Περιοδικό Ιστορία
Κι όμως, όμορφα… Ένα βιβλίο για την τζαζ
Κι όμως, όμορφα... Ένας μάλλον ιδιόρρυθμος τίτλος για ένα βιβλίο που υπερβαίνει τις συνήθεις ...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

6 Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

Η ελληνική οικονομία και η κρίση του Μεσοπολέμου

του ΣΩΤΗΡΗ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ο ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΣ σχηματισμός του σύγχρονου ελληνικού κράτους υπήρξε μια διαδικασία ιδιαίτερα μακρόχρονη και επίπονη. Με μια γεωγραφική έκταση αρχικά να περιλαμβάνει βασικά την περιοχή της Πελοποννήσου και της Αττικής, αλλά ταυτόχρονα να αφήνει εκτός ελληνικής επικράτειας ένα μεγάλο μέρος περιοχών όπου το ελληνικό στοιχείο ήταν κυρίαρχο, γινόταν φανερό ότι η ειρήνη με την Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν ένα πρόσκαιρο γεγονός. Το πολιτικό όραμα της ενσωμάτωσης όλων εκείνων των περιοχών με έντονο το ελληνικό στοιχείο όπως αυτό διαμορφώθηκε σταδιακά και έμεινε γνωστό ως «Μεγάλη Ιδέα» θα οδηγούσε τη χώρα προς μια πληθυσμιακή και γεωγραφική μεγέθυνση. Το κόστος όμως για την επίτευξη αυτού δεν έμελλε να είναι ευκαταφρόνητο.

Η περίοδος πριν από τον Μεσοπόλεμο Ένα από τα βασικά στοιχεία της ελληνικής οικονομίας την περίοδο μέχρι τον Μεσοπόλεμο ήταν η καταβολή ιδιαίτερα υψηλών στρατιωτικών δαπανών που στόχο είχαν την πολεμική προετοιμασία για μια μελλοντική σύγκρουση με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι δαπάνες αυτές, όπως ήταν φυσικό, στερούσαν από τη χώρα σημαντικούς πόρους οι οποίοι θα μπορούσαν κάλλιστα να χρησιμοποιηθούν υπέρ της οικονομικής ανάπτυξης και ειδικά υπέρ έργων υποδομής. Τα τελευταία είχαν κριθεί αναγκαία, ιδίως από την κυβέρνηση Τρικούπη της περιόδου 1893-1895, καθώς αναμενόταν να επιφέρουν επιτάχυνση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης ενώ ταυτόχρονα θα βελτίωναν τις δυνατότητες στρατιωτικής κινητοποίησης (π.χ. ταχύτερη μεταφορά στρατευμάτων προς το μέτωπο).

Έτσι, καθώς η ελληνική οικονομία αδυνατούσε να διαθέσει ιδίους πόρους για δημόσιες επενδύσεις, οι κυβερνήσεις του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα προχώρησαν στη σύναψη μεγάλων εξωτερικών δανείων. Η εξέλιξη αυτή, η οποία είχε σημαντικό αντίκτυπο στο μέγεθος του δημόσιου εξωτερικού χρέους και, κατά συνέπεια, στο μέγεθος της ετήσιας εξυπηρέτησής του, αποτέλεσε το δεύτερο βασικό χαρακτηριστικό της περιόδου έως το 1910. Για παράδειγμα, το 1878 υπογράφηκε σύμβαση δανεισμού ύψους 180 εκατομμυρίων δραχμών και τρία χρόνια αργότερα, το 1881, ένα νέο ομολογιακό δάνειο 120 εκατ. φράγκων. Τα ποσά αυτά διατέθηκαν ως επί το πλείστον για την κατασκευή και τη βελτίωση του σιδηροδρομικού δικτύου καθώς και για στρατιωτικές δαπάνες και δαπάνες επιστράτευσης.

Πέρα όμως από τη μεγέθυνση του εξωτερικού δανεισμού και τις αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες, σημαντική παράμετρος της ελληνικής οικονομίας υπήρξε η καλλιέργεια της σταφίδας. Ένα τυχαίο γεγονός το 1870, η ολοσχερής καταστροφή των καλλιεργειών σταφίδας στη Γαλλία, θα συμβάλει αποφασιστικά στην πορεία της ελληνικής οικονομίας έως και τις αρχές της δεκαετίας του 1920. Ως κυρίαρχα γεωργική οικονομία η Ελλάδα θα στηρίξει το σύνολο σχεδόν των εξαγωγών της σε ένα μόνο προϊόν, τη σταφίδα. Αν και η καλλιέργεια της τελευταίας ανέκαθεν αποτελούσε βασική ενασχόληση των Ελλήνων αγροτών, τα γεγονότα του 1870 θα επιφέρουν την επικράτησή της έναντι όλων των υπολοίπων – ακόμα και του απαραίτητου σιταριού. Η έλλειψη σταφίδας λόγω του γαλλικού προβλήματος θα οδηγήσει σε αύξηση της τιμής της, γεγονός το οποίο θα ενθαρρύνει τους Έλληνες αγρότες να καλλιεργούν μόνον αμπέλια. Το 1878 το 80% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών προερχόταν από τη σταφίδα, η οποία προοριζόταν κυρίως προς τη Μεγάλη Βρετανία. Η οικονομική αυτή ευφορία όμως αποδείχθηκε προσωρινή. Το 1892 η παραγωγή γαλλικής σταφίδας θα ανακάμψει καθώς θα μεταφυτευθούν αμπέλια από την Καλιφόρνια ενώ και η αμερικανική παραγωγή σταφίδας θα επεκταθεί. Έτσι θα δημιουργηθεί υπερπροσφορά, η οποία θα οδηγήσει σε πτώση των τιμών με τρομερές συνέπειες για τους Έλληνες αγρότες. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι το 20% της παραγόμενης κατ’ έτος σταφίδας έμενε αδιάθετο, μολονότι η παραγωγή της είχε μειωθεί κατά 10%.

Η κρίση αυτή της σταφίδας θα δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα στη χώρα, με τον κρατικό ισολογισμό να καταγράφει από το 1892 έλλειμμα περίπου 30 εκατ. δραχμών κατ’ έτος. Παράλληλα, η Ελλάδα εκείνη τη δύσκολη περίοδο θα μπει απροετοίμαστη σε έναν πόλεμο με την Τουρκία τον οποίο και θα χάσει, με αποτέλεσμα να της επιβληθούν πολεμικές αποζημιώσεις ύψους τεσσάρων εκατομμυρίων τουρκικών λιρών.

Λόγω της παραπάνω εξέλιξης η Ελλάδα θα κηρύξει πτώχευση και αδυναμία εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους της, με βασική συνέπεια την επιβολή διεθνούς οικονομικού ελέγχου. Τούτο θα έχει σημαντική επίπτωση στη διεθνή εικόνα της χώρας αλλά, ταυτόχρονα, θα βοηθήσει στο «νοικοκύρεμα» των οικονομικών της. Χωρίς βέβαια να πρέπει να αποδοθούν τα εύσημα στην Επιτροπή Διεθνούς Ελέγχου, η Ελλάδα θα ανακάμψει σχετικά γρήγορα, ενώ τα έτη 1910 και 1911 οι ισολογισμοί της θα είναι πλεονασματικοί (20 εκατομμύρια δραχμές αθροιστικά). Η σχετικά καλή πορεία της ελληνικής οικονομίας και η ορθολογικότερη χρήση των πόρων του κράτους μέχρι το ξέσπασμα των Βαλκανικών Πολέμων θα αποτελέσει ίσως τη σημαντικότερη παράμετρο για την επιτυχή εξέλιξη των τελευταίων. Οι στρατιωτικές επιτυχίες θα φέρουν την Ελλάδα ενισχυμένη γεωγραφικά και πληθυσμιακά στην περίοδο του Μεσοπολέμου.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

Μάρτιος 2010 #501 - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ
 του Σωτήρη Πετρόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 16 Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΛΑΛΛΑ
του Νίκου Λούντζη
Διαβάστε περισσότερα >>
 26 Η ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΤΗ 1821-1831
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
 38 Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΗΠΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821
του Βαγγέλη Γεωργίου
 48 ΤΟ ΝΑΥΠΛΙΟ, ΦΩΤΕΙΝΟ ΜΕΤΕΩΡΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
του Γιώργου Ρούβαλη
 60 ΠΡΑΞΙΤΕΛΗΣ, Η ΑΙΩΝΙΑ ΟΜΟΡΦΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
Διαβάστε περισσότερα >>
 68 Ο «ΓΕΥΣΤΙΚΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ» ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΡΥΠΑΝΙΣΜΟΥ
του Χρήστου Λάζου
Διαβάστε περισσότερα >>
 78 ΤΟ ΑΙΝΙΓΜΑ ΤΗΣ ΣΦΙΓΓΑΣ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ
του Φίλιππου Φίλιππα
 80 ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΤΑΛΙΝ
του Φίλιππου Φιλίππου
Διαβάστε περισσότερα >>
 94 ΛΩΡΕΝΣ ΚΑΙ ΤΖΕΡΑΛΝΤ ΝΤΑΡΕΛ, Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥΣ
του Σπυρίδωνος Γ. Πλουμίδη
 103 Ο ΝΤΑΡΙΟ ΦΟ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ
της Αμάντα Σκαμάγκα
 112 Βιβλία και Ιστορία
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ

120 Τέχνη και πολιτισμός ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ

122 Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ

124 Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ

128 Γιατί το λέμε έτσι; ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ

129 Το Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ


ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost