Περιοδικό Ιστορία
Καθρέφτες. Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία
Η ιστορία γράφεται από τους νικητές, λέει η γνωστή ρήση...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

60 ΠΡΑΞΙΤΕΛΗΣ, Η ΑΙΩΝΙΑ ΟΜΟΡΦΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΠΡΑΞΙΤΕΛΗΣ

Η αιώνια ομορφιά της τέχνης

του ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΗΛ. ΚΑΝΤΖΙΝΟΥ

Θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους γλύπτες του 4ου αιώνα π.Χ. Ο Πραξιτέλης υπήρξε αντάξιος του Φειδία και το έργο του, όπως αυτό αναγνωρίζεται από την έρευνα ρωμαϊκών αντιγράφων των χαμένων δημιουργιών του, τον κατατάσσει μεταξύ των μεγάλων μορφών της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής τέχνης. Μάλιστα έχει ειπωθεί ότι σε κανέναν άλλο καλλιτέχνη της αρχαιότητας δεν ταίριαξε τόσο καλά το όνομα το οποίο του δόθηκε όσο στον Πραξιτέλη (δηλαδή «πράξις» και «τέλος»).

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ αυτός γλύπτης γεννήθηκε στον αττικό δήμο των Ειρησιδών τον 4ο αιώνα π.Χ.. Την εποχή εκείνη έλαβαν χώρα μεγάλες κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές οι οποίες επηρέασαν τον ρου της ιστορίας ολόκληρου του ελλαδικού χώρου. Το 404 π.Χ. έληξε ο Πελοποννησιακός Πόλεμος ο οποίος είχε συμπαρασύρει στη δίνη του σχεδόν όλες τις ελληνικές πόλεις-κράτη. Η εποχή της αθηναϊκής παντοκρατορίας είχε τελειώσει, ο αήττητος σπαρτιατικός στρατός είχε αρχίσει να παρακμάζει και η Περσία αναμειγνύετο όλο και περισσότερο στις εσωτερικές υποθέσεις των Ελλήνων. Τότε, μία νέα μεγάλη δύναμη, η Θήβα, άρχισε να αναδύεται στο προσκήνιο διεκδικώντας την ηγεμονία της Ελλάδας. Ο ρόλος που διεδραμάτισε, όμως, ήταν βραχύβιος (371-362 π.Χ.). Έκτοτε, αυτό το μοναδικό στην ιστορία πολιτικό σύστημα της πόλης-κράτους εξασθένησε, διότι δεν κατόρθωσε να συμβιβαστεί και να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Λίγα χρόνια αργότερα, από τον Βορρά, ο βασιλιάς Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας (382-336 π.Χ.) θα οραματιζόταν την πολυπόθητη πανελλήνια συνένωση, την οποία, τελικώς, θα πραγμάτωνε ο γιος του Αλέξανδρος ο Μέγας (356-323 π.Χ.).

Κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. μεγάλες πολιτικές αναταραχές, κοινωνικές αντιθέσεις και ριζικές τομές στις πνευματικές και στις καλλιτεχνικές αναζητήσεις συντάραξαν τον ελληνικό κόσμο. Ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της εποχής εκείνης ήταν η ανάπτυξη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στην οικονομία. Ο πλούτος, ο οποίος σε προηγούμενες εποχές ήταν συγκεντρωμένος κυρίως στα δημόσια ταμεία των πόλεων-κρατών, κατέστη, πλέον, ατομικό προνόμιο. Επίσης, η φιλοσοφική σκέψη συστηματοποιήθηκε από τους μαθητές του μεγάλου διδασκάλου Σωκράτη (του Αντισθένη, του Αριστίππου, του Ευκλείδη και του Πλάτωνα), οι οποίοι ίδρυσαν δικές τους σχολές (ακαδημίες). Τοιουτοτρόπως, λοιπόν, αυτοί ανέπτυξαν τις θεωρίες τους, βασισμένοι, όμως, στη σωκρατική σκέψη. Επιπροσθέτως, στις ακαδημίες αυτές ολοένα και περισσότεροι νέοι είχαν τη δυνατότητα να φοιτήσουν, ανεξαρτήτως της καταγωγής τους.

Κατά την ίδια χρονική περίοδο παρατηρήθηκε σημαντική αλλαγή στους περισσοτέρους τομείς του κοινωνικού και του θρησκευτικού βίου των απλών πολιτών. Ενδεικτικό του φαινομένου τούτου ήταν η μεγάλη διάδοση της λατρείας των θεών-ιατρών και παρηγορητών, όπως του Ασκληπιού, της Δήμητρας, της Κόρης και άλλων θεοτήτων των οποίων η λατρεία ήταν πιο προσιτή στους θνητούς. Οι μεγάλες αλλαγές στην πολιτική και στην πνευματική ζωή των Ελλήνων του 4ου αιώνα π.Χ. επηρέασαν όπως ήταν αναμενόμενο και την τέχνη. Σταδιακά η θεματογραφία και ο τρόπος έκφρασης στην καλλιτεχνική παραγωγή άρχισε να αλλάζει. Η τέχνη (κυρίως) της περιόδου αυτής αποτέλεσε το μεταβατικό στάδιο από τον κλασικισμό του 5ου αιώνα π.Χ. στον άκρατο ρεαλισμό των ελληνιστικών χρόνων.

Τον 4ο αιώνα π.Χ. οι δραστηριότητες των καλλιτεχνών δεν επικεντρώθηκαν μόνο στην Αθήνα και στα άλλα μεγάλα αστικά κέντρα ή στα πανελλήνια ιερά. Αρχιτέκτονες και γλύπτες κατασκεύασαν αριστουργήματα που κόσμησαν επαρχιακές πόλεις και μικρά τεμένη, τα οποία άρχισαν να παρουσιάζουν μεγάλη ανάπτυξη. Η πολιτεία δεν αποτελούσε, πλέον, τον μόνο παραγγελιοδότη, καθώς πολλοί πλούσιοι ιδιώτες προέβαιναν σε παραγγελίες έργων τέχνης. Ενδεικτική είναι η περίπτωση των γλυπτών Βρύαξη, Λεωχάρους, Σκόπα και Τιμοθέου, οι οποίοι εργάστηκαν μακριά από τα μητροπολιτικά κέντρα και ανέλαβαν την κατασκευή του διακόσμου του μεγαλοπρεπούς ταφικού οικοδομήματος του δυνάστη της Καρίας Μαυσώλου. Μάλιστα ο Σκόπας, ο οποίος ήταν και αρχιτέκτων, είχε αναλάβει την ανοικοδόμηση του ναού της Αλέας Αθηνάς στην Τεγέα της Αρκαδίας.

Η κυριότερη καινοτομία στη γλυπτική του 4ου αιώνα π.Χ. ήταν η κατάκτηση της τρίτης διάστασης. Ο Σικυώνιος γλύπτης Λύσιππος υπήρξε ο πρωτοπόρος αυτού του νεωτερισμού και έτυχε της εύνοιας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, κατασκευάζοντας περισσότερα από 1.500 έργα. Ειδικά, ο καλλιτέχνης αυτός καινοτόμησε «παραβιάζοντας» τον έως τότε ισχύοντα κανόνα της γλυπτικής και μετέβαλε τις επικρατούσες αναλογίες των ανθρωπόμορφων ειδώλων με τα μικρά κεφάλια και τα ψηλά σκέλη. Έκτοτε η ιδεαλιστική απεικόνιση των μορφών άρχισε να μετατρέπεται σε περισσότερο φυσιοκρατική και ρεαλιστική.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

Μάρτιος 2010 #501 - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ
 του Σωτήρη Πετρόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 16 Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΛΑΛΛΑ
του Νίκου Λούντζη
Διαβάστε περισσότερα >>
 26 Η ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΤΗ 1821-1831
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
 38 Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΗΠΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821
του Βαγγέλη Γεωργίου
 48 ΤΟ ΝΑΥΠΛΙΟ, ΦΩΤΕΙΝΟ ΜΕΤΕΩΡΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
του Γιώργου Ρούβαλη
 60 ΠΡΑΞΙΤΕΛΗΣ, Η ΑΙΩΝΙΑ ΟΜΟΡΦΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
Διαβάστε περισσότερα >>
 68 Ο «ΓΕΥΣΤΙΚΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ» ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΡΥΠΑΝΙΣΜΟΥ
του Χρήστου Λάζου
Διαβάστε περισσότερα >>
 78 ΤΟ ΑΙΝΙΓΜΑ ΤΗΣ ΣΦΙΓΓΑΣ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ
του Φίλιππου Φίλιππα
 80 ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΤΑΛΙΝ
του Φίλιππου Φιλίππου
Διαβάστε περισσότερα >>
 94 ΛΩΡΕΝΣ ΚΑΙ ΤΖΕΡΑΛΝΤ ΝΤΑΡΕΛ, Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥΣ
του Σπυρίδωνος Γ. Πλουμίδη
 103 Ο ΝΤΑΡΙΟ ΦΟ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ
της Αμάντα Σκαμάγκα
 112 Βιβλία και Ιστορία
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ

120 Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ

122 Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ

124 Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ

128 Γιατί το λέμε έτσι; ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ

129 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ


ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost