Περιοδικό Ιστορία
Καθρέφτες. Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία
Η ιστορία γράφεται από τους νικητές, λέει η γνωστή ρήση...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

117 Βιβλία και Ιστορία

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ
ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2012, σελ. : 296, τιμή: 14,40 €


Βυζάντιο είναι, και ονομάζεται σήμερα, η πολιτεία, η αυτοκρατορία που κληρονόμησε και συνέχισε το πολίτευμα, το κράτος της αρχαίας αυτοκρατορικής Ρώμης, κυρίως στο ανατολικό τμήμα της παλιάς ρωμαϊκής επικράτειας, με αναφορά την πρωτεύουσα πόλη Κωνσταντινούπολη, που γρήγορα ονομάστηκε Νέα Ρώμη και κάποτε Δευτέρα ή Ετέρα. Ωστόσο η αδιαφιλονίκητη αυτή σχέση του Βυζαντίου με τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία δεν είναι το μόνο ειδοποιό χαρακτηριστικό της νέας Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η πρεσβυτέρα Ρώμη παρέδωσε τα σκήπτρα στη νεωτέρα, για λόγους που σημάδεψαν την παγκόσμια ιστορία της εποχής, κατά την οποία η Μεσόγειος διεκδικούσε το μονοπώλιο της ιστορίας.
Πρώτος αυτοκράτορας που έδωσε σάρκα και οστά στην αυτοκρατορική βυζαντινή ιδέα είναι αναμφισβήτητα ο Ιουστινιανός (527565), ωστόσο αμέσως μετά τον θάνατό του η αυτοκρατορία άρχισε να χάνει την αίγλη της. Στα δύσκολα χρόνια της μετα-ιουστινιάνειας εποχής, η άμυνα της αυτοκρατορίας οργανώθηκε από τον Ηράκλειο (610-641), ο οποίος θεωρείται και ο εισηγητής του συστήματος της επαρχιακής διοίκησης, που εξασφάλισε στην αυτοκρατορία εθνικό στρατό, επιφορτισμένο με την άμυνα των επαρχιών της. Η προσπάθεια του Ηρακλείου στέφθηκε με επιτυχία, αλλά κανείς δεν μπορούσε να υποψιαστεί, ότι οι επιχειρήσεις των λίγων Αράβων στην Ανατολή θα μπορούσαν να απειλήσουν την κραταιά αυτοκρατορία. Στις δύσκολες συνθήκες που γνωρίζει το Βυζάντιο στην Ανατολή, προστέθηκαν, την ίδια εποχή οι επιτυχίες των Βουλγάρων στη Δύση. Παράλληλα, η μαζική διείσδυση των Σλάβων στα αυτοκρατορικά εδάφη, οι οποίοι έφτασαν ως την Πελοπόννησο, αλλοίωσε τον εθνολογικό χαρακτήρα των περιοχών όπου εγκαταστάθηκαν τα σλαβικά φύλα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο 8ος αιώνας εγκαινιάζει περίοδο αντιξοότητας για όλο τον χριστιανικό κόσμο.
Η Κωνσταντινούπολη θα γνωρίσει επανειλημμένες πολιορκίες από αραβικούς στόλους, με κατακλείδα αυτή του 717. Η «Εικονομαχία» που αναστάτωσε τη βυζαντινή κοινωνία, πνευματικά, πολιτικά και οικονομικά για πάνω από έναν αιώνα (741-843), θεωρήθηκε από μερικούς ως μίμηση των μουσουλμανικών θρησκευτικών συνηθειών, με το σκεπτικό ότι η επικράτησή της θα απάλυνε ίσως τις διαφορές μεταξύ των Αράβων και των υπό την εξουσία τους τότε πολυάριθμων τότε χριστιανών των περιοχών που είχαν πρόσφατα κατακτήσει. Κατ’ άλλους ήταν η απάντηση που βρήκαν οι Ίσαυροι στην αμηχανία των καιρών, διασκεδάζοντας έτσι τις λαϊκές αντιδράσεις. Κατά την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, καμία από τις υποθέσεις αυτές δεν μπορεί να εξηγήσει μόνη της ένα κίνημα, μια επανάσταση εν πολλοίς, όπου η καταστροφή των εικόνων δεν ήταν παρά μια εξαιρετική, εξωτερική όμως, πρόφαση, ενώ πραγματική αιτία φαίνεται να είναι η ανάγκη ριζικής αλλαγής των ιδεολογικών, πολιτικών και κοινωνικών προτεραιοτήτων της αυτοκρατορίας. Τελικά οι εικονοκλάστες αυτοκράτορες δεν κατάφεραν να εμποδίσουν την εξάπλωση των Βουλγάρων στον βαλκανικό χώρο, ούτε την κατάκτηση της Κρήτης από τους Άραβες της Ισπανίας.
Η εμφάνιση των Σελτζούκων -Τούρκων στα ανατολικά σύνορα της αυτοκρατορίας, ήδη από τις αρχές του δεύτερου ημίσεος του 11ου αιώνα, και η δραματική για τους Βυζαντινούς ήττα στο Ματζικέρτ, άνοιξε τον δρόμο των Τούρκων προς την δυτική Μικρά Ασία. Αναπάντητο θα μείνει ίσως το ερώτημα, αν η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους στα 1204, ήταν προσχεδιασμένη ή αποφασίστηκε επιτόπου από τους Βενετούς και τους Φράγκους, οι οποίοι έτσι εκμεταλλεύτηκαν την έκρυθμη κατάσταση που επικρατούσε στην Κωνσταντινούπολη λόγω της διαμάχης μεταξύ των δύο Αλεξίων. Με την απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης και την πολιτική του Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου, που απέβλεπε στην ανάκτηση των βυζαντινών επαρχιών της Ελλάδας η Μικρά Ασία κλήθηκε ακόμα μια φορά με το ανθρώπινο δυναμικό της στην πραγμάτωση αυτού του σκοπού. Στο τέλος όμως του 13ου αιώνα, η Μικρά Ασία, η οποία είχε λαμπρυνθεί με την αίγλη και τα κατορθώματα της αυτοκρατορίας της Νικαίας λίγα χρόνια πριν, θα κατακλυσθεί από τα στίφη των Τουρκομάνων. Σταδιακά το Βυζάντιο του 14ου αιώνα θα γνωρίσει την πορεία προς μια αδιάκοπη παρακμή και κατάπτωση. Τελικά η Δύση θα συνειδητοποιήσει το μέγεθος της καταστροφής και της απειλής κατά της καθολικής τώρα χριστιανοσύνης, μόνο όταν η Κωνσταντινούπολη, ελύγισε υπό τα πλήγματα του τεράστιου σε αριθμό στρατού και στόλου του νεαρού σουλτάνου Μωάμεθ Β΄.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ συνέθεσε ένα ενδιαφέρον βιβλίο για να απευθυνθεί σε όσους Νεοέλληνες ταλανίζονται με το πρόβλημα της ελληνικής ιστορικής συνέχειας, αλλά και σε ξένους –κυρίως Δυτικοευρωπαίους αλλά και Αμερικανούς επιγόνους τους– που αρκούνται στην επιλεκτική γνώση του παρελθόντος τους, άσχετα από κάθε ιστορική πραγματικότητα και με μόνο μέλημα τη δικαίωση μιας σύγχρονης πολιτικής.
Πρόκειται εν ολίγοις για ένα βιβλίο σχεδόν βιωματικό, απόσταγμα από την διδασκαλία της διαπρεπούς βυζαντινολόγου στη Σορβόννη, όπου επιλέγει να αναπτύξει και να αναλύσει θέματα, που μπορούν να ερμηνεύσουν αντιδράσεις ατομικές ή ομαδικές των Βυζαντινών απέναντι στις προκλήσεις του καιρού τους και οπωσδήποτε συμβάλλουν στην εξήγηση του «Γιατί» της βυζαντινής πολιτικής εμβέλειας.

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ

#536 Φεβρουάριος

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
του Σπυρίδωνος Γ. Πλουμίδη      
Διαβάστε περισσότερα >>
 18 ΟΙ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΤΟΥ 1875-76 ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ Ο ΡΩΣΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
του Ζωρζ Καστελάν
 27 ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΟ ΞΕΣΠΑΣΜΑ ΤΟΥ ΡΩΣΟΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΤΟ 1877-1878
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 39 Α΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΑ ΗΝΙΑ
του Μάρτιν Βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 50 ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΒΑΪΜΑΡΗΣ, ΜΙΑ ΑΤΕΛΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
της Κωνσταντίνας Ε. Μπότσιου
Διαβάστε περισσότερα >>
 59 Ο ΣΤΡΕΖΕΜΑΝ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΚΑΙΡΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ (1923-1929)
του Νίκου Παπαναστασίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 66 Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΣΟΣΙΑΛΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
του Γεωργίου Θ. Μαυρογορδάτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 72 Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΒΑΪΜΑΡΗΣ, Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΑΣ ΔΕΞΙΑΣ
του Στράτου Ν. Δορδανά.
Διαβάστε περισσότερα >>
 80 ΣΕΪΧΗΣ ΜΠΕΝΤΡΕΝΤΙΝ, Ο ΠΡΩΤΟΣ ΟΘΩΜΑΝΟΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ
του Θωμά Μαστακούρη
 84 Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΟΥ ΓΙΒΡΑΛΤΑΡ (A΄Μέρος)
του Τζον Τζούλιους Νόργουιτς
Διαβάστε περισσότερα >>
 94 ΚΟΜΕΝΤΙΑ ΝΤΕΛ’ ΑΡΤΕ: Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ΗΘΟΠΟΙΟΥ
της Αμάντας Σκαμάγκα
Διαβάστε περισσότερα >>
 105 Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΦΙΔΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ
του Στάθη Κουτρουβίδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 114 Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΔΟΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
του Φίλιππου Φίλιππα
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
117 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Το χθες στην Ιστορία ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
122  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
124  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
126  Τέχνη και Ιστορία ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
 117 Βιβλία και Ιστορία
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ
ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2012, σελ. : 296, τιμή: 14,40 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 118 Βιβλία και Ιστορία
Νίκιας Λούντζης
Φιλοσοφικοί Πειρασμοί. Έχει, τελικά η Φιλοσοφία τον Θεό της;
Εκδ. Πάπυρος, 2012, σελ.: 360, τιμή: 18,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost