τον Δημοσθένη. Όπως όμως θα δείξω στη συνέχεια ήταν ικανός να μεταβάλλει απόψεις και πολιτική όταν έκρινε πως οι περιστάσεις το απαιτούσαν, και σε αυτό φαίνεται πιο πραγματιστής από τον Δημοσθένη που το αντιμακεδονικό μένος του τον τύφλωνε. Είχε ισχυρή αίσθηση του δικαίου: «Διότι οι νέοι, αποβλέποντας στο καθένα από τα δύο, αποφεύγουν την αδικία από φόβο, ενώ επιθυμούν την ηθική αμοιβή, λόγω της δόξας που προσφέρει. Για τούτο, κύριοι, να δίνετε προσοχή σ' αυτή τη δίκη και τίποτα να μη θέσετε σε ανώτερη μοίρα από το δίκαιο». (Λεωκ. 10). Η φιλοπατρία του φαίνεται: «Διότι τα βραβεία του πολέμου για τους γενναίους άνδρες είναι η ελευθερία και η ανδροπρεπής τελείωση. Και τα δύο τούτα διαθέτουν οι σκοτωμένοι. Κι έπειτα ούτε είναι δυνατό να πούμε πως νικήθηκαν όσοι κατά το φρόνημα δεν αισθάνθηκαν το φόβο τον προερχόμενο από τους εχθρούς. Διότι μόνο για όσους  πέφτουν ένδοξα στους πολέμους δεν μπορεί δίκαια να πει κανείς ότι είναι νικημένοι». (Λεωκ. 49), (αναφορά στους 1.000 Αθηναίους που σκοτώθηκαν στη Χαιρώνεια).         

Ο Λυκούργος διαχειρίστηκε το δημόσιο ταμείο μέχρι το 326 π.Χ., δηλαδή για 12  έτη. Επειδή ο ίδιος είχε προτείνει νόμο να  μην εκλέγεται στο αξίωμα του ταμία δύο φορές συνεχώς το ίδιο πρόσωπο, φαίνεται ότι κατά τη δεύτερη τετραετία άσκησε  τη διαχείριση μέσω φίλου του που πέτυχε να εκλεγεί ως αντικαταστάτης του.

Στις μεταρρυθμίσεις που έφερε σε πέρας θα αναφερθώ στη συνέχεια. Δεν παραμέλησε όμως και την πολιτιστική κληρονομιά της πόλης γιατί φρόντισε για την αντιγραφή των έργων των τριών μεγάλων τραγικών θεατρικών συγγραφέων.

Το 335, μετά την καταστροφή των Θηβών από τον Αλέξανδρο, ο Αλέξανδρος απαίτησε από την Αθήνα την παράδοση των ηγετών του δημοκρατικού κόμματος, ανάμεσά τους και του Λυκούργου. Οι Αθηναίοι του έστειλαν τον ρήτορα Δημάδη, από τους ηγέτες της μακεδονικής παράταξης, ο οποίος έπεισε τον Αλέξανδρο να παραιτηθεί από την αξίωσή του. Τα βασικά επιχειρήματά του πρέπει να ήταν τα ακόλουθα: Πρώτον, οι Αθηναίοι, αν και τέθηκαν σε πολεμική επιφυλακή, τελικά δεν ενίσχυσαν τους Θηβαίους, ούτε συγκρούσθηκαν με τους Μακεδόνες, τηρώντας στάση σώφρονος αναμονής. Δεύτερον, ο ίδιος ο Λυκούργος τους είχε επηρεάσει στο να μην αρχίσουν εχθροπραξίες με τους Μακεδόνες, άρα είχε μεταβάλλει την αντιμακεδονική του στάση, κάνοντας με τον λόγο του την Εκκλησία του Δήμου να ψηφίσει υπέρ της μη εμπλοκής σε νέο πόλεμο με τους Μακεδόνες.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

Απρίλιος 2010 #502 - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΛΙΒΥΗΣ
του Φίλιππου Προέδρου
Διαβάστε περισσότερα >>
 22 Ο ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
του Νίκου Κ. Κυριαζή
Διαβάστε περισσότερα >>
 32 ΤΙΒΕΡΙΟΣ ΚΑΙ ΓΑΪΟΣ ΓΡΑΚΧΟΣ
του Γεωργίου Χ. Βούλγαρη
 40 ΓΚΕΟΡΓΚ ΦΡΗΝΤΡΙΧ ΧΑΙΝΤΕΛ (1685-1759)
του Κώστα Καρδάμη
 50 Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΠΟΗΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
του Γεράσιμου Γ. Ζώρα
 64 Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΣΤΟΝ ΔΙΕΘΝΗ ΤΥΠΟ
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
 78 ΤΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ ΤΗΣ ΜΠΥΡΑΡΙΑΣ (8-9 Νοεμβρίου 1923)
του Γεωργίου Αθανασάτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 90 ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΙΔΕΑ
του Γιάννη Ράγκου
Διαβάστε περισσότερα >>
 101 ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΒΕΑΚΗΣ
της Καλλιόπης Ραπανάκη
 108 ΑΪΤΗ. ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΣΥΝΩΝΥΜΗ ΜΕ ΤΗ ΜΑΓΕΙΑ ΒΟΥΝΤΟΥ
του Φίλιππου Φίλιππα
 111 Βιβλία και Ιστορία
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
118 Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
120 Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122 Μουσική και Ιστορία ΑΛΕΞΙΟΣ Γ.Κ. ΣΑΒΒΙΔΗΣ
124 Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
128 Γιατί το λέμε έτσι;ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ
129 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost