Περιοδικό Ιστορία
Η ΧΑΜΕΝΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΕΥΑΣ ΜΠΡΑΟΥΝ
Η όμορφη και συνεσταλμένη Εύα Μπράουν γνώρισε τον Χίτλερ στα δεκαεφτά της και τον ερωτεύτηκε αμέσως.
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

36 ΑΝΘΡΩΠΟΘΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΘΡΩΠΟΘΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η λατρεία του θεού Διονύσου του Ωμοφάγου

Αναμφίβολα η διονυσιακή θρησκεία και πιο συγκεκριμένα η λατρεία της, αποτέλεσε και αποτελεί ίσως την πιο ενδιαφέρουσα και συνάμα την πιο αινιγματική και μυστηριώδη πτυχή της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Η προϊούσα εξάπλωσή της σε ολόκληρη την ηπειρωτική και τη νησιωτική Ελλάδα, όπως ήταν φυσικό, απέκτησε αρκετές ιδιομορφίες, οι οποίες οφείλονταν στις εκάστοτε τοπικές
παραδόσεις. Τις διαφοροποιήσεις αυτές, σε λατρευτικό επίπεδο, είναι δυνατό να τις επισημάνουμε και από τα λατρευτικά επίθετα,
τα οποία δόθηκαν στον θεό του κρασιού: «Νυκτέλιος», «Ίακχος» και «Βάκχος», «Βρόμιος», «Ανθρωπορραίστης», «Ωμηστής» κ.ά.
Το τελευταίο από τα προαναφερθέντα επίθετα σχετίζεται με μία άκρως ιδιότυπη και αμφιλεγόμενη μορφή της διονυσιακής λατρείας: τη λατρεία του θεού Διονύσου του Ωμηστού, της οποίας ένα από
τα κύρια τελετουργικά στοιχεία ήταν η ωμοφαγία. Η πιθανή σχέση αυτής της λατρείας και η πρακτική της ωμοφαγίας γενικά
στη διονυσιακή λατρεία με τη θρησκευτική τελετουργική πρακτική των ανθρωποθυσιών θα αποτελέσει το αντικείμενο της εξέτασης στην παρούσα μελέτη μας.

Γράφει ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Σ. ΧΑΤΖΗΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ (Θεολόγος-Εκπαιδευτικός)

ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ότι ήδη από την αρχαϊκή εποχή (8ος έως 6ος αι. π.Χ.) και ίσως παλαιότερα (γεωμετρική εποχή 10ος έως 8ος αι. π.Χ.), υπήρχαν στη Λέσβο δύο σημαντικές λατρείες. Κέντρο της πρώτης ήταν το ακρωτήριο στην περιοχή της Βρίσας (νοτιοδυτική Λέσβος) και της δεύτερης η περιοχή της Άντισσας, όπου βρισκόταν ο τάφος του Ορφέα, στο βορειοδυτικό μέρος της νήσου. Η προέλευση της λατρείας του Διονύσου του Βρισαίου (στη χειρόγραφη παράδοση απαντάται, σπάνια όμως, και ως Βρησαίος), συνδέεται με διάφορες μυθικές παραδόσεις. Σύμφωνα με τον Αθηναίο πολιτικό και ιστορικό Ανδροτίωνα (4ος αιών. π.Χ.), τον Ρωμαίο σοφιστή Αιλιανό (2ος αιών. μ.Χ.) και τον γραμματικό Αθήναιο (3ος αιών. μ.Χ.), ο «Μακαρεύς» ή «Μάκαρ» (στη χειρόγραφη παράδοση απαντώνται και οι δύο τύποι), ήταν ο ιδρυτής της Λέσβου και ο πρώτος ιερέας του Διονύσου στη νήσο. Κατά τον Γκρούπε και τον κορυφαίο Γερμανό φιλόλογο Βιλαμόβιτς, οι διηγήσεις αυτές αποτελούν τον μακρινό απόηχο ενός μεταναστευτικού κύματος μάλλον από τη Βοιωτία προς τη Λέσβο και όχι από τη Λακωνία, του οποίου προΐστατο ο Μακαρεύς. Αυτός, φθάνοντας εκεί ως αρχηγός των Βοιωτών αποίκων, εισήγαγε, μεταξύ άλλων, τη λατρεία του Διονύσου του Βρισαίου (η επικρατέστερη άποψη μεταξύ των συγχρόνων ερευνητών), εν αντιθέσει προς τον Φαρνέλ, ο οποίος υποστηρίζει ότι η αυτή λατρεία είναι γηγενής. Η άλλη λατρεία του Διονύσου στη Λέσβο, η οποία χρονολογείται την ίδια περίπου εποχή με την προαναφερθείσα, συνδέεται, σύμφωνα με τη διήγηση του Αιλιανού, με τη μυθική ανεύρεση της κεφαλής του φονευθέντος Ορφέα από τους κατοίκους της Λέσβου και την τοποθέτησή της στο «Βακχείον», το οποίο βρισκόταν στην περιοχή της Άντισσας και όχι της Βρίσας (Μάας). Μαρτυρίες για την τοποθεσία του ιερού αποτελούν: η πληροφορία που μας δίδει ο Λέσβιος ιστορικός του 3ου αιώνα π.Χ. Μυρσίλος, ότι ο τάφος του Ορφέα βρισκόταν στην Άντισσα, η λατρεία του Διονύσου «Φαλλήνος» ή «Κεφαλλήνος», στην οποία θ’ αναφερθούμε παρακάτω και διάφορα νομίσματα, από τα οποία συμπεραίνουμε ότι η συγκεκριμένη λατρεία του Διονύσου ετελείτο στην περιοχή της Άντισσας (Σιλντς).
Εκτός από τις δύο προαναφερθείσες διονυσιακές λατρείες υπάρχουν πληροφορίες και για άλλες, οι οποίες όμως είναι πολύ φτωχές. Στην περιοχή της Μήθυμνας, στο βόρειο τμήμα της Λέσβου, λατρευόταν ο Διόνυσος «Φαλλήν» ή «Κεφαλλήν». Κατά τον περιηγητή του 2ου αιώνα μ.Χ. Παυσανία, κάποιοι ψαράδες από τη Λέσβο βρήκαν στα δίχτυα τους ένα προσωπείο από ξύλο ελιάς. Τα χαρακτηριστικά του ήταν μεν εμφανώς θεϊκά, αλλά δεν έμοιαζαν με τα χαρακτηριστικά των Ελλήνων θεών. Προκειμένου να μάθουν λοιπόν σε ποιον θεό ή ήρωα ανήκε το ξύλινο προσωπείο, οι Μηθύμνιοι συμβουλεύτηκαν το Μαντείο των Δελφών. Η ιέρεια απάντησε με τον εξής χρησμό: «Αλλά κε Μηθύμνης ναέταις πολύ λώϊον έσται? Φαλληνόν τιμώσι Διονύσοιο κάρηνον». Οι κάτοικοι της Μήθυμνας ευχαρίστησαν το Μαντείο του Απόλλωνα, έστειλαν ένα χάλκινο αντίγραφό του στο μαντείο και άρχισαν από τότε να τιμούν με θυσίες και προσευχές τον Διόνυσο τον «Φαλληνόν». Από διάφορες επιγραφές του τρίτου και του δευτέρου αιώνα π.Χ., που έχουν ανακαλυφθεί στη Μήθυμνα και στην Ερεσό, συμπεραίνουμε ότι τα Διονύσια εορτάζονταν με μεγάλη λαμπρότητα και συγκεκριμένα με δραματικούς αγώνες, με περιφορές ενός πολύ σημαντικού αγάλματος του Διονύσου, με δημόσιες τελετουργίες και οργιαστικές τελετές. Εκτός όμως από τα Διονύσια, στη Λέσβο ετελείτο με λαμπρότητα και άλλη μία εορτή προς τιμήν του Διονύσου και των Νυμφών: τα «Θεοδαίσια». Σύμφωνα με το λεξικό Σούδα και διάφορες επιγραφές, κατά τη διάρκεια της εορτής μοιραζόταν κρασί στους κατώτερους δικαστές και άλλους επισήμους και γίνονταν δημόσιες τελετουργίες, στις οποίες ελάμβανε μέρος πολυμελής χορός. Από την εορτή αυτή προέρχεται προφανώς ο μήνας Θεοδαίσος ή Δαίσιος στη Λέσβο. Επίσης πολύ λίγα γνωρίζουμε για τη λατρεία του Διονύσου του Ενόρχου στην περιοχή της Μυτιλήνης, κατά την οποία τα μυστήρια τελούνταν με χορούς.
Κατά τους κλασικούς (5ος έως 4ος αι. π.Χ) και τους ελληνιστικούς (336 π.Χ. έως 146 π.Χ.) χρόνους, παρότι οι λατρείες του Απόλλωνα και της Άρτεμης ήταν οι πιο σημαντικές, η λατρεία του Διονύσου ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της θρησκευτικότητας των κατοίκων της Λέσβου και μάλιστα στην περιοχή της Μήθυμνας φαίνεται ότι ήταν η σημαντικότερη. Κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους (146 π.Χ έως 330 μ.Χ) η λατρεία του Διονύσου υποσκέλισε τις δύο προαναφερθείσες και έγινε η σημαντικότερη, βάσει των νομισμάτων και του πλήθους των επιγραφών που ανακαλύφθηκαν. Η λατρεία του Διονύσου εξακολούθησε να επιβιώνει και μετά το τέλος της ρωμαϊκής εποχής, βάσει περιγραφών τού, κατά πάσα πιθανότητα καταγομένου από τη Λέσβο, μυθιστοριογράφου Λόγγου. Το τέλος της διονυσιακής λατρείας στη Λέσβο επήλθε μάλλον κατά την πρώιμη βυζαντινή εποχή (324 έως 610 μ.Χ.) και τη θέση της πήρε η τότε νέα χριστιανική θρησκεία.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

Οκτώβριος 2007 #472

 8 ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ: Διάφορες εκθέσεις
της Τόνιας Μάκρα
 12 ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ: Μικρά ιστορικά αλιεύματα από τον Ωκεανό του Διαδικτύου
του Παύλου Μεθενίτη
 14 Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΛΕΙΔΙΟΥ
του Δημήτρη Θαλασσινού
 26 Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΕΤΑΞΑ: Φυσικά τα αίτια ή εγκληματική ενέργεια;
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΑ ΑΙΤΙΑ Ή ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ;

Ο θάνατος
του Ιωάννη Μεταξά

Όταν στις 28 Oκτωβρίου 1940 η Ελλάδα δέχτηκε την ιταλική επίθεση στην ελληνοαλβανική μεθόριο, λίγοι μπορούσαν
να προβλέψουν νίκη των ελληνικών όπλων. Ωστόσο, ένα μήνα αργότερα, η εικόνα είχε αναστραφεί πλήρως, αφού
ο ελληνικός στρατός είχε αποκρούσει την ιταλική εισβολή
και προέλαυνε ήδη στο εσωτερικό της Αλβανίας. Oι μήνες που ακολούθησαν χαρακτηρίστηκαν από έντονο πολιτικό, στρατιωτικό και κυρίως διπλωματικό παρασκήνιο για
την τύχη της Ελλάδας στον πόλεμο. Στην κρίσιμη αυτή καμπή, στα τέλη Ιανουαρίου 1941, πέθανε ξαφνικά ο Ιωάννης Μεταξάς. Στο άρθρο αυτό δεν αξιολογείται η πολιτική πορεία και η προσωπικότητά του, αλλά εξετάζονται αποκλειστικά
οι συνθήκες του θανάτου του, ο οποίος συνοδεύτηκε
από πολλά ερωτηματικά.

Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
Διαβάστε περισσότερα >>
 36 ΑΝΘΡΩΠΟΘΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
ΑΝΘΡΩΠΟΘΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η λατρεία του θεού Διονύσου του Ωμοφάγου

Αναμφίβολα η διονυσιακή θρησκεία και πιο συγκεκριμένα η λατρεία της, αποτέλεσε και αποτελεί ίσως την πιο ενδιαφέρουσα και συνάμα την πιο αινιγματική και μυστηριώδη πτυχή της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Η προϊούσα εξάπλωσή της σε ολόκληρη την ηπειρωτική και τη νησιωτική Ελλάδα, όπως ήταν φυσικό, απέκτησε αρκετές ιδιομορφίες, οι οποίες οφείλονταν στις εκάστοτε τοπικές
παραδόσεις. Τις διαφοροποιήσεις αυτές, σε λατρευτικό επίπεδο, είναι δυνατό να τις επισημάνουμε και από τα λατρευτικά επίθετα,
τα οποία δόθηκαν στον θεό του κρασιού: «Νυκτέλιος», «Ίακχος» και «Βάκχος», «Βρόμιος», «Ανθρωπορραίστης», «Ωμηστής» κ.ά.
Το τελευταίο από τα προαναφερθέντα επίθετα σχετίζεται με μία άκρως ιδιότυπη και αμφιλεγόμενη μορφή της διονυσιακής λατρείας: τη λατρεία του θεού Διονύσου του Ωμηστού, της οποίας ένα από
τα κύρια τελετουργικά στοιχεία ήταν η ωμοφαγία. Η πιθανή σχέση αυτής της λατρείας και η πρακτική της ωμοφαγίας γενικά
στη διονυσιακή λατρεία με τη θρησκευτική τελετουργική πρακτική των ανθρωποθυσιών θα αποτελέσει το αντικείμενο της εξέτασης στην παρούσα μελέτη μας.

Γράφει ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Σ. ΧΑΤΖΗΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ (Θεολόγος-Εκπαιδευτικός)
Διαβάστε περισσότερα >>
 48 ΣΜΑΡΑΓΔΙΑ ΤΟΥ ΩΚΕΑΝΟΥ Μέρος Α’
του Νίκου Κ.Κυριαζή
 60 Ο ΑΙΜΑΤΗΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΜΠΟΕΡΣ
Η ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΑΦΡΙΚΗΣ

Ο αιματηρός πόλεμος των Μπόερς

O ανταγωνισμός μεταξύ των αποίκων της Νοτίου Αφρικής
και ο πόλεμος των Μπόερς (1899-1902) απετέλεσαν
τη βάση για την ίδρυση του κράτους της Νοτιοαφρικανικής Oμοσπονδιακής Δημοκρατίας.

Γράφει ο ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΗΛ. ΚΑΝΤΖΙΝΟΣ
Διαβάστε περισσότερα >>
 74 ΕΛΛΑ ΦΙΤΖΕΡΑΛΝΤ, η μυθική θεά της τζάζ
του Φίλιππου Φίλιππα
 80 Ο ΙΤΑΛΙΚΟΣ ΠΟΙΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ
Το «ποινικό δίκαιο» των ιταλικών δυνάμεων κατοχής

Πριν από έναν χρόνο, είχαμε φέρει στο φως ένα άγνωστο,
για τις νεώτερες γενιές, ντοκουμέντο, τις ποινικές διατάξεις, τις οποίες είχαν θεσπίσει οι γερμανικές αρχές κατά
την περίοδο της Κατοχής. Στο παρόν άρθρο, θα δημοσιεύσουμε τις αντίστοιχες διατάξεις των ιταλικών κατοχικών αρχών. Ως γνωστόν, η Ιταλία θεωρούσε ότι
η Ελλάδα και η Βαλκανική ευρύτερα αποτελούσαν περιοχές, οι οποίες θα εντάσσονταν στη δική της σφαίρα επιρροής μεταπολεμικά. Ως εκ τούτου, οι διατάξεις αυτές θα ήταν
το πρώτο βήμα για την ενσωμάτωση της χώρας μας στη «νέα μεγάλη λατινική αυτοκρατορία».

Γράφει ο ΙΩΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΦΛΩΡΑΤΟΣ Διεθνολόγος-Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών
Διαβάστε περισσότερα >>
 94 Ο ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ ΣΤΗΝ ΑΙΓΙΝΑ
του Φίλιππου Φιλίππου
 100 ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΑΑΧΕΝ
του Θωμά Ζαχαρή
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
106 Θέατρο και Ιστορία: «Μήδεια», «Τους τα λέει ο Θεός», «Οι εφήμεροι». 110 Ανάμεσα στα αρχαία ερείπια: Η έπαυλη του Ηρώδη Αττικού στην Εύα Κυνουρίας. 114 Βιβλία και Ιστορία. 122 Διάλογος με τους αναγνώστες. 126 Γιατί
το λέμε έτσι; 127 Το ιστορικό Σταυρόλεξο. 128 Καταγωγή ονομάτων και τοπωνυμίων.
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost