Περιοδικό Ιστορία
McMafia – Έγκλημα χωρίς σύνορα
Η τολμηρή έρευνα του Γκλένι που κράτησε τρία χρόνια, φωτίζει τη σκοτεινή πλευρά της παγκοσμιοποίησης
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

94 ΚΟΜΕΝΤΙΑ ΝΤΕΛ’ ΑΡΤΕ: Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ΗΘΟΠΟΙΟΥ

ΚΟΜΕΝΤΙΑ ΝΤΕΛ’ ΑΡΤΕ:
Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ΗΘΟΠΟΙΟΥ

της ΑΜΑΝΤΑ ΣΚΑΜΑΓΚΑ

Η κομέντια ντέλ’ άρτε υπήρξε ένα επαγγελματικό λαϊκό θέατρο που ξεκίνησε από την Ιταλία στα μέσα του 16ου αιώνα και κατέκτησε το ιταλικό αλλά και το ευρωπαϊκό κοινό για πάνω από δύο αιώνες. Οι επαγγελματίες κωμικοί, φορώντας μάσκες και σε μεγάλο βαθμό αυτοσχεδιάζοντας, έπαιζαν ρόλους τυποποιημένους, προκαλώντας το γέλιο με την υπερβολή των λεκτικών και κινητικών αστείων τους. Οι οικογενειακοί θίασοι της κομέντια περιόδευαν σε ολόκληρη την Ευρώπη και φαίνεται ότι με τις παραστάσεις τους επέδρασαν –εκτός από το ευρωπαϊκό θέατρο– και σε έργα του νεοελληνικού θεάτρου.

Ιστορία και προϊστορία
Σύμφωνα με το παλαιότερο σωζόμενο σχετικό νοταριακό έγγραφο, η γέννηση της κομέντια ντέλ’ άρτε πρέπει να αναζητηθεί πολλούς αιώνες πίσω. Συγκεκριμένα, στις 25 Φεβρουαρίου 1545, στην Πάδοβα της ιταλικής χερσονήσου, οκτώ άνδρες συνέταξαν συμβόλαιο με το οποίο ίδρυαν εταιρεία – έναν θίασο που θα έπαιζε κωμωδίες από τόπο σε τόπο. Αυτή είναι η πρώτη γραπτή απόδειξη γέννησης όχι μόνο της κομέντια αλλά και του σύγχρονου επαγγελματικού θεάτρου της Δύσης γενικότερα. Τρία μόλις χρόνια νωρίτερα είχε πεθάνει ο Άντζελο Μπεόλκο, ο επονομαζόμενος «Il Ruzante», αυτός που πρώτος εισήγαγε τους στερεότυπους χαρακτήρες στις φάρσες που διασκέδαζαν τους ευγενείς, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία της κομέντια.
Έως τότε το θέατρο ήταν προνόμιο της αριστοκρατίας, η οποία μπορούσε να απολαύσει μια παράσταση λατινικής κωμωδίας του Πλαύτου και του Τερέντιου ή της λεγόμενης λόγιας κωμωδίας («Commedia Erudita») σε κάποια αυλή ή ακαδημία. Οι παραστάσεις είχαν ερασιτεχνικό χαρακτήρα –αν μπορούν να ονομαστούν παραστάσεις βέβαια οι, ουσιαστικά, απαγγελίες ενός θεατρικού κειμένου– και σκοπό είχαν την τέρψη πολιτικών και διανοουμένων. Οι απαγγελίες αυτές έδιναν ιδιαίτερη προσοχή στο γραπτό θεατρικό «άριστο ποίημα» –γραμμένο συχνά από σημαντικότατους συγγραφείς, όπως ο Μακιαβέλι, ο Αρετίνο ή ο Αριόστο– και στη σκηνογραφία. Αντίθετα, η κομέντια ντέλ’ άρτε απευθυνόταν σε ένα ευρύτερο κοινό –παραδοσιακά αποκλεισμένο από την τέχνη– τόσο κοινωνικά όσο και γεωγραφικά, εφόσον οι θίασοι ήταν περιοδεύοντες. Επιπλέον, η κομέντια προϋπέθετε την υποκριτική, εφόσον δεν βασιζόταν, όπως θα δούμε, στο γραπτό κείμενο και στα σκηνικά.
Η κομέντια ντέλ’ άρτε άρχισε γύρω στα 1680 να αντικαθίσταται σταδιακά από το μελόδραμα, τη νέα ιταλική θεατρική τάση που κατέκτησε τους αριστοκράτες που στήριζαν έως τότε την κομέντια, αλλά και από την αναμορφωμένη γραπτή πλέον κωμωδία χαρακτήρων του Κάρλο Γκολντόνι (1707-1793), ο οποίος –κινούμενος ανάμεσα στις ιδέες της Αρκαδίας και του Διαφωτισμού– κατάργησε τις μάσκες και εισήγαγε την ποικιλία θεμάτων και το ηθικό δίδαγμα στο τέλος του έργου. Στα μέσα του 18ου αιώνα ένας Βενετός κόμης, ο Κάρλο Γκότσι, προσπάθησε να υπερασπιστεί με τα έργα του την κομέντια ντέλ’ άρτε, η οποία, όμως, είχε ξεκινήσει την καθοδική της πορεία ανεπιστρεπτί.
.  ..ΣΥΝΈΧΕΙΑ ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ Νο 536

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#536 Φεβρουάριος

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
του Σπυρίδωνος Γ. Πλουμίδη      
Διαβάστε περισσότερα >>
 18 ΟΙ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΤΟΥ 1875-76 ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ Ο ΡΩΣΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
του Ζωρζ Καστελάν
 27 ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΟ ΞΕΣΠΑΣΜΑ ΤΟΥ ΡΩΣΟΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΤΟ 1877-1878
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 39 Α΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΑ ΗΝΙΑ
του Μάρτιν Βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 50 ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΒΑΪΜΑΡΗΣ, ΜΙΑ ΑΤΕΛΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
της Κωνσταντίνας Ε. Μπότσιου
Διαβάστε περισσότερα >>
 59 Ο ΣΤΡΕΖΕΜΑΝ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΚΑΙΡΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ (1923-1929)
του Νίκου Παπαναστασίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 66 Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΣΟΣΙΑΛΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
του Γεωργίου Θ. Μαυρογορδάτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 72 Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΒΑΪΜΑΡΗΣ, Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΑΣ ΔΕΞΙΑΣ
του Στράτου Ν. Δορδανά.
Διαβάστε περισσότερα >>
 80 ΣΕΪΧΗΣ ΜΠΕΝΤΡΕΝΤΙΝ, Ο ΠΡΩΤΟΣ ΟΘΩΜΑΝΟΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ
του Θωμά Μαστακούρη
 84 Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΟΥ ΓΙΒΡΑΛΤΑΡ (A΄Μέρος)
του Τζον Τζούλιους Νόργουιτς
Διαβάστε περισσότερα >>
 94 ΚΟΜΕΝΤΙΑ ΝΤΕΛ’ ΑΡΤΕ: Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ΗΘΟΠΟΙΟΥ
της Αμάντας Σκαμάγκα
Διαβάστε περισσότερα >>
 105 Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΦΙΔΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ
του Στάθη Κουτρουβίδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 114 Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΔΟΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
του Φίλιππου Φίλιππα
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
117 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Το χθες στην Ιστορία ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
122  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
124  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
126  Τέχνη και Ιστορία ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
 117 Βιβλία και Ιστορία
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ
ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2012, σελ. : 296, τιμή: 14,40 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 118 Βιβλία και Ιστορία
Νίκιας Λούντζης
Φιλοσοφικοί Πειρασμοί. Έχει, τελικά η Φιλοσοφία τον Θεό της;
Εκδ. Πάπυρος, 2012, σελ.: 360, τιμή: 18,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost