Περιοδικό Ιστορία
Καθρέφτες. Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία
Η ιστορία γράφεται από τους νικητές, λέει η γνωστή ρήση...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

34 Ο ΙΣΠΑΝΙΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ του Θανάση Δ. Σφήκα

Ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος: διεθνείς διαστάσεις και ελληνικές αντιδράσεις
του ΘΑΝΑΣΗ Δ. ΣΦΗΚΑ

Τα αίτια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου εντοπίζονται στην όξυνση των ταξικών αντιθέσεων σε μια κοινωνία όπου, παρά την ύπαρξη φιλελεύθερου Συντάγματος, την πραγματική εξουσία ασκούσε ένας αντιδραστικός συνασπισμός που συναποτελούσαν η μοναρχία, ο κλήρος, ο στρατός, η μεγάλη γαιοκτησία και τα βιομηχανικά συμφέροντα του βορείου κυρίως τμήματος της χώρας. Η ίδρυση της Β’ Ισπανικής Δημοκρατίας τον Απρίλιο του 1931 απελευθέρωσε ριζοσπαστικές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που αμφισβήτησαν την εξουσία του αντιδραστικού συνασπισμού. Μέσα σε πέντε χρόνια η ιδεολογική και η πολιτική πόλωση οξύνθηκαν τόσο ώστε να εκραγεί ο εμφύλιος πόλεμος το καλοκαίρι του 1936.

ΟΤΑΝ το βράδυ της 17ης προς τη 18η Ιουλίου στρατιωτικές εξεγέρσεις ξέσπασαν στις περισσότερες πόλεις της Ισπανίας οι στασιαστές προσδοκούσαν την ταχεία επικράτηση του κινήματος. Η διάψευση των προσδοκιών τους και ο τριετής πόλεμος που ακολούθησε οφείλονταν σε τρεις παράγοντες: πρώτον, αρκετοί αξιωματικοί και πολλά τμήματα της στρατιωτικοποιημένης αστυνομίας αρνήθηκαν ―και σε μερικές περιπτώσεις δεν μπόρεσαν― να στραφούν εναντίον της Νόμιμης Ισπανικής Δημοκρατικής Κυβέρνησης (ΝΙΔΚ)• δεύτερον, οι στασιαστές υποτίμησαν το εύρος και το σθένος της λαϊκής αντίστασης, ιδίως μετά την απόφαση της ΝΙΔΚ να οπλίσει τις πολιτοφυλακές των σοσιαλιστικών και αναρχικών συνδικάτων• τέλος, οι προϋποθέσεις παρατεταμένης σύρραξης συμπληρώθηκαν με την επέμβαση ξένων δυνάμεων. Όταν η εσωτερική δυναμική οδήγησε στην έκρηξη ταξικού εμφυλίου πολέμου τον Ιούλιο του 1936, τα δρώμενα στην Ιβηρική έπαψαν να είναι αποκλειστικά τοπικού ενδιαφέροντος.

Η στάση της Γερμανίας και της Ιταλίας

Αρχικά ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι αιφνιδιάστηκαν από το pronunciamento για το οποίο άλλωστε είχαν άγνοια. Όταν όμως λίγες ημέρες αργότερα οι εθνικιστές ζήτησαν τη συνδρομή τους, η Γερμανία και η Ιταλία αποφάσισαν να προστρέξουν για λόγους ιδεολογικούς, στρατηγικούς και οικονομικούς: η ήττα της Ισπανικής Δημοκρατίας θα αποτελούσε ήττα του κομμουνισμού και θα αύξανε το διεθνές κύρος του φασισμού και του εθνικοσοσιαλισμού• μια Ισπανία φίλα προσκείμενη στη Γερμανία και στην Ιταλία θα έσφιγγε τον κλοιό γύρω από τη Γαλλία, ενώ το ισπανικό υπέδαφος ήταν πλούσιο σε πρώτες ύλες απαραίτητες για τους γερμανικούς εξοπλισμούς. Εξηγώντας τα κίνητρα της ιταλικής επέμβασης ο Γκαλεάτσο Τσιάνο, γαμπρός και υπουργός Εξωτερικών του Μουσολίνι, σημείωσε ότι «στην Ισπανία πολεμάμε για την υπεράσπιση του πολιτισμού και της Επανάστασής μας», ενώ αργότερα πρόσθεσε ότι στις μεγάλες μάχες «του Έβρου, της Βαρκελώνης και της Μάλαγα τέθηκαν τα θεμέλια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στη Μεσόγειο». Ομοίως, η ιδεολογία υπήρξε το μείζον κίνητρο της γερμανικής επέμβασης, αν και σύντομα οι Γερμανοί συνειδητοποίησαν ότι ο ορυκτός πλούτος της Ισπανίας θα βοηθούσε σημαντικά τους επανεξοπλισμούς τους. Έτσι, οι εθνικιστές όχι μόνον έλαβαν από την Ιταλία και τη Γερμανία τεράστιες ποσότητες πολεμικού υλικού υψηλής ποιότητας, αλλά στην Ισπανία πολέμησαν συνολικά 72.775 Ιταλοί στρατιώτες, ενώ η Γερμανία έθεσε στο πλευρό του Φράνκο την καθοριστικής σημασίας «Λεγεώνα του Κόνδορα», ένα επίλεκτο τμήμα 5.000 στρατιωτών, εξοπλισμένο με 200 άρματα μάχης και 600 αεροσκάφη.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

Φεβρουάριος 2010 #500 - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 1939: ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΙΣΠΑΝΙΚΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ, 2009: Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
του Δημήτρη Ε. Φιλιππή
Διαβάστε περισσότερα >>
 18 Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΙΣΠΑΝΙΩΝ
του Κώστα Κατσούδα
Διαβάστε περισσότερα >>
 28 Ο ΙΣΠΑΝΙΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
του Χουλιάν Κασανόβα
Διαβάστε περισσότερα >>
 34 Ο ΙΣΠΑΝΙΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ του Θανάση Δ. Σφήκα
του Θανάση Δ. Σφήκα
Διαβάστε περισσότερα >>
 42. ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ ΣΤΟΝ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΕΜΦΥΛΙΟ ΠΟΛΕΜΟ
του Χρήστου Δ. Λάζου
Διαβάστε περισσότερα >>
 47 ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΕΠΑΝΟΡΘΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΓΚΕΡΝΙΚΑ
Jean-Pierre Lebeau
 54 ΑΔΙΚΗΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΕΥΝΟΟΥΜΕΝΟΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
του Βαγγέλη Γεωργίου
 66 ΝΑΒΑΤΑΙΟΙ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
 76 Η ΝΑΖΙΣΤΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΤΑΙΝΙΕΣ ΤΗΣ ΛΕΝΗΣ ΡΙΦΕΝΣΤΑΛ
της Μαρίνας Πετράκη
 89 ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΑΠΑΝΘΡΩΠΟΙ (ΦΥΛΑΚΕΣ ΚΑΙ ΕΞΟΡΙΕΣ)
του Γιάννη Πανούση
 96 ΟΙ ΔΙΚΕΣ ΤΩΝ ΔΩΣΙΛΟΓΩΝ ΤHΣ ΚΑΤΟΧΗΣ Β΄ ΜΕΡΟΣ
του Γιάννη Ράγκου
 106 AZTEKOI
του Φίλιππου Φίλιππα
 110 Η ΣΕΚΤΑ ΤΩΝ ΤΑΓΚ
του Απόστολου Μιχαηλίδη
 120 ΟΙ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΛΒΟΥ
του Δημήτρη Δημηρούλη
 130 Η ΕΘΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ
του Κώστα Ασημακόπουλου
 142 Βιβλία και Ιστορία
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
150  Τέχνη και Ιστορία
ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ

152  Θέατρο και Ιστορία
ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ

154  Κινηματογράφος και Ιστορία
ΕΥΑΝΝΑ ΒΕΝΑΡΔΟΥ

156  Ιστορία στο Διαδίκτυο
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ

160  Γιατί το λέμε έτσι;
ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ

161 Το Σταυρόλεμο του 21ου αιώνα
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost